ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΑΠΟ «ΔΙΑΛΥΜΕΝΑ» ΣΠΙΤΙΑ

Ποια στοιχεία χρειάζεται να έχει ένας άνθρωπος για να χαρακτηριστεί δημιουργικός; Και γιατί πολλοί δημιουργικοί άνθρωποι προέρχονται από «διαλυμένα» σπίτια;

Συνήθιζα να αποδίδω τον διαφορετικό τρόπο που σκέφτομαι (οι ιδέες μου δεν συμβαδίζουν συχνά με αυτές των περισσότερων ανθρώπων που έχω γύρω μου) στον πρώτο μου διευθυντή. Ο εν λόγω ζητούσε από όλους μας (30 και πλέον άτομα) να του παραδίδουμε ιδέες για θέματα μια φορά το μήνα. Υπήρχαν ωστόσο, διάφορες «παγίδες».

Για παράδειγμα, αν κάναμε το λάθος να επαναλάβουμε μία ιδέα, τα «ακούγαμε», αφού κρατούσε πρακτικά. Αν σκεφτόμασταν περισσότεροι από δυο την ίδια ιδέα, στο μυαλό του σήμαινε πως ήμασταν πρόχειροι. Οπότε πάλι τα «ακούγαμε». Όπου «ακούγαμε» συνήθιζε να μας ξεφτιλίζει ενώπιον όλων, στις συσκέψεις που έκανε κάθε μέρα. Τα σχόλιά του ήταν από αυτά που δημιουργούσαν συναισθήματα που πολλοί δεν θέλαμε να ξαναβιώσουμε (από απόρριψη έως την αίσθηση ότι είμαστε ανίκανοι και αχρείαστοι). Προφανώς υπήρχαν και κάποιοι που δεν «ένιωθαν» και τους οποίους θαύμαζα για την… ανθεκτικότητά τους. Εγώ πάλι, ανήκω στην κατηγορία εκείνων που άπαξ και νιώσω ντροπή για κάτι, κάνω τα πάντα για να μη την ξαναζήσω.

Για τις διαφορετικές (περίεργες κατά πολλούς) ιδέες μου, ευχαριστώ τις απορίες που είχα πάντα από παιδί (ακόμα και για πράγματα που άλλοι θεωρούσαν ότι ήταν φυσιολογικά, χωρίς να ξέρουν ή να αναζητούν το γιατί) και το γεγονός ότι από μικρή διάβαζα αμερικανικά media. Σε εποχές που εδώ όλα ήταν στιλιζαρισμένα, εκεί κάθε συντάκτης/δημοσιογράφος έβαζε και μια προσωπική «πινελιά». Άφηνε κάτι από τη ψυχή του. Αυτό έγινε ένα από τα «εργαλεία» που χρησιμοποιούσα, αρχικά ασυνείδητα, για να διαχειριστώ και την κατάθλιψη μου.

Δηλαδή, η δουλειά μου ήταν ένας τρόπος να βγάζω πράγματα που είχα μέσα μου και να ξεφεύγω από τα δράματα που είχαν στιγματίσει τη ζωή μου από μικρή ηλικία (π.χ. διαδοχικούς θανάτους μελών συν έντονους τσακωμούς των γονιών).

Κάπως έτσι, έγινα δημιουργική.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τι σημαίνει «είμαι δημιουργικός άνθρωπος»;

Εννοείται πως, αναπόφευκτα, ήρθε η στιγμή να αναζητήσω το πώς ένας άνθρωπος γίνεται δημιουργικός. Στην κορυφή της λίστας επιστημόνων που έχουν μελετήσει τη συνθήκη ήταν το γεγονός πως πρόκειται για μία διαδικασία που προϋποθέτει ψυχολογικούς, γνωστικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Ως βασικές προϋποθέσεις της δημιουργικότητας αναφέρονταν:

• Η διαφορετική σκέψη που, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει την ικανότητα να συνδέει κάποιος φαινομενικά ασύνδετα μεταξύ τους πράγματα και έννοιες.
• Η έντονη συναισθηματική επίγνωση, δηλαδή η ικανότητα να βιώνει κανείς βαθιά συναισθήματα που τον οδηγούν σε πιο εκφραστικές και, ενδεχομένως, πρωτότυπες δημιουργίες.
• Η εμπειρία που βοηθά την έκφραση και την πρωτοτυπία.
• Το εσωτερικό κίνητρο, δηλαδή η χαρά που προσφέρει η διαδικασία του να δημιουργεί κάτι ένα άτομο που καθοδηγείται από την περιέργεια και το πάθος του.
• Η ανεκτικότητα στην αβεβαιότητα και ως εκ τούτου, η άνεση να παίρνει ρίσκα, αφού δεν φοβάται να αποτύχει.

ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΕΥΣΟΥΝ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ, ΟΠΩΣ Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Ή ΤΟ ΑΓΧΟΣ, ΣΥΧΝΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΕ ΑΣΤΑΘΗ ΟΙΚΙΑΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ.

Οι δυο τύποι δημιουργικών ανθρώπων

Πολλές ψυχολογικές και νευροεπιστημονικές μελέτες έχουν διερευνήσει τη δημιουργικότητα σε σχέση με την οικογενειακή κατάσταση των ατόμων. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε, φάνηκε ότι ένας τύπος δημιουργικού ανθρώπου είναι αυτός που μεγαλώνει σε σταθερές συνθήκες και έχει την υποστήριξη των γονιών του για να ακολουθήσει την τέχνη του.

Ο άλλος τύπος είναι του ατόμου από «διαλυμένο» σπίτι (με μορφές κακοποίησης ή απώλειες), το οποίο υπέστη έντονο τραύμα σε πολύ νεαρή ηλικία (που του προκάλεσε υψηλά επίπεδα άγχους και ντροπή που κράτησε εσωτερικευμένη) και ανέπτυξε έναν βαθύ εσωτερικό κόσμο, ώστε να καταπολεμήσει το επίμονο άγχος.

Είναι καλά τεκμηριωμένη η σύνδεση δημιουργικότητας και προκλήσεων ψυχικής υγείας που αρχίζουν από πρώιμη ηλικία και συχνά επιδεινώνονται. Τεκμηριωμένο είναι και ότι οι δημιουργικές διέξοδοι μπορούν να χρησιμεύσουν ως θεραπευτικό εργαλείο για τη διαχείριση καταστάσεων, όπως η κατάθλιψη ή το άγχος που είναι συχνά φαινόμενα σε ασταθή οικιακά περιβάλλοντα.

Έρευνα έχει αποκαλύψει ότι τα παιδιά που αντιμετωπίζουν αντιξοότητες, όπως είναι οι γονικές συγκρούσεις, η παραμέληση ή η απώλεια, ενδέχεται να στραφούν σε φανταστικές δραστηριότητες ως μηχανισμό αντιμετώπισης.

Έχει διαπιστωθεί πως οι πρώιμες αντιξοότητες μπορούν να ωθήσουν τα παιδιά να «δραπετεύσουν» σε δημιουργικές ασχολίες, όπως η τέχνη, η συγγραφή ή η φαντασία, που τους παρέχουν έναν ασφαλή χώρο για την επεξεργασία όσων ζουν και των συναισθημάτων που τους δημιουργούν. Η δημιουργία γίνεται ένα τρόπος πλοήγησης σε χαοτικά ή αγχωτικά περιβάλλοντα.

Κάτι άλλο που κάνουν οι αντιξοότητες, και δη σε πρώιμη ηλικία, είναι να ενθαρρύνουν την αποκλίνουσα σκέψη, δηλαδή την ικανότητα δημιουργίας νέων ιδεών μέσω μοναδικών συνδέσεων. Έρευνα υποδηλώνει ότι άνθρωποι από διαλυμένα σπίτια συχνά αναπτύσσουν αυτήν τη δεξιότητα, λόγω της ανάγκης προσαρμογής σε απρόβλεπτες συνθήκες. Επιπροσθέτως, οι προκλήσεις της παιδικής ηλικίας συνδέθηκαν με την αυξημένη ανάληψη κινδύνων, ένα χαρακτηριστικό κοινό μεταξύ των δημιουργικών ατόμων που ξεπερνούν τα όρια στην εργασία τους.

Από τα καλά των αντιξοοτήτων είναι ότι καλλιεργούν την ανθεκτικότητα, η οποία τροφοδοτεί τη δημιουργικότητα. Μελέτη του 2024 έχει ενημερώνει ότι άτομα από «διαλυμένα» σπίτια αναπτύσσουν ανθεκτικότητα, μέσω της συγχώρεσης και της προσαρμοστικής αντιμετώπισης. Αυτό τους επιτρέπει να μετατρέψουν τον πόνο σε ουσιαστική δημιουργική εργασία, γεγονός που ευθυγραμμίζεται με την έννοια της μετατραυματικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο της οποίας τα άτομα που έχουν επιβιώσει από τραύμα, βρίσκουν νέο σκοπό μέσω της καλλιτεχνικής έκφρασης.

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΝΑΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΧΑΟΤΙΚΑ Ή ΑΓΧΩΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ.

Ορισμένες έρευνες υποδηλώνουν και σύνδεση μεταξύ «διαλυμένων» σπιτιών, νευροαπόκλισης και δημιουργικότητας. Αυτό σημαίνει πως πολλά δημιουργικά άτομα από αντίξοα υπόβαθρα μπορεί να είναι νευροδιαφορετικά (π.χ. στο φάσμα του αυτισμού ή άτομα ΔΕΠΥ), με χαρακτηριστικά όπως η υπερεστίαση ή η μη συμβατική σκέψη.

Το αφήγημα του «βασανισμένου» καλλιτέχνη απλοποιεί υπερβολικά την περίπλοκη αλληλεπίδραση περιβάλλοντος και δημιουργικότητας, όπως τονίστηκε σε άρθρο Αμερικανού ψυχολόγου στο Delta Psychology πέρυσι.

Είναι σαφές ότι δεν γίνονται δημιουργικοί όλοι οι άνθρωποι που προέρχονται από «διαλυμένα» σπίτια, όπως και δεν προέρχονται όλοι οι δημιουργικοί άνθρωποι από «διαλυμένα» σπίτια. Υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που παίζουν ρόλο, με πρώτη την ατομική ιδιοσυγκρασία.

Ωστόσο, όσοι περνούν δύσκολα από μικροί, έχουν περισσότερους λόγους να γίνουν δημιουργικοί, ώστε να επιβιώσουν.