ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΕΧΟΥΜΕ ΠΗΓΟΥΝΙ;

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί οι άνθρωποι έχουμε πηγούνι, ενώ άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά δεν έχουν; Σε τι μπορεί να μας είναι χρήσιμο;

Οι επιστήμονες δεν σταματούν ποτέ να μελετούν το ανθρώπινο σώμα. Ο τρόπος με τον οποίο είναι δομημένο, οι λειτουργίες που επιτελεί, οι αόρατες διεργασίες που συντελούνται αδιάκοπα στο εσωτερικό του, εξακολουθούν να μας γεμίζουν δέος. Κάθε τόσο, ένα νέο εύρημα έρχεται να μας υπενθυμίσει ότι ακόμη και τα πιο οικεία μας χαρακτηριστικά κρύβουν ιστορία χιλιάδων ετών.

Κι ενώ ορισμένα όργανα, όπως π.χ. ο εγκέφαλος, κερδίζουν πάντα την προσοχή μας, κατά καιρούς η επιστήμη στρέφει το βλέμμα της σε κάτι φαινομενικά ασήμαντο. Αυτή τη φορά, στο μικροσκόπιο μπήκε ένα σημείο του σώματός μας που σπάνια απασχολεί τη σκέψη μας: το πηγούνι.

Στην καθημερινότητά μας δύσκολα του δίνουμε σημασία, ίσως μόνο όταν περιγράφουμε κάποιον ή κάποια που μας ελκύει. Κι όμως, αυτή η μικρή οστέινη προεξοχή είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου προσώπου.

Ένα μοναδικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό

Οι επιστήμονες αναρωτιούνται εδώ και δεκαετίες γιατί ο άνθρωπος έχει πηγούνι, μιας και κανένα άλλο ζωντανό είδος πρωτεύοντος δεν διαθέτει. Επιπλέον, το πηγούνι δεν φαίνεται να επιτελεί κάποια σαφή λειτουργία. Ακόμη και οι εξαφανισμένοι συγγενείς μας, όπως οι Νεάντερταλ, δεν είχαν πηγούνι.

iStock

Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις για την εξέλιξη αυτού του χαρακτηριστικού, που είναι τόσο μοναδικό ώστε οι ανθρωπολόγοι το χρησιμοποιούν ως βασικό γνώρισμα για την ταυτοποίηση απολιθωμάτων του Homo sapiens. Ίσως το πηγούνι να σχετίζεται με την ικανότητά μας να μασάμε ή να μιλάμε. Ίσως να αναπτύχθηκε για να προστατεύει τον λαιμό από τραυματισμούς.

Πηγούνι: Ένα τυχαίο γεγονός

Τώρα, έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS One προτείνει μια διαφορετική, λίγο πιο... πεζή εξήγηση: το πηγούνι πιθανότατα δεν εξελίχθηκε για κάποιον συγκεκριμένο σκοπό. Αντίθετα, φαίνεται ότι προέκυψε τυχαία, ως αποτέλεσμα άλλων εξελικτικών αλλαγών στο κρανίο και στο σώμα, όπως εξηγεί η Noreen von Cramon-Taubadel, ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μπάφαλο που συμμετείχε στην παραπάνω έρευνα.

ΤΟ ΠΗΓΟΥΝΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟΣΟ ΜΟΝΑΔΙΚΟ, ΩΣΤΕ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΟΙ ΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΩΣ ΒΑΣΙΚΟ ΓΝΩΡΙΣΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΟΛΙΘΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ HOMO SAPIENS.

Οι επιστήμονες αποκαλούν τα βιολογικά χαρακτηριστικά που μπορεί να είναι απλώς το αποτέλεσμα άλλων εξελικτικών πιέσεων «σπαντρέλ» (spandrel). Ο όρος αποτελεί δάνειο από την αρχιτεκτονική, όπου ο όρος «σπαντρέλ» περιγράφει τον τριγωνικό χώρο που δημιουργείται αναγκαστικά ανάμεσα σε γειτονικά τόξα. Πρόκειται για ένα δομικό παραπροϊόν, όχι ένα στοιχείο που σχεδιάστηκε για συγκεκριμένη χρήση.

Τι έδειξε η έρευνα

Για να λύσουν το μυστήριο, οι ερευνητές μελέτησαν 532 κρανία από μουσεία της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Κάποια ανήκαν σε ανθρώπους και άλλα σε χιμπαντζήδες, γορίλες, ουραγκοτάγκους και άλλα είδη πιθήκων.

Η ανάλυση έδειξε ότι εννέα χαρακτηριστικά της κάτω γνάθου σχετίζονται με την εξέλιξη του πηγουνιού. Από αυτά, τα τρία φαίνεται να προέκυψαν μέσω άμεσης φυσικής επιλογής, δηλαδή συνέβαλαν με κάποιο τρόπο στην επιβίωση και την αναπαραγωγή του Homo Sapiens. Τα υπόλοιπα έξι φαίνεται να οφείλονται είτε σε τυχαίες εξελικτικές μεταβολές είτε να αποτελούν «παρενέργειες» άλλων μορφολογικών αλλαγών.

unsplash John Loron

Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι ότι το πηγούνι αναδύθηκε ως συνέπεια ενός συνδυασμού προσαρμογών: της όρθιας στάσης του σώματος, της αύξησης του μεγέθους του εγκεφάλου και, παράλληλα, της μείωσης του μεγέθους των δοντιών και των γνάθων.

«Το γεγονός ότι ένα χαρακτηριστικό όπως το πηγούνι μοιάζει διακριτό και αυτόνομο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξελίχθηκε ως ανεξάρτητη μονάδα», σημειώνει ο James DiFrisco, βιολόγος στο Francis Crick Institute.