ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΧΩΡΙΣΜΟ

Ένας χωρισμός είναι απώλεια και πένθος, και ο χρόνος από μόνος του δεν αρκεί για να πας παρακάτω. Δες τι μπορείς να κάνεις για την προσωπική σου εξέλιξη μετά το τέλος μιας σχέσης.

«Θα πάρετε αυτά προσωρινά, για να διαχειριστείτε το στρες απ’ τη δουλειά και το πένθος. Και ο χωρισμός μια απώλεια είναι, ένα πένθος», μου είχε πει πρώην ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής σε ζόρικη φάση –πρώην για πρώην, αν το σκεφτείς– και το θυμάμαι όποτε η κουβέντα ή η δουλειά πάει στο πολύπλοκο και δύσκολο θέμα του έρωτα και των σχέσεων, στην ιδιότητά τους να σε φτάνουν στα ουράνια κι έπειτα να σε κατακρημνίζουν με τη μεγαλύτερη βία.

Το περιγράφει τόσο εύστοχα ο Ευριπίδης στη «Μήδεια», με εκείνη την ποιητική απόδοση του Γιώργου Χειμωνά στα νέα ελληνικά: «Του έρωτα μέγα κακό, σπαράζεις τους ανθρώπους. Με ματωμένους κόπους, αυτοί που αγάπησαν ξεχνούν. Με ματωμένους κόπους, αυτοί που αγάπησαν πενθούν για όλη τους τη ζωή».

Μα, έστω κι αν ήθελαν να πάνε παρακάτω, πώς είναι δυνατόν να μαζέψουν τα συντρίμμια τους και να σταθούν ξανά στα πόδια τους; Αρκεί ο χρόνος να γιατρέψει τις πληγές; Αν ναι, πόσος θα πρέπει να περάσει;

Μην τα περιμένεις όλα από τον χρόνο

«Επειδή απαιτεί τόση υπομονή για να ξεπεράσεις έναν ερωτικό χωρισμό, μπορεί να μοιάζει με τον χρόνο που απαιτεί η επούλωση. Όπως ακριβώς με ένα σπασμένο οστό, έτσι και για μια πληγωμένη καρδιά ο χρόνος θεωρείται ο καλύτερος θεραπευτής», γράφει σε άρθρο του ο Matthew Barnfield, πολιτικός επιστήμονας και ερευνητής στο Queen Mary University of London. Ωστόσο, «αυτή η παθητική αντίληψη της διαδικασίας του να προχωράς παρακάτω», όπως την αποκαλεί, δεν φαίνεται αρκετή.

Η ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΑΠΑΙΤΕΙ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ, ΟΜΩΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΥΤΗΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΞΑΝΑ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΣΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΣΟΥ ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ.

«Ένα σπασμένο οστό, αν δεν ακινητοποιηθεί με νάρθηκα και δεν υποστηριχθεί κατάλληλα, θα επουλωθεί ελαττωματικά. Αντίστοιχα, αν επέλεγα την παθητικότητα, θα μπορούσα πράγματι να περιμένω ότι θα γινόμουν καλύτερα;» παρατηρεί ο Barnfield και εξηγεί: αν το αμετάκλητο της απώλειας σηματοδοτεί την ανάγκη να πας παρακάτω, γιατί να περιμένεις; Ένας τελεσίδικος χωρισμός δεν αναστρέφεται όσος χρόνος κι αν περάσει. Γιατί, επομένως, να μην ξεκινήσεις τη διαμόρφωση της νέας εκδοχής σου, καθώς προχωράς στη νέα φάση ζωής;

Με τη νέα φάση ζωής και το «πηγαίνω παρακάτω» δεν εννοεί απλώς την απόφαση ότι θα πάψεις να αγαπάς κάποιον. Ένας χωρισμός μπορεί να κλονίσει την εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου. Για κάποιο διάστημα, μπορεί και να δυσκολεύεσαι να φανταστείς την καθημερινότητά σου χωρίς τον άνθρωπο που έως πρότινος ήταν μέρος του παρόντος σου και των μελλοντικών σου σχεδίων.

Η επαναπροσαρμογή, σύμφωνα με τον Barnfield, απαιτεί χρόνο και προσωπική προσπάθεια. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ωστόσο, μπορείς να ανακαλύψεις ξανά πλευρές του εαυτού σου και να καταλάβεις καλύτερα τις επιθυμίες και ανάγκες σου από μια σχέση.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Μαθαίνεις απ' όσα συνέβησαν και διαχειρίζεσαι τις σκέψεις σου

Οι φαύλοι κύκλοι είναι αναμενόμενοι μετά το τέλος μιας σχέσης: επιστρέφεις ξανά και ξανά σε όσα προηγήθηκαν, αναρωτιέσαι τι πήγε λάθος, ποιες ανάγκες έμειναν ακάλυπτες και αν υπήρχαν σημάδια που σου είχαν διαφύγει. Παραδόξως, η αναδρομή μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα τη σχέση που ολοκληρώθηκε και πώς υπήρξες μέσα σ' αυτήν.

Η έρευνα δείχνει ότι η κατανόηση των λόγων που οδηγήθηκε η σχέση στον γκρεμό μπορεί να λειτουργήσει προπαρασκευαστικά για την επιτυχία των επόμενων. Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2018 στο Emerging Adulthood, διαπιστώθηκε ότι όσοι είχαν εμπεδώσει τι έφερε το τέλος ανέφεραν λιγότερα συμπτώματα ψυχικής δυσφορίας, καθώς και λιγότερες συγκρούσεις και μεγαλύτερη ικανοποίηση στις επόμενες σχέσεις τους.

Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί ότι η επιστροφή στη σχέση που τελείωσε δεν πρέπει να αναλώνεται σε επώδυνες σκέψεις και στην επίρριψη ευθυνών. Όπως έδειξε μελέτη για τους διαφορετικούς τρόπους νοητικής επεξεργασίας ενός χωρισμού, είναι άλλο η ουσιαστική εξέταση της εμπειρίας και άλλο ο μηρυκασμός. Συγκεκριμένα, φάνηκε ότι:

• Οι παρεμβατικές σκέψεις, οι οποίες έρχονται ακούσια, συνδέθηκαν με μεγαλύτερη συναισθηματική δυσφορία.
• Η σκόπιμη περισυλλογή γύρω από όσα συνέβησαν συνδέθηκε με ενδείξεις προσωπικής ανάπτυξης.
• Η επίμονη ανακύκλωση των αρνητικών σκέψεων μπορούσε να επιβαρύνει την προσαρμογή στη νέα κατάσταση.

ΕΝΑΣ ΧΩΡΙΣΜΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΣΕΙ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΛΗΨΗ ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ή ΚΑΙ ΝΑ ΘΟΛΩΣΕΙ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ. ΟΣΟ ΠΙΟ ΑΣΑΦΗΣ ΕΙΝΑΙ Η ΕΙΚΟΝΑ, ΤΟΣΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΔΥΣΦΟΡΙΑ.

Ξαναγνωρίζεις τον εαυτό σου και ανακαλύπτεις την ανεξαρτησία σου

Συμβαίνει στις σχέσεις οι άνθρωποι να χτίζουν την καθημερινότητά τους γύρω από τη ζωή με τον/τη σύντροφό τους, από τις κοινές συνήθειες και παρέες έως τα χόμπι, και μετά τον χωρισμό να ανακαλύπτουν πως έχουν χάσει τον εαυτό τους. Στο σημείο εκείνο καλούνται να γνωρίσουν εκ νέου τη θέση τους στον κόσμο, ακόμη και στα πιο απλά, όπως το πώς να αξιοποιούν τον ελεύθερο χρόνο τους ή να κάνουν σχέδια για το μέλλον.

Έρευνες έχουν δείξει ότι το τέλος μιας σχέσης μπορεί να επηρεάσει την αυτοαντίληψη των ανθρώπων ή και να θολώσει την εικόνα που είχαν για τον εαυτό τους. Μάλιστα, όσο πιο θολή και ασαφής είναι η εικόνα, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η συναισθηματική δυσφορία.

Ειδικοί και μελέτες υποδεικνύουν διάφορους τρόπους για να γίνει επιτυχώς η συνάντηση με τη νέα εκδοχή του εαυτού μετά τον χωρισμό, ανάμεσα στους οποίους η επανασύνδεση με ενδιαφέροντα και δραστηριότητες που είχαν παραμεληθεί, ο περισσότερος χρόνος με φίλους, η επιστροφή σε παλιές ασχολίες ή νέα ενδιαφέροντα.

Σε έρευνα με φοιτητές που είχαν βιώσει πρόσφατα χωρισμό, αναδείχθηκαν πέντε μοτίβα προσωπικής ανάπτυξης:

• μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ανεξαρτησία,
• βελτίωση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων και της διαχείρισης των σχέσεων,
• καλλιέργεια καλύτερων σχέσεων με φίλους και οικογένεια,
• μεγαλύτερη αφοσίωση στις σπουδές ή στην εργασία,
• διαφορετική αντίληψη για το τι αναζητούν σε μια επόμενη σχέση.

Αντιμετωπίζεις τον εαυτό σου με περισσότερη κατανόηση

Ένας χωρισμός μπορεί να συνοδεύεται από ενοχές και αυτοκριτική γύρω από λανθασμένες επιλογές ή (σωτήριες;) κινήσεις που δεν έγιναν. Παρότι είναι καλό να αναγνωρίζεις το μερίδιο ευθύνης που σου αναλογεί, δεν πρέπει να φτάσεις στην εξαντλητική αυτοτιμωρία. Η τελευταία, όπως και η μηδενική προσπάθεια προσαρμογής με άλλες στρατηγικές, έχει συνδεθεί με περισσότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης.

Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2024 στο Revista de Psicología ανέδειξε τη σημασία της αυτοσυμπόνιας για την ψυχική ευημερία μετά από έναν χωρισμό. Αναλύοντας τις απαντήσεις 506 συμμετεχόντων, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αυτοσυμπόνια λειτουργούσε ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη συναισθηματική δυσφορία που προκαλεί ένας χωρισμός και στην ψυχολογική ευημερία. Όσοι είχαν πιο θετική στάση απέναντι στον εαυτό τους τη δύσκολη μεταβατική περίοδο, φάνηκε να προσαρμόζονται ευκολότερα στη ζωή μετά τον χωρισμό.

«ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΥΤΗ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ, ΚΑΘΩΣ ΔΙΑΛΥΟΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΠΑΘΟΥΜΕ ΝΑ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΜΕ ΚΑΤΙ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ: ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΜΑΣ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ».

Η προσωπική εξέλιξη είναι μια διαδικασία μάθησης

Η φιλόσοφος Agnes Callard περιγράφει την προσωπική εξέλιξη ως μια διαδικασία κατά την οποία προσπαθείς να γίνεις ένας διαφορετικός και καλύτερος άνθρωπος, ακόμη κι αν δεν έχεις κατανοήσει πλήρως την αξία αυτής της αλλαγής.

Όταν προσπαθείς να προχωρήσεις μετά από έναν χωρισμό, λέει ο Barnfield πατώντας στη σκέψη της Callard, μπορεί στην αρχή να κάνεις πράγματα που δεν επιθυμείς πραγματικά. Σταδιακά, όμως, μέσα από τις εμπειρίες σου, αρχίζεις να αναγνωρίζεις την αξία τους. «Η προσωπική εξέλιξη, το να προχωράς μετά από έναν χωρισμό, είναι μια διαδικασία μάθησης», γράφει.

Το παραπάνω συνάδει με τη σκέψη μιας άλλης φιλοσόφου, της Christine Korsgaard, η οποία περιγράφει πώς διαμορφώνουμε τον εαυτό μας μέσα από τις επιλογές και τις πράξεις μας εν μέσω κατάρρευσης. «Μέσα από αυτή τη διαδικασία, καθώς διαλυόμαστε και προσπαθούμε να ανασυνθέσουμε τον εαυτό μας, δημιουργούμε κάτι καινούργιο: τον ίδιο μας τον εαυτό», γράφει στο βιβλίο της «Self-constitution».

Δεν ξέρω πώς γίνεται να πεις σε κάποιον που ακόμα γλείφει τις πληγές του πως τα καλύτερα έπονται ή πως θα ξαναγεννηθεί σαν φοίνικας από τις στάχτες του. Μα, αν βιώνεις χωρισμό και έφτασες ως αυτό το καταληκτικό σημείο του άρθρου, ελπίζω να το δεις σαν μια ευκαιρία να αποφασίσεις συνειδητά ποιος ή ποια θέλεις να είσαι από εδώ και πέρα.