ΕΝΑ ΚΟΙΝΟ ΑΝΤΙΫΠΕΡΤΑΣΙΚΟ ΕΞΟΛΟΘΡΕΥΕΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΜΙΚΡΟΒΙΑ

Ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια για την υπέρταση μπόρεσε να καταπολεμήσει το πιο διαδεδομένο ανθεκτικό βακτήριο και να ενισχύει τη δράση άλλων αντιβιοτικών.

Η καντεσαρτάνη, ένα φθηνό και ευρέως διαδεδομένο συνταγογραφούμενο φάρμακο για την υπέρταση θα μπορούσε να αποτελέσει τη νέα προσθήκη στο οπλοστάσιο κατά της μικροβιακής αντοχής. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Communications, το αντιϋπερτασικό αποδείχτηκε αποτελεσματικό στην εξουδετέρωση του ανθεκτικού στη μεθικιλλίνη χρυσίζοντα σταφυλόκοκκου (MRSA), πρωταγωνιστή στις νοσοκομειακές λοιμώξεις παγκοσμίως.

«Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο φάρμακο είναι ένας από τους πιο συναρπαστικούς παράγοντες που έχουμε ανακαλύψει», δήλωσε ο Δρ Ελευθέριος Μυλωνάκης, Καθηγητής Λοιμωξιολογίας στο Houston Methodist Research Institute και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας. Όπως εξήγησε, «ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος είναι το πιο διαδεδομένο ανθεκτικό στα φάρμακα παθογόνο που αντιμετωπίζουμε στις νοσοκομειακές λοιμώξεις».

Το γεγονός καθιστά επιτακτική την αναζήτηση ουσιών με νέους μηχανισμούς δράσης, καθώς τα διαθέσιμα αντιβιοτικά χάνουν την σταδιακά αποτελεσματικότητά τους. «Τα μικρόβια χρειάζονται κατά μέσο όρο δύο χρόνια για να αναπτύξουν αντοχή στα αντιβιοτικά» έχει δηλώσει καθηγητής. «Εμείς χρειαζόμαστε πάνω από 10 με 15 χρόνια δουλειάς για να φτάσει ένα νέο αντιβιοτικό στην κλινική πράξη».

Tο 2024 το 31,2% από τα 1.378 στελέχη χρυσίζοντα σταφυλόκοκκου που απομονώθηκαν σε 31 ελληνικά νοσοκομεία ήταν ανθεκτικά στη μεθικιλλίνη (MRSA). iStock

Οι επιστημονικές εξελίξεις είναι ιδιαιτέρως σημαντικές για την Ελλάδα, εκ των κορυφαίων σε συχνότητα MRSA στην Ευρώπη. Σύμφωνα με το Εθνικό Σύστημα Επιτήρησης της Μικροβιακής Αντοχής (GSSAR), το 2024 το 31,2% από τα 1.378 στελέχη χρυσίζοντα σταφυλόκοκκου (Staphylococcus aureus) που απομονώθηκαν σε 31 ελληνικά νοσοκομεία ήταν ανθεκτικά στη μεθικιλλίνη (MRSA), δηλαδή σχεδόν ένα στα τρία.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα είναι πιο ενθαρρυντική. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), η εκτιμώμενη επίπτωση βακτηριαιμιών με MRSA στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΕ/ΕΟΧ) το 2024 ήταν 4,48 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους, μειωμένη κατά 20,4% σε σχέση με το 2019.

Πώς δρα το αντιϋπερτασικό φάρμακο

Η νέα ανακάλυψη έρχεται να προστεθεί σε σειρά ερευνών της ομάδας του Έλληνα λοιμωξιολόγου για τις υποτροπιάζουσες και ανθεκτικές λοιμώξεις. Ήδη από το 2018, οι ερευνητές συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας, όταν ανακάλυψαν δύο συνθετικά μόρια που μπορούσαν να εξολοθρεύσουν τα επίμονα κύτταρα (persister cells) του MRSA. Τα κύτταρα αυτά εισέρχονται σε κατάσταση μεταβολικής αδράνειας, οπότε μειώνεται η ευαισθησία τους στα αντιβιοτικά και η λοίμωξη μπορεί να επανεμφανιστεί.

Η καντεσαρτάνη μπορεί να ενισχύσει τη δράση άλλων αντιβιοτικών και να καθυστερήσει την ανάπτυξη αντοχής από το βακτήριο. iStock

Η καντεσαρτάνη ξεχώρισε για τους μηχανισμούς που επιστρατεύει εναντίον του βακτηρίου. Αντί να στοχεύσει απευθείας στο κυτταρικό τοίχωμα, προσδένεται στα λιπίδια της κυτταρικής μεμβράνης και διαταράσσει τη δομή της. Παράλληλα, μεταβάλλει τη σύστασή της, επηρεάζοντας λιπαρά οξέα απαραίτητα για τη φυσιολογική λειτουργία και την ελαστικότητά της. Οι αλλαγές προκαλούν ρήγματα στη μεμβράνη, με αποτέλεσμα το περιεχόμενο του βακτηριακού κυττάρου να διαρρέει και το βακτήριο να οδηγείται γρήγορα στον θάνατο.

Ένα δεύτερο εύρημα ήταν ότι η καντεσαρτάνη μπορεί να ενισχύσει τη δράση άλλων αντιβιοτικών. Σε εργαστηριακά πειράματα, ο συνδυασμός της με αντιβιοτικά όπως η γενταμικίνη και η πολυμυξίνη B ήταν αποτελεσματικότερος κατά του MRSA από τη χρήση των επιμέρους ουσιών. Επιπλέον, το βακτήριο δυσκολεύτηκε να αναπτύξει αντοχή στην καντεσαρτάνη. Στις εργαστηριακές δοκιμές χρειάστηκε παρατεταμένη έκθεση στη δραστική ουσία προτού εμφανιστούν ενδείξεις προσαρμογής.

Γιατί έχει σημασία η επαναχρησιμοποίηση γνωστών φαρμάκων

Η προσέγγιση της αξιοποίησης ήδη εγκεκριμένων φαρμάκων για διαφορετικές θεραπευτικές χρήσεις (drug repurposing) μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη νέων θεραπειών, δεδομένου πως πρόκειται για ουσίες αποδεδειγμένα ασφαλείς για ανθρώπινη χρήση.

Στην περίπτωση της καντεσαρτάνης, έχουμε έναν ανταγωνιστή των υποδοχέων της αγγειοτασίνης ΙΙ που χρησιμοποιείται επί χρόνια για τη διαχείριση της αυξημένης αρτηριακής πίεσης. Τα ευρήματα για την αντιβακτηριακή της δράση είναι μέχρι στιγμής εργαστηριακά, αποτελούν όμως βάση για περαιτέρω έρευνα σχετικά με το αν και κατά πόσο η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να αξιοποιηθεί θεραπευτικά στον άνθρωπο.