ΟΙ 5 ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΝΑΡΚΙΣΣΟΥΣ (ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ)

Ποια χώρα θα ψήφιζες ως «πρωτεύουσα του ναρκισσισμού»; Αν το μυαλό σου πάει αυτόματα στη Δύση, ίσως να το ξανασκεφτείς. Νέα έρευνα δείχνει ότι ο ναρκισσισμός δεν είναι τόσο θέμα κουλτούρας όσο γενετικής προδιάθεσης, με τα ευρήματα να ανατρέπουν αρκετά στερεότυπα.

Αν σου ζητούσαν να ψηφίσεις τη χώρα που θεωρείς βασίλειο του ναρκισσισμού, ποια θα διάλεγες; Προσωπικά, το μυαλό μου θα πήγαινε σε κάποια από τον δυτικό κόσμο. Με δεδομένο ότι η προσωπικότητα είναι έως και 60% γονίδια, η δυτική κοινωνία παρέχει τις ιδανικές συνθήκες για την έκφραση των γενετικών προδιαθέσεων προς τον ναρκισσισμό. Ας πούμε, αν σκεφτείς την ιστορία της Αμερικής με τους αυτόχθονες, βάλεις στο πλάνο τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και μελέτες που δείχνουν ότι οι Αμερικανοί είναι ένα έθνος ναρκισσιστών, δεν θα σκεφτόσουν τις ΗΠΑ;

Έλα όμως που δεν είναι καν στην πεντάδα με τις πιο ναρκισσιστικές χώρες, τουλάχιστον όχι στη λίστα ερευνητών από το Michigan State University, που ανέλυσαν δεδομένα για πάνω από 45.000 ανθρώπους από 53 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η μελέτη τους, μία από τις πιο εκτενείς διαπολιτισμικές ερευνητικές προσεγγίσεις του ναρκισσισμού, έφερε στο φως ενδιαφέρουσες πληροφορίες και σίγουρα ανέτρεψε στερεότυπα.

Πόσο ναρκισσιστές είναι οι Έλληνες;

Σύμφωνα με τα ευρήματα που δημοσιεύτηκαν στο Self and Identity, η Γερμανία, το Ιράκ, το Νεπάλ, η Κίνα και η Νότια Κορέα είναι οι χώρες με τα υψηλότερα σκορ σε ναρκισσισμό, ενώ οι ΗΠΑ βρέθηκαν στη 16 θέση. Στις χαμηλότερες θέσεις βρέθηκαν η Σερβία, η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία και η Δανία.

Και η Ελλάδα μας; Στη μελέτη συμμετείχαν 635 άτομα από τη χώρα μας, με μέσο όρο ηλικίας περίπου τα 30 έτη. Στην τελική κατάταξη ήρθαμε στην 23η θέση, δηλαδή στη μεσαία προς υψηλή ζώνη. Όπως δείχνουν οι πίνακες με τα στοιχεία, οι Έλληνες συμμετέχοντες εμφάνισαν μέτρια επίπεδα ναρκισσισμού, τόσο σε ναρκισσιστικό ανταγωνισμό (ανάγκη υπεροχής, σύγκριση και αντιπαράθεση με τους άλλους), όσο και σε ναρκισσιστικό θαυμασμό (αναζήτηση επιβεβαίωσης, αποδοχής και επαίνων). Τα αποτελέσματα ήταν πιο κοντά στα μοτίβα της Νότιας Ευρώπης και όχι στα κράτη με τις υψηλότερες βαθμολογίες.

Ο ναρκισσισμός στην Ελλάδα μάς έφερε στην 23η θέση ανάμεσα σε 53 χώρες. Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Η ηλικία και το φύλο του ναρκισσισμού

Παρά τις πολιτισμικές, οικονομικές και άλλες διαφορές ανάμεσα στις χώρες, τα επίπεδα ναρκισσισμού φαίνεται να διαμορφώνονται και από κοινά χαρακτηριστικά, που παρατηρήθηκαν σε όλες σχεδόν τις κουλτούρες:

• Οι νεότεροι ενήλικες παρουσίασαν υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού σε σχέση με τους μεγαλύτερους
• Οι άντρες είχαν σταθερά υψηλότερα σκορ ναρκισσισμού από τις γυναίκες.

Όπως εξηγεί ο William Chopik, αναπληρωτής καθηγητής ψυχολογίας στο Michigan State University, «το να είσαι νέος σχεδόν παντού στον κόσμο σημαίνει να εστιάζεις περισσότερο στον εαυτό σου και να τον υπερεκτιμάς. Όμως, η ζωή έχει έναν τρόπο να μας προσγειώνει και αυτό φαίνεται να συμβαίνει με παρόμοιο τρόπο σε όλες τις κουλτούρες». Η σταδιακή μείωση του ναρκισσισμού με την ηλικία συνδέεται με αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «αρχή της ωρίμανσης»: καθώς μεγαλώνουμε, γινόμαστε πιο συνεργάσιμοι, υπεύθυνοι και συναισθηματικά σταθεροί.

ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΑΙΖΟΥΝ ΠΟΛΥ ΙΣΧΥΡΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΤΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ, ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΩΣ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ.

Ο ρόλος της οικονομίας και οι πολιτισμικές εκπλήξεις

Η έρευνα έδειξε επίσης ότι οι χώρες με υψηλότερο ΑΕΠ συνήθως εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού, πιθανώς λόγω του ότι η οικονομική άνεση ενισχύει την ατομική ελευθερία, την αυτοέκφραση και την έμφαση στο «εγώ». Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το γεγονός ότι οι λεγόμενες συλλογικές κοινωνίες δεν παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού, όπως θα περίμεναν οι ερευνητές.

Όπως σημειώνει η Macy Miscikowski, μέλος της ερευνητικής ομάδας, «ακόμα και οι κοινωνίες που θεωρούμε πιο ομαδικές δεν καταπνίγουν απαραίτητα τις εγωκεντρικές συμπεριφορές». Με άλλα λόγια, η σχέση ανάμεσα στον πολιτισμό και την προσωπικότητα είναι πιο σύνθετη απ’ όσο νομίζαμε.

Θέμα φύσης ή ανατροφής;

Τα ευρήματα αναζωπυρώνουν το διαχρονικό ερώτημα για το τι, τελικά, έχει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς μας: η φύση ή ανατροφή μας;

Το γεγονός ότι ο ναρκισσισμός ακολουθεί παρόμοια μοτίβα ηλικίας και φύλου σε τόσο διαφορετικές κοινωνίες δείχνει ότι βιολογικοί και αναπτυξιακοί παράγοντες παίζουν πολύ ισχυρό ρόλο, ενδεχομένως ισχυρότερο από την κουλτούρα μεμονωμένα. Οι έρευνες δείχνουν ότι περίπου 40-60% των ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών έχουν γενετική βάση, με το περιβάλλον να συμπληρώνει την εικόνα.

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΡΕΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΟΥΝ ΥΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΚΟΡ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΥ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΧΩΡΕΣ.

Τι σημαίνουν όλα αυτά;

Κάθε μελέτη για τον ναρκισσισμό έχει ενδιαφέρον, αν σκεφτείς ότι οι νάρκισσοι και οι ανερμάτιστες διαγνώσεις ναρκισσιστικής διαταραχής από κάθε καρυδιάς καρύδι δίνουν και πέρνουν. Όσο να πεις, μας βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα το πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Για την αξία των ευρημάτων, οι ερευνητές δήλωσαν ότι δείχνουν πως οι παρεμβάσεις για τη διαχείριση δυσλειτουργικών ναρκισσιστικών συμπεριφορών μπορούν να έχουν κοινή βάση παγκοσμίως, λαμβάνοντας βέβαια υπ' όψιν τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Όπως λέει και η Miscikowski, ανοίγονται «συναρπαστικοί δρόμοι για να κατανοήσουμε πώς οι εμπειρίες ζωής, οι κοινωνικές προσδοκίες και το οικονομικό πλαίσιο επηρεάζουν την εξέλιξη της προσωπικότητάς μας με τον χρόνο».