4 ΒΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΨΕΙΣ ΝΑ ΑΥΤΟΤΙΜΩΡΕΙΣΑΙ ΓΙΑ ΛΑΘΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Όλοι έχουμε στιγμές από το παρελθόν που θα θέλαμε να μπορούμε να διαγράψουμε, όπως λόγια που πλήγωσαν ή αποφάσεις που μετανιώσαμε. Ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω και οι συνέπειες δεν αναστρέφονται. Γι' αυτό δύο ψυχολόγοι προτείνουν ένα μοντέλο τεσσάρων βημάτων για να επανορθώσουμε και να μάθουμε να συγχωρούμε τον εαυτό μας.

Φαντάζομαι οι περισσότεροι άνθρωποι, με εξαίρεση τους γραφικούς που δεν θα άλλαζαν τίποτα από τα λάθη τους γιατί «μέσα από αυτά γινόμαστε καλύτεροι», κάτι θα ήθελαν να διαγράψουν από το παρελθόν, πράξεις και λόγια που κόστισαν στους ίδιους ή και σε άλλους. Μα ο χρόνος πίσω δεν γυρίζει και όσα έγιναν, προφανώς, δεν αλλάζουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είμαστε καταδικασμένοι να κουβαλάμε για πάντα το βάρος τους στις πλάτες μας.

Η αυτοσυγχώρεση είναι ίσως η πιο δύσκολη μορφή συμφιλίωσης, κυρίως επειδή δεν μπορούμε να κρυφτούμε από τον εαυτό μας. Ξέρουμε ακριβώς τι κάναμε, ποιον πληγώσαμε και ποιες ήταν οι συνέπειες. Έστω κι έτσι, όμως, όπως επισημαίνουν οι καθηγητές ψυχολογίας και ψυχολόγοι Nathaniel Wade και Marilyn Cornish, «το να συγχωρείς τον εαυτό σου δε σημαίνει ότι δικαιολογείς τις πράξεις σου, τις ξεχνάς ή υποτιμάς τον πόνο που προκάλεσαν». Σημαίνει ότι αναλαμβάνεις την ευθύνη του χθες για να μπορέσεις να προχωρήσεις στο σήμερα με περισσότερη επίγνωση και συμπόνια.

Σε άρθρο τους στο Psyche, περιγράφουν ένα μοντέλο τεσσάρων βημάτων για να καταφέρουμε να συγχωρήσουμε στον εαυτό μας κάποιο λάθος που κάναμε. Λέγεται The Four Rs of Self-Forgiveness και περιλαμβάνει τα εξής:

• Responsibility (Ανάληψη ευθύνης)
• Remorse (Μετάνοια)
• Restoration (Επανόρθωση)
• Renewal (Ανανέωση)

Το πρώτο βήμα για να συγχωρήσεις τον εαυτό σου είναι να ξεκαθαρίσεις στο μυαλό σου ποιο ήταν το λάθος και οι συνέπειές του. iStock

Θέσε 4 ερωτήματα στον εαυτό σου (Responsibility)

Οι Wade και Cornish δανείζονται μια βασική ιδέα από τα 12 βήματα των Ανώνυμων Αλκοολικών, την ανάγκη για «μια βαθιά κι ακριβή καταγραφή του εαυτού μας». Όλα ξεκινούν από την καθαρή αποτύπωση της κατάστασης και για να γίνει αυτό, προτείνουν τέσσερα βασικά ερωτήματα να θέσουμε στον εαυτό μας:

• Ποιον πλήγωσα περισσότερο;
• Ποιοι άλλοι επηρεάστηκαν έμμεσα;
• Πώς κλονίστηκε η εικόνα που είχε ο άλλος για μένα ή για τον κόσμο;
• Τι είδους ζημιά προκάλεσα; Ήταν συναισθηματική, σωματική, οικονομική ή κοινωνική;

Το κρίσιμο σημείο εδώ είναι να βρούμε την ισορροπία, αποφεύγοντας δύο πολύ συγκεκριμένα άκρα: την εξαντλητική αυτοκατηγορία και την υποτίμηση των ευθυνών. Η πρώτη αφορά το να επωμίζεσαι διαρκώς ευθύνες που δεν σου αναλογούν ή να μεταφράζεις ένα λάθος σε μια συνολική καταδίκη της ύπαρξής σου. Η δεύτερη, το να υποβαθμίζεις το γεγονός με δικαιολογίες του τύπου «έλα μωρέ, δεν έγινε και τίποτα», απλώς και μόνο για να γλιτώσεις τη δυσφορία της ενοχής.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς του άρθρου, αμφότερες οι άμυνες σαμποτάρουν την προσπάθεια και, όπως τονίζουν, «χωρίς ειλικρινή αναμέτρηση με τις πράξεις μας και τις συνέπειές τους, καμία λύση απέναντι στις ενοχές δεν μπορεί να είναι πραγματική».

Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι και οι καλοί άνθρωποι μπορούν να κάνουν κακές πράξεις, όπως και ότι τα λάθη δεν ακυρώνουν για πάντα την αξία μας. iStock

Μην αφήσεις τα λάθη να σε καταπιούν (Remorse)

Η επιστήμη της ψυχολογίας, αναφέρει το άρθρο, διακρίνει ξεκάθαρα το «έκανα κάτι κακό» και την πεποίθηση «είμαι κακός άνθρωπος», την ενοχή του πρώτου και την ντροπή του δεύτερου. Η ενοχή επικεντρώνεται σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και λειτουργεί ως πυξίδα που οδηγεί και κινητοποιεί να διορθώσουμε μια κατάσταση. Η ντροπή, από την άλλη, στρέφεται εναντίον ολόκληρου του εαυτού, μας παραλύει και μας κλείνει στο καβούκι μας.

«Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι καλοί άνθρωποι μπορούν να κάνουν κακές πράξεις και ότι μία ή και πολλές πράξεις δεν ακυρώνουν για πάντα την αξία μας (ούτε την αξία οποιουδήποτε άλλου ανθρώπου) ως προσώπου που αξίζει σεβασμό και αποδοχή» σημειώνουν οι Wade και Cornish, ξεκαθαρίζοντας ότι αυτό δεν μειώνει στο ελάχιστο τη σοβαρότητα του λάθους.

Γι' αυτόν τον λόγο, προτείνουν να ενεργοποιήσουμε τον «σοφό εαυτό» μας (wise self), μια νοητική κατάσταση όπου το συναίσθημα συναντά τη λογική και σου επιτρέπει να αναγνωρίσεις τη ζημιά που προκάλεσες, χωρίς να καταδικάσεις την ύπαρξή σου. Μια βοήθεια προς τον στόχο αυτό αποτελεί η επιστροφή σε βασικές μας αξίες όπως η ειλικρίνεια, ο σεβασμός, η υπομονή ή η καλοσύνη.

ΟΙ ΚΑΛΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΚΑΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ. ΜΙΑ Ή ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΚΑΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΔΕΝ ΑΚΥΡΩΝΟΥΝ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΜΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΣΕΒΑΣΜΟ ΚΑΙ ΑΠΟΔΟΧΗ.

Προσπάθησε να επανορθώσεις (Restoration)

Εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν και η παρουσία μας δεν επιβαρύνει ψυχολογικά τον άνθρωπο που πληγώσαμε, μια ειλικρινής συγγνώμη, χωρίς αστερίσκους και «ναι μεν αλλά», είναι το πρώτο και αποφασιστικό βήμα. Αν για οποιοδήποτε λόγο δεν γίνεται να υπάρξει επαφή, τότε η μεταμέλεια μπορεί να αποκτήσει σώμα μέσα από άλλες πράξεις, όπως το να προσφέρουμε σε άλλους ανθρώπους αυτό που κάποτε στερήσαμε ή αρνηθήκαμε αλλού, να καλλιεργήσουμε αρετές που δεν είχαμε τότε και να αλλάξουμε συμπεριφορά.

Η αυτοσυγχώρεση δεν προϋποθέτει ότι οι άλλοι θα μας δώσουν άφεση, αλλά ότι εμείς θα κάνουμε τη δύσκολη δουλειά της αναγνώρισης και της αλλαγής. iStock

Σταμάτα να τιμωρείς τον εαυτό σου (Renewal)

Υπάρχει μια διάχυτη, σχεδόν τιμωρητική ψευδαίσθηση πως όσο περισσότερο βασανιζόμαστε, τόσο περισσότερο αποδεικνύουμε ότι έχουμε μετανιώσει. Στην πραγματικότητα, το αυτομαστίγωμα δεν βοήθησε ποτέ κανέναν. Από τη στιγμή που αναλάβεις την ευθύνη σου, έχεις εκφράσει τη μεταμέλειά σου και έχεις κάνει ό,τι περνά από το χέρι σου για να επανορθώσεις, το να παραμένεις στο εδώλιο δεν προσφέρει τίποτα, ούτε σε εσένα ούτε σε εκείνον που πλήγωσες.

Αντί να αφήνουμε τις τύψεις να μας σιγοτρώνε, λένε οι Wade και Cornish, φροντίζουμε να γίνουμε μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας, ξεκινώντας από τα μικροπράγματα της καθημερινότητας. Λίγο περισσότερη υπομονή με τους ανθρώπους μας και περισσότερη ειλικρίνεια στις σχέσεις είναι μικρές αλλαγές που αποδεικνύουν την προσπάθεια να γίνουμε άλλοι από αυτό που ήμασταν.

Η ΣΥΓΧΩΡΕΣΗ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΑΙΤΗΘΕΙ, ΟΥΤΕ ΝΑ ΕΛΕΓΧΘΕΙ, ΚΑΙ ΣΙΓΟΥΡΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΕΛΕΓΞΟΥΜΕ.

Κι αν οι άλλοι δεν σε συγχωρήσουν;

Κι αν ο άλλος δεν μας συγχωρήσει ποτέ; Όσο δύσκολο κι αν είναι να το αποδεχτούμε, καταλήγουν οι Wade και Cornish «ο άνθρωπος που πληγώσαμε έχει κάθε δικαίωμα να μας συγχωρήσει ή να μην το κάνει, όπως εκείνος κρίνει». Η συγχώρεση δεν μπορεί να απαιτηθεί, ούτε να ελεγχθεί και, σίγουρα, «δεν είναι κάτι που μπορούμε να ελέγξουμε».

Αυτό που μπορούμε να ελέγξουμε είναι ο τρόπος με τον οποίο θα σταθούμε απέναντι στα λάθη μας· αν θα αναλάβουμε την ευθύνη, αν θα προσπαθήσουμε να επανορθώσουμε και αν θα δεσμευτούμε να μην επαναλάβουμε τις ίδιες συμπεριφορές. Η αυτοσυγχώρεση δεν προϋποθέτει ότι οι άλλοι θα μας δώσουν άφεση, αλλά ότι εμείς θα κάνουμε τη δύσκολη δουλειά της αναγνώρισης και της αλλαγής. Και παρότι η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε προσωπική ανάπτυξη και καλύτερες σχέσεις, «δεν εξαρτάται από τις αντιδράσεις ή τα συναισθήματα των άλλων».