ΠΕΣ ΜΟΥ ΤΙ ΣΕΙΡΕΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣ, ΝΑ ΣΟΥ ΠΩ ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

Οι ιστορίες αγάπης που βλέπουμε στην οθόνη έχουν αλλάξει τον τρόπο που μιλάμε για τον έρωτα, την επιθυμία και τις σχέσεις. Πόσο, όμως, επηρεάζουν πραγματικά τις αντιλήψεις και τις προσδοκίες μας για την αγάπη και τη σύνδεση;

Πόσα χρόνια έχουν περάσει απ’ όταν βλέπαμε σκηνές με γυναίκες να τρώνε χαστούκι από τον σύζυγο/σύντροφο/αδελφό/πατέρα τους και μας φαινόταν φυσιολογικό; Πόσο έχει αλλάξει ο τρόπος που οι ταινίες και σειρές αποτυπώνουν την αγάπη, τον έρωτα, τη φροντίδα, τις ανθρώπινες σχέσεις εν γένει; Και αν η μυθοπλασία ακολουθεί την εποχή και τις κοινωνικές επιταγές, πόσο μας επηρεάζουν αυτά που βλέπουμε στην οθόνη μας;

Για καλή μου τύχη, τα παραπάνω δεν με απασχόλησαν εκεί που έβλεπα τηλεόραση – θα άρχιζα την έρευνα, καταδικάζοντάς με σε ένα συνεχές μπρος-πίσω μέχρι να καταφέρω να ακολουθήσω την πλοκή. Για ακόμα πιο καλή μου τύχη, δεν με προβλημάτισαν ούτε στον κινηματογράφο, όπου το θέαμα πληρώνεται και δεν σε παίρνει να χαζεύεις.

Όλα ξεκίνησαν από ένα άρθρο που χαρακτήριζε το Sex and the City προϊόν του μεταφεμινισμού (post-feminism) –θεωρία ότι ο φεμινισμός ολοκλήρωσε την αποστολή του– και μια επιστημονική δημοσίευση από την Francesca Medaglia, Επίκουρη Καθηγήτρια Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης, για το πώς σκηνοθετείται και «προβληματοποιείται» η ερωτική επιθυμία σε διάφορες δημοφιλείς σειρές, ανάμεσά τους και η προαναφερθείσα (για την οποία αναφέρει ότι «ενσαρκώνει μια πολιτισμική μετατόπιση, παρουσιάζοντας την επιθυμία μέσα από ένα πλουραλιστικό και συμπεριληπτικό πρίσμα που αγκαλιάζει την ποικιλομορφία του σεξουαλικού προσανατολισμού, της ταυτότητας φύλου και των μορφών σχέσεων», άρα θετικό πρόσημο).

«Μα γιατί να μας νοιάζουν αυτά;» θα αναρωτιόταν εύλογα κανείς, πολύ περισσότερο αν οι περί σχέσεων ιστορίες της κοριτσοπαρέας, όπως και εκείνες από τα Grey's Anatomy, The Handmaid's Tale και Sex Education που βάζει στο μικροσκόπιο η Medaglia, του είναι παντελώς αδιάφορες. Έλα όμως που, μιλώντας για την ερωτική επιθυμία και σύνδεση, αυτό που βλέπουμε στην οθόνη μπορεί να επηρεάσει τις αντιλήψεις μας. Πέρα από ψυχαγωγία, οι ρομαντικές ιστορίες του κινηματογράφου και της τηλεόρασης διαμορφώνουν σε κάποιο βαθμό και τις προσδοκίες μας για τις σχέσεις.

Η σειρά "Sex Education" έδειξε ότι η ποπ κουλτούρα μπορεί να επηρεάσει το πώς οι έφηβοι κατανοούν το σώμα τους, τον έρωτα και τις σχέσεις. Netflix/Alamy/Visualhellas.gr

Βλέπουμε ό,τι θέλουμε ή θέλουμε ό,τι βλέπουμε;

Σε ένα επεισόδιο του Armchair Expert, τη σειρά-podcast του ηθοποιού Dax Shepard, με καλεσμένη τη Reese Witherspoon, οι δύο ηθοποιοί βρέθηκαν να συζητούν για το αν και πώς το μειωμένο ενδιαφέρον για τις ρομαντικές κομεντί (rom-com) μπορεί σχετίζεται με το ότι οι νέοι σήμερα δεν φλερτάρουν ή δεν ξέρουν πώς να το κάνουν. (Η Έλενα Μπούλια το άκουσε και κατέγραψε τις εντυπώσεις της εδώ). Είναι ενδιαφέρον ότι η ψυχολογική έρευνα έχει επιβεβαιώσει την υπόθεση των ηθοποιών.

Μελέτη από Πανεπιστήμια του Μίσιγκαν, με επικεφαλής την ερευνήτρια ψυχολογίας και επικοινωνίας Julia Lippman, έδειξε ότι τα άτομα που παρακολουθούν πολλές rom-com ταινίες αναπτύσσουν ισχυρότερη πίστη στην ιδέα ότι «η αγάπη πάντα βρίσκει τον τρόπο». Διαπίστωσε ακόμα ότι η παρακολούθηση reality shows γύρω από τον γάμο, όπως το Bachelor, ενισχύουν την πίστη στον «έρωτα με την πρώτη ματιά» ή στην ιδέα της «αληθινής αγάπης», ενώ οι κωμωδίες με πολυγαμικούς ήρωες συντελούν σε λιγότερο ιδεαλιστικές αντιλήψεις γύρω από τις σχέσεις.

ΟΙ ΤΑΙΝΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΕΙΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΣΥΧΝΑ ΩΣ ΑΤΥΠΑ «ΜΟΝΤΕΛΑ» ΓΙΑ ΤΟ ΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΚΙΝΑΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΕΞΕΛΙΣΣΕΤΑΙ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ.

«Εμείς οι κοινωνικοί ψυχολόγοι πιστεύουμε ότι τα media μπορούν να επηρεάσουν τις πεποιθήσεις μας» αναφέρει η καθηγήτρια ψυχολογίας Carrie Smith. «Συνήθως σκεφτόμαστε τα θεάματα με σκηνές βίας και πώς μπορούν να επηρεάσουν βίαιες αντιλήψεις ή συμπεριφορές. Αλλά πρέπει να σκεφτούμε και το άλλο: μπορούν οι ρομαντικές ιστορίες να επηρεάσουν την άποψή μας για τις συναισθηματικές και ερωτικές σχέσεις; Αν βλέπεις κάτι αρκετά συχνά, αρχίζεις να το πιστεύεις – και τότε γίνεται πραγματικό για σένα».

Και η καθηγήτρια ψυχολογίας Δρ Melanie Maimon υποστηρίζει ότι οι ρομαντικές ταινίες και σειρές μπορούν να λειτουργήσουν ως άτυπα «μοντέλα» σχέσεων. «Πολλές ταινίες μεταφέρουν κοινωνικά πρότυπα, οπότε οι άνθρωποι μπορεί να στρέφονται στα μέσα για να δουν θετικά παραδείγματα σχέσεων, ιδιαίτερα αν δεν τα εντοπίζουν στη δική τους ζωή». Οι θεατές παρακολουθούν συγκεκριμένα μοτίβα συμπεριφοράς και ιδέες για το πώς ξεκινά και εξελίσσεται μια σχέση, τα οποία ενδεχομένως θα επιδιώξουν να υιοθετήσουν. Από την άλλη, προσθέτει, είναι πιθανό και να μην επιθυμούν αυτό που βλέπουν, αλλά να βλέπουν αυτό που ταιριάζει στις πεποιθήσεις τους, χωρίς να επηρεάζεται η θέση τους.

Σε σειρές όπως το "The Handmaid's Tale" βλέπουμε το πώς οι σχέσεις επηρεάζονται από κοινωνικούς κανόνες, δυναμικές εξουσίας και προσωπικές επιθυμίες. Hulu/Alamy/Visualhellas.gr

Πώς αποτύπωσαν την ερωτική επιθυμία 4 εμβληματικές σειρές

Οι μεγάλες τηλεοπτικές σειρές των τελευταίων δεκαετιών λειτούργησαν ενίοτε ως καθρέφτες των κοινωνικών αλλαγών, τις υποστήριξαν ή τις αποδοκίμασαν. Η ερωτική επιθυμία δεν θα μπορούσε να μείνει εκτός, «όχι μόνο ως σχέση με τη σεξουαλική πράξη ή τον ρομαντισμό, αλλά και στο πώς οι χαρακτήρες τοποθετούν τον εαυτό τους στον κόσμο και πώς οι σχέσεις τους επηρεάζονται από κοινωνικούς κανόνες, δυναμικές εξουσίας και προσωπικές επιθυμίες» σημειώνει η Medaglia, αναλύοντας πώς χαρτογραφούν διαφορετικές εκδοχές της επιθυμίας τέσσερις εμβληματικές σειρές.

Grey’s Anatomy

Στο Grey’s Anatomy, η επιθυμία παρουσιάζεται ως δύναμη που διαμορφώνει σχέσεις, ταυτότητες και σημαντικές αποφάσεις των χαρακτήρων μέσα στο έντονο περιβάλλον ενός νοσοκομείου. Η ιστορία της Meredith Grey και του Derek Shepherd δείχνει πώς ο έρωτας, το πάθος και η προσωπική ευαλωτότητα δεν αποκόπτονται από την υπόλοιπη ζωή, τις επαγγελματικές ευθύνες, το τραύμα και τον θάνατο.

Η ένταση, εξηγεί η Medaglia για τη σκηνή όπου ο Derek ακολουθεί τη Meredith σε ένα δωμάτιο εξέτασης, εκφράζεται με σωματικές αντιδράσεις και φράσεις που μαρτυρούν τη δυσκολία να κρατηθεί η απόσταση – «δεν μπορώ να αναπνεύσω όταν με κοιτάς έτσι».

Παράλληλα, η σειρά δίνει χώρο και σε άλλες μορφές επιθυμίας, όπως η διερεύνηση της αμφισεξουαλικότητας της Callie Torres, ο συνδυασμός σεξουαλικότητας και μητρότητας στη Miranda Bailey, οι σχέσεις που δοκιμάζονται από κρίσεις ή προσωπικές εξαρτήσεις, η επιθυμία ως φροντίδα και ηθική ευθύνη, χωρίς να λείπουν αφηγήσεις για τη συναίνεση και την ενδυνάμωση, μέσα από την ιστορία μιας επιζήσασας βιασμού.

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗ ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑ ΣΠΑΝΙΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΠΟΚΟΜΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΥΜΑ, ΤΗΝ ΕΥΑΛΩΤΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ.

Οι φαν της σειράς μπορεί να διαφώνησαν για το αν αποδόθηκαν ρεαλιστικά τα love stories ή αν το «κέρατο» έγινε κάποτε οδηγός της πλοκής. Αυτό που έχει σημασία, λέει μια ανάλυση, είναι πως η κατανάλωση της σειράς «μπορεί να κάνει το κοινό πιο δεκτικό στις κοινωνικές αλλαγές», γιατί «όσοι παρακολουθούν το Grey’s Anatomy, δένονται συναισθηματικά και συνδέονται με αυτό, σε σημείο που μπορεί πράγματι να αλλάξει τον τρόπο σκέψης τους».

Sex and the City

Η Medaglia γράφει για το επεισόδιο "The Post-It Always Sticks Twice" πως «σχολιάζει με χιούμορ το πόσο συχνά η ανδρική επιθυμία δυσκολεύεται να διαχειριστεί τη συναισθηματική πολυπλοκότητα, σε αντίθεση με τις γυναίκες που εμφανίζονται όλο και πιο συνειδητοποιημένες σχετικά με την αξία τους και όσα περιμένουν από μια σχέση».

Όταν έκανε πρεμιέρα το 1998, έμοιαζε σχεδόν προκλητικό για την εποχή του, όχι μόνο για την απεικόνιση της γυναικείας επιθυμίας. Το Sex and the City:

• έβαλε στο κέντρο της τηλεοπτικής αφήγησης τις σεξουαλικές και συναισθηματικές εμπειρίες τεσσάρων ανεξάρτητων γυναικών, παρουσιάζοντας τη σεξουαλικότητα ως κομμάτι ταυτότητας και αυτονομίας,
• είναι μια σειρά όπου κάθε ηρωίδα αντιπροσωπεύει μια διαφορετική βίωση της επιθυμίας· η Carrie που ζει, παρατηρεί και αφηγείται τα των σχέσεων, η Miranda που προσπαθεί να συνδυάσει καριέρα, έρωτα και μητρότητα, η Charlotte που ξεκινά με παραδοσιακές αντιλήψεις για τον γάμο και τις επαναδιαπραγματεύεται, και η πιο απελευθερωμένη σεξουαλικά Samantha,
• έθιξε θέματα όπως η σεξουαλική ελευθερία, οι queer σχέσεις και οι νέες μορφές συντροφικότητας και οικειότητας, επηρεάζοντας τον τρόπο που η ποπ κουλτούρα μιλά για τις σχέσεις και, τέλος,
• στο πρόσφατο sequel And Just Like That..., έδωσε ορατότητα στη σεξουαλική και ερωτική ζωή των γυναικών άνω των 50, «σε μια βιομηχανία όπου λιγότερο από το ένα τέταρτο των χαρακτήρων είναι αυτής της ηλικίας –και οι περισσότεροι άνδρες», όπως σημειώνει ομάδα καθηγητών στο The Conversation.

The Handmaid’s Tale

Στον δυστοπικό κόσμο του The Handmaid's Tale, η επιθυμία βρίσκεται υπό αυστηρό έλεγχο. Στο θεοκρατικό καθεστώς της Γαλαάδ, το γυναικείο σώμα μετατρέπεται σε μηχανή αναπαραγωγής και κάθε μορφή μη επιτρεπτής σεξουαλικότητας τιμωρείται. Παρ' όλα αυτά, η επιθυμία παραμένει ζωντανή στη σιωπή, περνά στην παρανομία και γίνεται πολιτική πράξη, είτε πρόκειται για μια μυστική σχέση, είτε για ένα βλέμμα ή μια ανάμνηση από τη ζωή πριν το μισογυνικό, καταπιεστικό καθεστώς. Όταν η June και ο Nick συναντιούνται κρυφά, παρατηρεί η Medaglia, οι σκηνές φωτίζονται διαφορετικά και η ατμόσφαιρα αλλάζει.

Συζητήσεις στο διαδίκτυο δείχνουν ότι η σειρά γίνεται food for thought για πολλούς άντρες θεατές, που ξανασκέφτονται ζητήματα φύλου και δυναμικές σχέσεων. Σε ένα δημοφιλές thread στο Reddit, ένας χρήστης παρατηρεί ότι «είναι εύκολο ως άντρας να υποθέσεις πως, αν κάτι δεν απειλεί εσένα άμεσα, τότε δεν αποτελεί γενικά άμεση απειλή». Άλλος γράφει ότι η σειρά τους αφήνει «τρομοκρατημένους από το πόσο εύκολα θα μπορούσε μια κοινωνία να οδηγηθεί σε τέτοιο σημείο».

Sex Education

Η πιο πρόσφατη από τις τέσσερις σειρές, το Sex Education, σπάει τα ταμπού γύρω από την εφηβική σεξουαλικότητα και επιθυμία. Στο βρετανικό λύκειο του σεναρίου, οι χαρακτήρες μιλούν ανοιχτά για ζητήματα άγχους, συναίνεσης, σεξουαλικού προσανατολισμού και φαντασιώσεων, και φτιάχνουν ένα «λεξικό» γύρω από το σώμα και τις σχέσεις σπάνιο μέχρι πρότινος για τη mainstream τηλεόραση. Η επιθυμία είναι ένστικτο, αλλά απαιτεί και δική της γλώσσα για να εκφραστεί.

Σε ένα από τα πρώτα επεισόδια, για παράδειγμα, η Maeve ανακαλύπτει ότι είναι έγκυος και αποφασίζει να προχωρήσει σε άμβλωση. Η σκηνή παρουσιάζεται με απλότητα και χωρίς δραματική υπερβολή, με τον Otis να τη συνοδεύει και να τη στηρίζει. Εν προκειμένω, «η επιθυμία εμφανίζεται ως φροντίδα, σεβασμός και αναγνώριση της αυτονομίας του άλλου», σημειώνει η Medaglia.

Η ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΘΕΑΤΕΣ ΝΑ ΓΙΝΟΥΝ ΠΙΟ ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΚΑΙ ΔΕΚΤΙΚΟΙ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΑΜΗΧΑΝΕΣ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΛΟΓΗΤΕΣ ΠΤΥΧΕΣ ΤΟΥ ΣΕΞ.

Σφυγμομέτρηση του Guardian για τον αντίκτυπο της σειράς στους εφήβους έδειξε ότι σειρές όπως το Sex Education λειτουργούν ως απρόσμενος χώρος μάθησης για τη σεξουαλικότητα. Πολλοί νέοι και νέες ισχυρίστηκαν ότι η σειρά απαντά σε ερωτήματα που ντρέπονται να θέσουν στο σχολείο ή στους γονείς τους και ανοίγει συζητήσεις για θέματα όπως η συναίνεση, η σεξουαλική ταυτότητα ή η αντισύλληψη, ζητήματα που ενίοτε δεν αγγίζει η τυπική σεξουαλική αγωγή.

«Η τηλεόραση μπορεί να βοηθήσει τους θεατές να γίνουν πιο ανοιχτοί και δεκτικοί απέναντι στις αμήχανες και ανομολόγητες πτυχές του σεξ» δήλωσε μια 17χρονη, επιβεβαιώνοντας ότι η ποπ κουλτούρα μπορεί να επηρεάσει το πώς οι έφηβοι κατανοούν το σώμα τους, τον έρωτα και τις σχέσεις.