MIND BLANKING: ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟ ΟΤΑΝ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΤΕΒΑΖΕΙ ΡΟΛΑ;

Γιατί το μυαλό «αδειάζει» ενώ είμαστε ξύπνιοι και σε εγρήγορση; Αν το έχεις σκεφτεί κι εσύ τις φορές που σε πιάνουν να έχεις στείλει τον εγκέφαλο για διάλειμμα, διάβασε τι είναι το mind blanking και πώς μπορεί να σε ωφελήσει.

Πόσες φορές απάντησες «τίποτα, κενό», όταν σε ρώτησαν τι σκέφτεσαι; Και πόσες χρειάστηκε να διευκρινίσεις πως δεν ταξίδευε ο νους σου, δεν τον βασάνιζε το άγχος ή κάτι που είχε συμβεί, παρά είχε κατεβάσει διακόπτες (στην κυριολεξία); Για χρόνια, οι επιστήμονες έβλεπαν τον εγκέφαλο σαν εργοστάσιο σε επαυξημένη εγρήγορση και τη συνείδηση σαν ακαταπόνητο εργάτη να φορτώνει διαρκώς σκέψεις στον ιμάντα, με εξαίρεση τον ύπνο και τη αναισθησία. Μέχρι που ανακάλυψαν ότι η νοητική ροή δεν είναι πάντα συνεχής, αλλά μπορεί να διακόπτεται απρόσμενα και απότομα.

Η μελέτη για το mind blanking, όπως ονομάστηκαν οι στιγμές που το μυαλό αδειάζει, έδειξε πως πρόκειται για πνευματική κατάσταση με τη δικές της, μοναδικές εγκεφαλικές υπογραφές, που συμβαίνει πολύ συχνότερα απ’ όσο πιστεύουμε. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, συμβαίνει στο 5-20% του χρόνου που παραμένουμε ξύπνιοι.

Τι αλλάζει στη δραστηριότητα του εγκεφάλου

Σε κάποια από τα πειράματά του, ο Thomas Andrillon, νευροεπιστήμονας στο Paris Brain Institute και συστηματικός μελετητής του mind blanking, βάζει τους συμμετέχοντες να εκτελούν βαρετές εργασίες και τους διακόπτει αιφνίδια για να ρωτήσει τι σκέφτονται. Όταν τους δίνει την επιλογή «τίποτα απολύτως», θα το επιλέξουν στο 15% των περιπτώσεων. Μα πώς γνωρίζει ότι του λένε την αλήθεια;

Έρευνες δείχνουν ότι βιώνουμε mind blanking έως και στο 20% του χρόνου που περνάμε ξύπνιοι. Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Την απάντηση δίνει η ίδια η εγκεφαλική δραστηριότητα. Τα αποτελέσματα από τις ηλεκτροεγκεφαλογραφικές καταγραφές υψηλής πυκνότητας (HD-EEG) στους συμμετέχοντες έδειξαν ότι οι οπτικές πληροφορίες που έφταναν στα μάτια τους απλώς δεν κατέληγαν σε συνειδητή επίγνωση του τι βλέπουν. Παρότι οι πρώιμες εγκεφαλικές αντιδράσεις στα ερεθίσματα έμοιαζαν φυσιολογικές, οι μεταγενέστερες αποκρίσεις, που συνδέονται με τη συνείδηση, έδειξαν να μην λειτουργούν.

Μάλιστα, όταν έβαλαν αλγόριθμους μηχανικής μάθησης να μαντέψουν τι έβλεπαν οι συμμετέχοντες, όπως έχει επιτυχώς δοκιμαστεί σε ανθρώπους συγκεντρωμένους σε αυτό που κοιτάζουν, τα μοντέλα απέτυχαν παταγωδώς, σαν να μην υπήρχε καμία διαθέσιμη πληροφορία.

Πώς διαφέρει από την ονειροπόληση

Η μόνη ομοιότητα ανάμεσα σε ονειροπόληση και mind blanking είναι μάλλον το ξάφνιασμα που νιώθεις όταν σου μιλήσουν. Στην έρευνα του Andrillon, διαπιστώθηκε ότι οι δύο καταστάσεις επηρεάζουν διαφορετικά τα αντανακλαστικά των συμμετεχόντων. Ενώ στην ονειροπόληση αποκρίνονταν ταχύτερα στις ερωτήσεις και εντολές του –πιο γρήγορα και απ’ όσους ήταν συγκεντρωμένοι στη δουλειά τους, πιθανώς λόγω της εγκεφαλικής εγρήγορσης χωρίς δέσμευση της προσοχής– η ομάδα του mind blanking ήταν πιο αργή και έκανε περισσότερα λάθη.

Σε νευροαπεικονιστικές έρευνες, παρατηρήθηκε ότι το mind blanking σχετίζεται με μια κατάσταση υπερ-συνδεσιμότητας, κατά την οποία παρατηρείται διάχυτη επικοινωνία σε όλο τον εγκέφαλο και όχι μεταξύ συγκεκριμένων περιοχών. Σύμφωνα με τον Andrillon, το εύρημα υποδηλώνει έλλειμμα στη λειτουργική οργάνωση του εγκεφάλου, η οποία συναντάται στις επιληπτικές κρίσεις και την έναρξη του ύπνου, οπότε «χάνεται» η συνείδηση.

ΤΟ MIND BLANKING ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΜΙΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΠΕΡ-ΣΥΝΔΕΣΙΜΟΤΗΤΑΣ, ΠΟΥ ΜΑΡΤΥΡΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ.

Το mind blaking στη ΔΕΠΥ και την αγχώδη διαταραχή

Άλλες ομοιότητες με τον ύπνο είναι οι συρρικνωμένες κόρες των ματιών, η επιβράδυνση του καρδιακού ρυθμού και η προσαρμογή των εγκεφαλικών κυμάτων σε μοτίβα που παρατηρούνται το διάστημα που κοιμόμαστε. Στην πραγματικότητα, πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι, κατά το mind blanking, σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου συντελείται κάτι σαν «τοπικός ύπνος», δηλαδή περνάμε στιγμιαία σε μια κατάσταση παρόμοια με τον ύπνο, ενώ τεχνικά είμαστε ξύπνιοι.

Η σύνδεση με τον ύπνο, λέει ο Andrillon, εξηγεί γιατί το mind blanking είναι συχνότερο όταν είμαστε κουρασμένοι ή δεν έχουμε κοιμηθεί αρκετά, καθώς και σε παιδιά και ενήλικες με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητότητα (ΔΕΠΥ) ή αγχώδη διαταραχή, που συνήθως δυσκολεύονται με τον ύπνο. Κατ’ επέκταση, η βαθύτερη κατανόησή του θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων διαγνωστικών εργαλείων ή θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Μήπως έχουμε ανάγκη το mind blanking;

Ο Lionel Naccache, νευρολόγος και συνεργάτης του Andrillon, δήλωσε πως τα ευρήματα «υποδηλώνουν ότι η δομή της συνειδητής εμπειρίας μοιάζει περισσότερο με ένα μωσαϊκό από διακριτές καταστάσεις, παρά με μια συνεχή νοητική ταινία. Ένα μωσαϊκό όπου η απουσία ορισμένων ψηφίδων οδηγεί σε σύντομες στιγμές ασυνειδησίας, ενώ το άτομο παραμένει σε εγρήγορση». Ωστόσο, οι τρύπες στο μωσαϊκό δεν σημαίνουν απαραιτήτως σφάλμα στο λογισμικό του εγκεφάλου.

Αν κατά τη διάρκεια του ύπνου τα αργά εγκεφαλικά κύματα βοηθούν στην επαναρρύθμιση των νευρωνικών συνδέσεων και στην απομάκρυνση μεταβολικών αποβλήτων, δεν θα μπορούσε και το mind blanking να επιτελεί μια παρόμοια λειτουργία αποκατάστασης ενώ είμαστε ξύπνιοι, προσφέροντας στον υπερφορτωμένο εγκέφαλό μας μικρά διαλείμματα για την απαραίτητη αυτοσυντήρηση;