ΕΙΝΑΙ Η ΚΥΤΙΣΙΝΗ Η ΛΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΚΟΠΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ;

Μπορεί ένα φυτικό σκεύασμα να βοηθήσει πραγματικά στη διακοπή του καπνίσματος; Δες τι δείχνουν οι πρόσφατες μελέτες για την κυτισίνη, πώς δρα στον εγκέφαλο και ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας της.

Πριν από κάποιες δεκαετίες, μην ξέροντας πού αλλού να απευθυνθούν, πολλοί καπνιστές κατέφευγαν σε ένα δημοφιλές βιβλίο του Allen Carr, ο οποίος δημιούργησε μία από τις πιο γνωστές και επιτυχημένες μη φαρμακευτικές μεθόδους διακοπής καπνίσματος παγκοσμίως. Ο Carr ήταν Βρετανός λογιστής, βαριά εξαρτημένος καπνιστής για 30 χρόνια. Σταμάτησε το κάπνισμα το 1983 και αφιέρωσε τη ζωή του στη μέθοδο Easyway, η οποία εφαρμόζεται ακόμη σε κέντρα σε όλο τον κόσμο.

Το βιβλίο του Ο εύκολος τρόπος να κόψετε το κάπνισμα έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα, έχει μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες και φαίνεται να έχει αποτελέσματα, αν και σε πολλές περιπτώσεις δυστυχώς βραχυπρόθεσμα. Η φιλοσοφία της μεθόδου δεν βασίζεται στη δύναμη θέλησης ούτε στον φόβο.

Αντίθετα, η μέθοδος αποδομεί τις ψευδαισθήσεις γύρω από το κάπνισμα, εξηγεί ότι η «απόλαυση» είναι αποτέλεσμα εξάρτησης και βοηθά τον καπνιστή να δει τη νικοτίνη ως παγίδα, με στόχο να εξαφανίσει την επιθυμία, όχι να την καταπιέσει. Ο ίδιος ο Carr υποστηρίζει ότι όταν αλλάξει η αντίληψη, η διακοπή γίνεται «εύκολη» και χωρίς στερητικά.

Η μέθοδος Carr θεωρείται αποτελεσματική επειδή δεν χρησιμοποιεί υποκατάστατα νικοτίνης και δεν δημιουργεί αίσθηση στέρησης. Αντίθετα, εστιάζει στην ψυχολογική πλευρά της εξάρτησης και, πράγματι, έχει σημειώσει υψηλά ποσοστά επιτυχίας σε κλινικές αξιολογήσεις του NHS (Ηνωμένο Βασίλειο).

Μία απλή ανάγνωση του βιβλίου μπορεί όντως να πείσει έναν φανατικό καπνιστή να βάλει το πακέτο στην άκρη για ένα διάστημα. Πόσο μόνιμα όμως είναι τα αποτελέσματά μιας τέτοιας προσπάθειας;

Τι ισχύει στην Ελλάδα για το κάπνισμα;

Στη χώρα μας καπνίζει περίπου το 27–33% των ενηλίκων, δηλαδή 2,4–2,6 εκατομμύρια άνθρωποι, και τα πιο πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι το κάπνισμα παραμένει πολύ υψηλό σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα ζούσαν 2,4 εκατομμύρια καπνιστές το 2024, εκ των οποίων το 27,5% ήταν ενήλικοι, ενώ το 2023 το σχετικό ποσοστό των καθημερινών καπνιστών ήταν 33,1%. Αξιοσημείωτο είναι ότι το ποσοστό των αντρών καπνιστών (32,5%) είναι υψηλότερο από εκείνο των γυναικών (22,8%), αλλά σύμφωνα με τις έρευνες δυσκολεύονται λιγότερο να διακόψουν το κάπνισμα.

Οι γυναίκες, αντίθετα, που αναπτύσσουν εντονότερη εγκεφαλική εξάρτηση από το τσιγάρο, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες σε μία ανάλογη προσπάθεια διακοπής.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Πάντως, τα νούμερα εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: το κάπνισμα προκαλεί 14,2% όλων των θανάτων στη χώρα (2023), καθώς η Ελλάδα παραμένει από τις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά καπνίσματος στην Ευρώπη.

Τι νέο προσφέρει η κυτισίνη στο κόψιμο του καπνίσματος;

Η κυτισίνη (ή cytisinicline) είναι φυτικό αλκαλοειδές που δρα ως μερικός αγωνιστής των νικοτινικών υποδοχέων α4β2, μειώνοντας την επιθυμία για κάπνισμα και τα στερητικά συμπτώματα. Αυτό επιβεβαιώνεται από πρόσφατη ανασκόπηση που τη χαρακτηρίζει «low‑cost partial agonist», δηλαδή οικονομική φαρμακευτική επιλογή που δρα ως μερικός αγωνιστής των νικοτινικών υποδοχέων για τη διακοπή του καπνίσματος.

Η ΚΥΤΙΣΙΝΗ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΣΤΟΥΣ ΙΔΙΟΥΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΠΟΥ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΕΙ Η ΝΙΚΟΤΙΝΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΗΠΙΑ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ, ΑΡΚΕΤΗ ΓΙΑ ΝΑ ΜΕΙΩΣΕΙ ΤΑ ΣΤΕΡΗΤΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ.

Οι σύγχρονες μελέτες δεν αναφέρουν λεπτομέρειες για την αρχική της ανακάλυψη, αλλά είναι γνωστό ότι η κυτισίνη χρησιμοποιείται στην Ανατολική Ευρώπη εδώ και δεκαετίες ως φυτικό σκεύασμα διακοπής καπνίσματος. Οι πρόσφατες κλινικές δοκιμές, όμως, οδήγησαν σε ανανεωμένο επιστημονικό ενδιαφέρον.

Οι τελευταίες μελέτες καταγράφουν θετικά αποτελέσματα ως προς την αποτελεσματικότητά της, έτσι χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο σε κέντρα διακοπής καπνίσματος, όπως δείχνουν και τα ευρωπαϊκά δεδομένα πραγματικών συνθηκών.

Τα μέχρι στιγμής ποσοστά επιτυχίας θεωρούνται ενθαρρυντικά ενώ το σχετικά χαμηλό κόστος φαίνεται να συμβάλλει στη μεγαλύτερη χρήση της. Η κυτισίνη απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε ενήλικους καπνιστές που θέλουν να διακόψουν το κάπνισμα, σε άτομα που επιθυμούν φαρμακευτική υποστήριξη χωρίς βαριά φάρμακα και σε καπνιστές που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν βαρενικλίνη ή βουπροπιόνη, οι οποίες είναι εναλλακτικές λύσεις.

Στην Ελλάδα η κυτισίνη κυκλοφορεί ως φυτικό σκεύασμα και προσφέρεται στα φαρμακεία.

Τι δείχνουν οι μελέτες

Ενθαρρυντικό είναι ότι η αυξημένη δημοφιλία της κυτισίνης διεθνώς (και σταδιακά και στη χώρα μας) έχει κάποιες πολύ θετικές βάσεις, καθώς μια σειρά από πρόσφατες κλινικές δοκιμές δείχνουν υψηλή αποτελεσματικότητα της ουσίας.

Η πρώτη μεγάλη αμερικανική κλινική δοκιμή (Phase 3, ORCA‑2) έδειξε ότι η κυτισίνη είναι αποτελεσματική και καλά ανεκτή, με σημαντικά υψηλότερα ποσοστά αποχής από το κάπνισμα σε σχέση με τα placebo σκευάσματα. Συγκεκριμένα μέσα σε διάστημα 12 εβδομάδων θεραπείας σημειώθηκε 32,6% αποχή έναντι 7% με placebo προϊόντα, ενώ σε 6 εβδομάδες θεραπείας η αποχή ανήλθε στο 25,3% έναντι του 4,4% των placebo προϊόντων.

Η ΚΥΤΙΣΙΝΗ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΝΤΟΠΑΜΙΝΗΣ, ΟΠΟΤΕ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΠΑΥΕΙ ΝΑ ΔΙΝΕΙ ΑΝΤΑΜΟΙΒΗ.

Επιπλέον, μία μετα-ανάλυση του 2024 έδειξε ότι η κυτισίνη αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες διακοπής σε σχέση με placebo προϊόντα με σχετικό κίνδυνο (Relative Risk = 2.65) και είναι εξίσου αποτελεσματική με τη βαρενικλίνη, χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ τους.

Τέλος, σε μελέτη 40 ημερών, η κυτισίνη επέφερε 50,5% αποχή στους 6 μήνες, με πολύ χαμηλά ποσοστά παρενεργειών (4,4%).

Πώς δρα η κυτισίνη στον εγκέφαλο

Η κυτισίνη είναι μερικός αγωνιστής των νικοτινικών υποδοχέων ακετυλοχολίνης, κυρίως του υποδοχέα α4β2, ο οποίος είναι ο βασικός στόχος της νικοτίνης. Αυτό σημαίνει ότι συνδέεται στους ίδιους υποδοχείς που ενεργοποιεί η νικοτίνη και στη συνέχεια προκαλεί ήπια ενεργοποίηση, αρκετή για να μειώσει τα στερητικά συμπτώματα. Ταυτόχρονα, μπλοκάρει τη νικοτίνη από το να δεσμευτεί στους υποδοχείς, μειώνοντας την ευχαρίστηση που θα προκαλούσε το κάπνισμα. Η δράση αυτή έχει επιβεβαιωθεί σε πολλές φαρμακολογικές αναλύσεις και αποτελεί τον πυρήνα της αποτελεσματικότητάς της.

Η νικοτίνη ενεργοποιεί έντονα το μεσοολιβικό ντοπαμινεργικό σύστημα, δημιουργώντας την αίσθηση ευχαρίστησης και ενισχύοντας την εξάρτηση. Η κυτισίνη, αντίθετα, προκαλεί πολύ μικρότερη απελευθέρωση ντοπαμίνης και μπορεί να συμβάλει στη σταδιακή μείωση της εξάρτησης, επειδή το κάπνισμα παύει να δίνει ανταμοιβή. Έτσι, ο καπνιστής δεν βιώνει έντονη στέρηση, αλλά ούτε και ενίσχυση της συμπεριφοράς.

Δοσολογία και θεραπεία

Η θεραπεία κυτισίνης διαρκεί 25 ημέρες και απαιτεί τη σταδιακή μείωση του καπνίσματος. Σύμφωνα με τον Δημήτρη Παπαδημητριάδη, ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή, ο ασθενής λαμβάνει κατά τις τρεις πρώτες ημέρες 1 δισκίο (1,5 mg) κάθε 2 ώρες (μέγιστη δόση 6 δισκία την ημέρα).

Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΥΨΗΛΟΤΕΡΑ ΠΟΣΟΣΤΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΚΟΠΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ.

Η κρίσιμη προθεσμία είναι ότι ο χρήστης πρέπει να σταματήσει πλήρως το κάπνισμα έως την πέμπτη ημέρα της θεραπείας. Αν αυτό δεν επιτευχθεί, η θεραπεία διακόπτεται καθώς θεωρείται μη αποτελεσματική. Στη συνέχεια, σε περίπτωση επιτυχημένης διακοπής, η δόση μειώνεται σταδιακά μέχρι την 25η ημέρα με 1–2 δισκία ημερησίως στο τέλος.

Τι παρενέργειες μπορούμε να περιμένουμε;

Οι παρενέργειες της κυτισίνης είναι συνήθως ήπιες, καθώς η ουσία έχει αναφερθεί ότι μπορεί να προκαλέσει μέτρια ναυτία, μια σχετική ξηροστομία και ήπια γαστρεντερική ενόχληση, ειδικά κατά τις πρώτες ημέρες της χρήσης, που ο οργανισμός ακόμη πρέπει να τη συνηθίσει. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν σταδιακά.

Μέχρι στιγμής, μεγάλες μελέτες δεν έχουν καταγράψει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες, σε αντίθεση με άλλες φαρμακευτικές λύσεις στις οποίες καταφεύγουν αρκετοί καπνιστές, όπως η βαρενικλίνη, η οποία είναι μεν πολύ αποτελεσματική, αλλά έχει σοβαρές πιθανές παρενέργειες.

Η βουπροπιόνη, ένα αντικαταθλιπτικό που βοηθά στη μείωση της έντονης επιθυμίας για τσιγάρο, έχει τις γνωστές παρενέργειες των σχετικών φαρμάκων (αύξηση βάρους), ενώ η NRT (θεραπεία υποκατάστασης νικοτίνης) που χρησιμοποιεί τσίχλες, επιθέματα και παστίλιες, αναφέρει μειωμένα έως και βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα.

Ο συνδυασμός που δείχνει καλύτερα αποτελέσματα

Φυσικά, μπορεί κανείς πάντα να χρησιμοποιήσει και τη συμβουλευτική/ψυχολογική υποστήριξη στα σχετικά ιατρεία διακοπής καπνίσματος ή να ζητήσει τη συνδρομή ενός θεραπευτή που ειδικεύεται στην γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, καθώς και να δηλώσει συμμετοχή σε ομαδικά προγράμματα διακοπής του καπνίσματος. Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα έρευνες, ο συνδυασμός φαρμακευτικής αγωγής και συμβουλευτικής φαίνεται να συνδέεται με υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας.