ΤΙ ΧΑΛΑΕΙ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΣΟΥ ΣΕ ΛΙΓΑ ΛΕΠΤΑ

Ένα σύντομο σκρολάρισμα σε φωτογραφίες υγιεινής διατροφής και τέλειων σωμάτων, μαζί με λίγα stories για το clean eating, είναι αρκετά για να χαλάσει η εικόνα που έχουμε για το σώμα μας και να ξεκινήσει το άγχος για την εμφάνισή μας.

Πόσο ασφαλής είναι μια βόλτα στα social media, αν πρώτα δεν έχεις καταφέρει να θωρακιστείς ψυχικά; Εδώ θα είμαστε, κάπου ανάμεσα στην εύλογη αγωνία και την τεχνοφοβία, να συζητήσουμε το θέμα πολλές φορές, με φόντο προειδοποιήσεις ειδικών για τους κινδύνους της χρήσης τους –από τον εθισμό και το cyberbullying έως το φλερτ με την κατάθλιψη και τις σκοτεινές σκέψεις– και πλείστα επιστημονικά ευρήματα που δείχνουν ότι δεν χρειάζεται να σπαταλήσεις μια ζωή στον ψηφιακό κόσμο για να πάθεις τη ζημιά. Αρκούν λίγα λεπτά, συγκεκριμένα, μόλις πέντε.

Πέντε λεπτά έκθεσης σε περιεχόμενο clean eating, φιλοσοφία που προτάσσει την κατανάλωση τροφίμων όσο πιο κοντά γίνεται στη φυσική τους μορφή, για υγιή και ισορροπημένη ζωή, είναι αρκετά ώστε μια γυναίκα με παραπάνω κιλά να αρχίσει να νιώθει άσχημα με την εμφάνισή της. Το εύρημα συμπεριέλαβαν σε αφηγηματική ανασκόπησή τους ερευνητές και ερευνήτριες από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος και το Πανεπιστήμιο της Πάτρας, η οποία δημοσιεύτηκε στο Behavioral Sciences.

Η επιστημονική ομάδα ανέτρεξε σε μελέτες παρατήρησης και πειράματα από το διάστημα 2015-2025, που εξέταζαν τη χρήση των social media από υγιείς ενήλικες 18 έως 70 ετών, ανεξαρτήτως δείκτη μάζας σώματος, με στόχο να ρίξουν περαιτέρω φως σε μια σχέση που προβλημάτισε από νωρίς την επιστημονική κοινότητα: εκείνη του μέσου με την εικόνα του σώματος.

Μια έρευνα έδειξε ότι 5 λεπτά έκθεσης σε clean eating περιεχόμενο στα social media επηρεάζει αρνητικά την αυτοεικόνα και τη διάθεση. Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Πώς βλάπτει το clean eating περιεχόμενο

Εκ πρώτης όψεως, το ψηφιακό περιεχόμενο γύρω από το clean eating, όπως εικόνες με πολύχρωμα λαχανικά, αναρτήσεις για τη σημασία της μερίδας και βίντεο-reminders για την αξία της ενυδάτωσης, μοιάζουν με έμπνευση για έναν τρόπο ζωής που αγκαλιάζει το wellness. Στην πράξη, παρατηρεί η ελληνική ομάδα, συνδέεται συστηματικά με μεγαλύτερη δυσαρέσκεια για το σώμα, περισσότερο άγχος για την εξωτερική εμφάνιση και εντονότερη εσωτερίκευση λεπτών ή fit σωματικών προτύπων.

Παρομοίως, και άλλες συστηματικές ανασκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι η παρακολούθηση προφίλ με clean eating περιεχόμενο στο Instagram σχετίζεται με αρνητική εικόνα σώματος και συμπτωματολογία που παραπέμπει σε διαταραχές πρόσληψης τροφής, ιδίως όταν το περιεχόμενο για το φαγητό επικαλύπτεται με εικόνες fitspiration (φωτογραφίες από την προπόνηση, μεταμορφώσεις πριν και μετά, σώματα που λειτουργούν ως αποδεικτικά της διατροφικής πειθαρχίας).

Η ΕΚΘΕΣΗ ΣΕ HASHTAGS ΟΠΩΣ #CLEANEATING Ή #WHATIEATINADAY ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΥΞΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ, ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΕ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ.

Άλλη έρευνα έβαλε στο μικροσκόπιο και τα βίντεο τύπου «Τι τρώω σε μια μέρα» (What I Eat In A Day), μία από τις πιο δημοφιλείς μορφές περιεχομένου για φαγητό σε TikTok και Instagram, και έδειξε ότι λειτουργούν με την ίδια λογική. Εξετάζοντας τι επίδραση μπορεί να έχει η έκθεση σε hashtags όπως #cleaneating ή #whatieatinaday, διαπίστωσε ότι ήταν αρκετή για να αυξήσει τους δείκτες κινδύνου για διαταραχές πρόσληψης τροφής, ιδιαίτερα σε νεότερες γυναίκες, ακόμη και όταν η ικανοποίηση από το σώμα δεν φαινόταν να μεταβάλλεται αισθητά.

Το πρόβλημα με την εικόνα και τις συγκρίσεις

Σύμφωνα με την ελληνική ανασκόπηση, κύριος ένοχος είναι η κοινωνική σύγκριση. Όταν κατά τη χρήση της εφαρμογής πέφτεις στην παγίδα να συγκρίνεις επανειλημμένως το σώμα και τις συνήθειές σου με όσα παρουσιάζονται ως ιδανικός τρόπος ζωής, χάνεις την ευκαιρία να επωφεληθείς από τις όποιες χρήσιμες πληροφορίες μπορεί να προσφέρει.

Έτσι, παρότι το περιεχόμενο που προωθείται είναι συνήθως υγιεινό, θα γίνει συχνά αφορμή για επικίνδυνους διατροφικούς περιορισμούς, ψυχαναγκαστική άσκηση και διατροφικές διαταραχές. Στην περίπτωση αυτή, αναφέρουν σχετικές μελέτες, το clean eating φαίνεται να υπονοεί ότι άλλα μοντέλα διατροφής είναι λανθασμένα, άρα κατ’ επέκταση κάτι λάθος συμβαίνει και με την εικόνα του σώματος.

Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΕΧΕΙ ΣΥΝΔΕΘΕΙ ΜΕ ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΧΝΟΤΕΡΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΥΠΕΡΦΑΓΙΑΣ.

Ποιες γυναίκες επηρεάζονται περισσότερο

Από τις έρευνες προκύπτει ότι ο τύπος της πλατφόρμας και το είδος περιεχομένου κάνουν τη διαφορά:

• Το πρόβλημα είναι εντονότερο σε πλατφόρμες που βασίζονται στην εικόνα, όπως το Instagram και στο TikTok, παρά σε media όπου κυριαρχεί το κείμενο.
• Μια μεγάλη μελέτη παρατήρησης διαπίστωσε ότι η παρακολούθηση περιεχομένου ειδικά για την απώλεια βάρους, και όχι η χρήση των social media εν γένει, συνδέεται με χαμηλότερη εκτίμηση για την εικόνα του σώματος και συχνότερα επεισόδια υπερφαγίας.
• Foodie περιεχόμενο ή περιεχόμενο σχετικό με την υγιεινή διατροφή, χωρίς έμφαση στην εμφάνιση, δεν φαίνεται να συσχετίζεται με προβλήματα εικόνας σώματος.

Σε σχέση με τις ευάλωτες ομάδες, η ελληνική ανασκόπηση κατέληξε ότι:

• Οι γυναίκες, συχνότερα μικρότερης ηλικίας, θα επιδοθούν σε εντονότερη αυτοκριτική μετά την έκθεση σε fitspiration και clean eating περιεχόμενο, βιώνοντας βαρύτερες ψυχολογικές συνέπειες.
• Οι υπέρβαρες ή παχύσαρκες γυναίκες αναφέρουν τη μικρότερη ικανοποίηση από το σώμα τους και τα υψηλότερα επίπεδα άγχους γύρω από την εμφάνιση.

Για να αλλάξει η κατάσταση, καταλήγει η ερευνητική ομάδα, χρειάζονται δράσεις που καταπολεμούν το στίγμα και δίνουν προτεραιότητα στη λειτουργικότητα του σώματος, την ψυχική ευεξία και την κριτική κατανόηση των ΜΜΕ, οι οποίες θα αξιολογηθούν από μεγάλες μελέτες στο μέλλον.