ΤΙ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ Η ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΑΣ ΒΟΗΘΑ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΘΟΥΜΕ

Η ονειροπόληση μοιάζει με αθώα απόδραση από την πραγματικότητα. Κι όμως, σύμφωνα με τους ψυχολόγους, οι ιστορίες που πλάθει η φαντασία μας μπορεί να μαρτυρούν ανεκπλήρωτες ανάγκες αλλά και να γίνουν εργαλείο για την αυτοβελτίωσή μας.

Μια νεαρή γυναίκα βρίσκεται μόνη στο δωμάτιό της. Ακούει μουσική και περπατά πάνω-κάτω, όσο με τη φαντασία της δημιουργεί μια ολόκληρη σκηνή με φίλους, οικογένεια και άλλα αγαπημένα πρόσωπα να διασκεδάζουν στη γιορτινή ατμόσφαιρα του γάμου της. Στο ονειρικό της σενάριο, είναι πρωταγωνίστρια σε μια ζωή πιο φωτεινή και γεμάτη απ’ τη δική της.

Η εικόνα που περιγράφει η κλινική ψυχολόγος Vardah Bharuchi σε άρθρο της στο Psyche μπορεί να είναι ξένη ή οικεία. Η ονειροπόληση, τα ταξίδια που κάνει το μυαλό στο παρελθόν, σε κάποιο υποθετικό μέλλον ή και ιδανικές εκδοχές του παρόντος, είναι μία από τις πιο συνηθισμένες νοητικές δραστηριότητες. Κάποιες έρευνες υποδεικνύουν ότι μπορεί να περνάμε έως και τη μισή μας μέρα ονειροπολώντας, ενώ οι ψυχολόγοι Matthew Killingsworth και Daniel Gilbert από το Πανεπιστήμιο του Harvard κατέληξαν πως «οι άνθρωποι σκεφτόμαστε αυτό που δεν συμβαίνει σχεδόν το ίδιο συχνά με αυτό που συμβαίνει».

Βέβαια, ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι πως, παρά τα πνευματικά οφέλη που τους έχουν αποδοθεί, οι αποδράσεις του μυαλού μπορεί να κρύβουν σκοτεινές πλευρές, να μαρτυρούν υποκείμενες διαταραχές ή να γίνονται οι ίδιες πρόβλημα όταν συμβαίνουν ανεξέλεγκτα.

Τι κερδίζουμε με την ονειροπόληση

Η ονειροπόληση έχει συνδεθεί με καλύτερη νευροπλαστικότητα και λειτουργίες ευεργετικές για την καθημερινή μας ζωή.Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι:

• Ευνοεί τη δημιουργικότητα, επιτρέποντας να αναδυθούν λαμπρές ιδέες και λύσεις σε δύσκολα προβλήματα. Πολλοί συγγραφείς, καλλιτέχνες και επιστήμονες έχουν περιγράψει στιγμές έμπνευσης που γεννήθηκαν μέσα από τέτοιες περιπλανήσεις του νου.
• Προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να επεξεργαστούμε τις εμπειρίες μας και να εξερευνήσουμε επιθυμίες και φόβους.
• Μας επιτρέπει να εξετάσουμε πιθανά σενάρια για το μέλλον χωρίς τον φόβο των συνεπειών ή να σκεφτούμε άλλες προοπτικές, που θα ενισχύσουν την κοινωνική μας ενσυναίσθηση και ηθική κρίση.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Πότε γίνεται πρόβλημα

Πολλές φορές και σε συγκεκριμένες περιστάσεις, όπως μια δύσκολη σχέση, ανασφάλειες ή φόβοι, η φαντασία μπορεί να γίνει καταφύγιο από μια δυσάρεστη πραγματικότητα. Ένα παιδί που νιώθει απομονωμένο μπορεί να βρίσκει κατανόηση και φίλους στο μυαλό του. Το ίδιο ένας έφηβος που βιώνει απόρριψη και φαντάζεσαι σενάρια όπου είναι αγαπητός και δημοφιλής, ή ένα άτομο που αισθάνεται αδύναμο και ονειρεύεται ηρωικές πράξεις και θριάμβους.

Η ΔΥΣΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΙΚΗ ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΜΟΡΦΗ ΕΝΤΟΝΗΣ, ΚΑΤΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΩΣΗΣ ΜΕ ΠΟΛΥΠΛΟΚΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΝΤAΣΗ, ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΑΡΚΕΙ ΩΡΕΣ.

Σε περιπτώσεις όπως η παραπάνω, η ονειροπόληση μπορεί να γίνει υπερβολικά συχνή ή έντονη, σε σημείο να δυσκολεύει τη συγκέντρωση, να επηρεάζει τη μνήμη και να απομακρύνει το άτομο από τις υποχρεώσεις και τις σχέσεις του. Σύμφωνα με την Bharuchi, εν προκειμένω μιλάμε για μια κατάσταση προβληματική που ο κλινικός ψυχολόγος Eli Somer περιέγραψε ως δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση (maladaptive daydreaming).

Πρόκειται για μια μορφή έντονης και συχνά καταναγκαστικής φαντασίωσης, στη διάρκεια της οποίας οι άνθρωποι δημιουργούν πολύπλοκες εσωτερικές ιστορίες με χαρακτήρες, πλοκή, διαλόγους και συναισθηματική ένταση, που μπορεί να διαρκούν ώρες.

Τι προκαλεί τη δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση

Αν και επί του παρόντος η δυσπροσαρμοστική ονειροπόληση δεν έχει αναγνωριστεί ως ξεχωριστή ψυχιατρική οντότητα, κάποιες έρευνες εντοπίζουν συνδέσεις με τη ΔΕΠΥ, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και ορισμένα διασχιστικά/αποσυνδετικά συμπτώματα, καθώς και επαναλαμβανόμενα μοτίβα, με κύριο ότι πολλοί άνθρωποι με έντονη ονειροπόληση αναφέρουν εμπειρίες μοναξιάς, εκφοβισμού, παραμέλησης ή χρόνιου στρες κατά την παιδική ηλικία.

Ο Somer πρότεινε τη δυσκολία στη ρύθμιση της προσοχής και την έντονη τάση για φαντασιώσεις ως πιθανούς προδιαθεσικούς παράγοντες, ενώ άλλες έρευνες ενοχοποιούν βιολογικούς παράγοντες, όπως οι υπερλειτουργικοί ντοπαμινεργικοί νευρώνες.

«Ωστόσο, ούτε τα κοινά μοτίβα ούτε μια ενδεχόμενη βιολογική προδιάθεση εξηγούν γιατί ορισμένες φαντασιώσεις επανέρχονται διαρκώς ή γιατί παίρνουν τις συγκεκριμένες μορφές που παίρνουν», σημειώνει η Bharuchi. «Δύο άνθρωποι με παρόμοια χαρακτηριστικά μπορεί να ονειροπολούν με εντελώς διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τις προσωπικές τους εμπειρίες και το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο έχουν ζήσει. Το περιεχόμενο των ονειροπολήσεών τους έχει σημασία».

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΥΝΔΕΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΝΗ ΟΝΕΙΡΟΠΟΛΗΣH ΜΕ ΤΗ ΔΕΠΥ, ΤΗΝ ΙΔΕΟΨΥΧΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΠΟΣΥΝΔΕΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ, ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ, ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗΣ Ή ΧΡΟΝΙΟΥ ΣΤΡΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ.

Πώς κάνουμε την ονειροπόληση όπλο μας

Για την Bharuchi, ακόμη και όταν η ονειροπόληση αποκτά δυσλειτουργικό χαρακτήρα, μπορεί να γίνει πυξίδα για όσα απαιτούν την προσοχή και τη φροντίδα μας. Έτσι, παρότι θα πρέπει για λόγους λειτουργικότητας να περιοριστεί, με μείωση των ερεθισμάτων που την πυροδοτούν και ασκήσεις για άμεση επαναφορά της προσοχής, δεν σημαίνει πως την αφήνουμε να χαθεί.

Για να τη μετατρέψουμε σε εργαλείο αυτογνωσίας, μπορούμε:

• Να παρατηρούμε τι συμβαίνει λίγο πριν αρχίσει η ονειροπόληση. Υπάρχει κάποια σύγκρουση ή απογοήτευση που την ενεργοποιεί;
• Να εξετάζουμε ποια συναισθήματα μας προσφέρει η φαντασίωση. Μας κάνει να νιώθουμε αγαπητοί, ασφαλείς, θαυμαστοί ή σημαντικοί;
• Να αναγνωρίζουμε τα επαναλαμβανόμενα θέματα. Οι φαντασιώσεις για φιλίες μπορεί να δείχνουν ανάγκη για ουσιαστικότερες σχέσεις, ενώ οι φαντασιώσεις επιτυχίας πιθανώς να φανερώνουν ανάγκη για αναγνώριση.
• Να αναζητούμε τρόπους πλήρωσης των αναγκών αυτών στην πραγματική ζωή.
• Αν οι ονειροπολήσεις είναι ιδιαίτερα έντονες, να γράψουμε ένα γράμμα στον νεότερο εαυτό μας από την περίοδο που εμφανίστηκαν για πρώτη φορά. Να τον ρωτήσουμε τι είχε ανάγκη τότε και να απαντήσουμε ως ο σημερινός ενήλικος εαυτός μας.