ΠΩΣ ΝΑ ΚΟΝΤΡΟΛΑΡΕΙΣ ΤΗ ΜΑΝΙΑ ΣΟΥ ΓΙΑ SHOPPING

Η μανία μας για shopping μπορεί να φαίνεται σαν μια αθώα σπατάλη χρημάτων, αλλά μπορεί να καλύπτει ένα βαθύτερο άγχος, ακόμη και μια αγχώδη διαταραχή. Για να μη μιλήσουμε για τυχόν χρέη και ρήξη σχέσεων με αγαπημένους. Συγκεντρώσαμε μερικές πρακτικές στρατηγικές που θα σε βοηθήσουν να ελέγξεις την παρόρμησή σου για περιττά έξοδα.

Όταν μιλάμε για μανία με το shopping, δεν εννοούμε κάποιον που αγαπά τα ψώνια και μπορεί πού και πού να το παρακάνει. Μιλάμε για κάποιον που δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά, που είναι εγκλωβισμένος στην ανάγκη του να ψωνίζει, που αν δεν το κάνει υποφέρει και που σπαταλά αλόγιστα τα χρήματά του. Μιλάμε δηλαδή για ένα είδος εθισμού. Επειδή όμως για να φτάσει κανείς σε αυτό το ακραίο σημείο περνάει από διάφορα στάδια, καλό είναι να γνωρίζει από πριν τι να αποφεύγει και πώς.

Φυσικά, όταν ακούμε τη λέξη εθισμός, το μυαλό μας συνήθως δεν πάει στα ψώνια. Όμως, σε μια εποχή γεμάτη «έξυπνες» εφαρμογές, ανέπαφες πληρωμές και στοχευμένες διαφημίσεις, το να ξοδεύεις έχει γίνει πιο εύκολο από ποτέ.

Οι περισσότεροι από εμάς ενδίδουμε πού και πού σε αυθόρμητες αγορές – ειδικά στις εκπτώσεις. Και συχνά το μετανιώνουμε επιστρέφοντας σπίτι, συνειδητοποιώντας ότι σπαταλήσαμε χρήματα σε κάτι που δεν χρειαζόμασταν πραγματικά.

Για έναν εθισμένο, όμως, τα ψώνια γίνονται καταφύγιο. Είναι μια διέξοδος για να δραπετεύσει από την κατάθλιψη, το άγχος, τη χαμηλή αυτοεκτίμηση ή απλώς από την πλήξη. Η ίδια η πράξη της αγοράς (είτε σε φυσικό κατάστημα είτε online) προσφέρει μια ξαφνική «έκρηξη» αδρεναλίνης και ντοπαμίνης, μια έντονη αίσθηση ενθουσιασμού και ηδονής.

Ανακουφίζει από το στρες, αλλά μόνο στιγμιαία. Πολύ γρήγορα το αίσθημα αυτό αντικαθίσταται από ενοχές και ντροπή, ρίχνοντας τη διάθεση ακόμα πιο χαμηλά και τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο. Όπως κάθε εθισμός, βιώνεται συχνά στα κρυφά και οδηγεί σε σταδιακή απώλεια ελέγχου.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Όταν το shopping ξεφεύγει από τον έλεγχό μας

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο ψυχολογικό ή συναισθηματικό βάρος. Η συνεχής αγορά περιττών πραγμάτων (αρκετές φορές με πίστωση) οδηγεί σε ρήξεις στις διαπροσωπικές σχέσεις και σε βουνά από χρέη. Επειδή η στιγμιαία ικανοποίηση απλώς «κουκουλώνει» τη ρίζα του προβλήματος, εμποδίζει τον άνθρωπο να αναζητήσει ουσιαστικές, μακροπρόθεσμες λύσεις για το άγχος που μπορεί να υποβόσκει.

Λόγω της ντροπής, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ακριβώς πόσοι άνθρωποι υποφέρουν από αυτό. Ωστόσο, κάποιες μελέτες εκτιμούν ότι το 30% με 50% των Ευρωπαίων χάνει, σε ήπιο ή μέτριο βαθμό, τον έλεγχο όταν πρόκειται για τα έξοδά του.

Παλιότερα επικρατούσε η αντίληψη ότι τα ψώνια είναι γυναικείο «πρόβλημα». Ωστόσο, οι σύγχρονες έρευνες στον γενικό πληθυσμό (με τυχαία δείγματα) αποκαλύπτουν ότι το χάσμα μεταξύ των φύλων είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου του Stanford, το 6% των γυναικών και το 5,5% των ανδρών πληρούν τα κριτήρια του εθισμού. Η διαφορά είναι ότι οι άνδρες συχνά καλύπτουν τον εθισμό τους πίσω από τον όρο της «συλλογής» αντικειμένων (π.χ. ηλεκτρονικά είδη, ρολόγια, αυτοκίνητα).

ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΓΕΜΑΤΗ «ΕΞΥΠΝΕΣ» ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ, ΑΝΕΠΑΦΕΣ ΠΛΗΡΩΜΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΕΥΜΕΝΕΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ, ΤΟ ΝΑ ΞΟΔΕΥΕΙΣ ΕΧΕΙ ΓΙΝΕΙ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΟ ΑΠΟ ΠΟΤΕ.

Έξυπνοι τρόποι για να ελέγξεις την καταναλωτική σου μανία

Είτε νιώθεις ότι παλεύεις με έναν σοβαρό εθισμό, είτε απλώς θέλεις να βάλεις φρένο στις σποραδικές παρορμητικές αγορές, οι παρακάτω στρατηγικές μπορούν να σε βοηθήσουν να σπάσεις τον φαύλο κύκλο.

Όταν βγαίνεις έξω

• Δώσε χρόνο στον εαυτό σου: Αν μπεις στον πειρασμό να αγοράσεις κάτι αυθόρμητα, πες στον εαυτό σου ότι θα πρέπει να περιμένει δυο-τρεις μέρες. Αν ο χρόνος περάσει και εξακολουθείς να το θέλεις (και το αντέχει η τσέπη σου), τότε μπορείς να ξαναπάς στο κατάστημα για να το πάρεις.
• Η δύναμη της λίστας: Ακόμα και η αγορά των εβδομαδιαίων τροφίμων στο σούπερ μάρκετ μπορεί να βγει εκτός προϋπολογισμού. Εφάρμοσε τον παλιό, παραδοσιακό τρόπο: φτιάξε μια λίστα πριν βγεις και μείνε πιστός σε αυτή. Άλλωστε, σου δίνει μια περίεργη ικανοποίηση το να διαγράφεις ένα-ένα τα πράγματα που αγόρασες!
• Πάρε μόνο μετρητά: Για να αποφύγεις τους πειρασμούς, πάρε μαζί σου μόνο το ποσό των μετρητών που πραγματικά διαθέτεις και άφησε τις κάρτες στο σπίτι. Έτσι, οι «αυθόρμητες» αγορές απλά διαγράφονται από τις επιλογές σου.

Online shopping

Το ατελείωτο σκρολάρισμα κάθε βράδυ σε online καταστήματα είναι μια συνήθεια από την οποία δύσκολα ξεφεύγει κανείς, παρά τα αυξανόμενα χρέη. Οι πλατφόρμες αυτές χειροτερεύουν την κατάσταση προτείνοντας διαρκώς νέα πράγματα «που ίσως σε ενδιαφέρουν» – και είναι τόσο εύκολο να κάνεις το κλικ.

• «Μαχαίρι»: Ο πιο γρήγορος τρόπος να νικήσεις μια εξάρτηση είναι η απότομη διακοπή. Διάγραψε τα sites και τις εφαρμογές από τις συσκευές σου και αναζήτησε άλλους τρόπους για να διαχειριστείς το άγχος της καθημερινότητας.
• Σταδιακή απεξάρτηση: Αν η απότομη διακοπή φαντάζει βουνό, προχώρησε βήμα-βήμα. Περιόρισε τον χρόνο που περνάς χαζεύοντας προϊόντα στο ίντερνετ (π.χ. σε 30 λεπτά την ημέρα, μετά μέρα παρά μέρα), μειώνοντάς τον σταδιακά. Γέμισε τον κενό χρόνο με κάτι δημιουργικό, όπως γυμναστική, μαγειρική ή γράψιμο.

Η ΣΤΙΓΜΙΑΙΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΛΩΣ «ΚΟΥΚΟΥΛΩΝΕΙ» ΤΗ ΡΙΖΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ ΤΟ ΑΤΟΜΟ ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ, ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΧΟΣ ΤΟΥ.

• Αντιπερισπασμός: Αν νιώθεις έτοιμος να πατήσεις το «buy» button, σήκω και κάνε για 10 λεπτά κάτι άλλο, που θα σου αποσπάσει την προσοχή. Οι περισσότερες παρορμήσεις αυτού του είδους υποχωρούν μέσα σε αυτό το διάστημα. Εναλλακτικά, βάλε τα προϊόντα στο καλάθι και υποσχέσου στον εαυτό σου να μην κάνει checkout μέχρι την επόμενη μέρα. Είναι πολύ πιθανό η μανία να έχει ξεθυμάνει.
• Φτιάξε ένα πλάνο: Υπολόγισε πόσα χρήματα ξόδεψες σε online αγορές τον τελευταίο μήνα. Υπολόγισε το ποσό που διαμορφώνεται σε έναν χρόνο και βάλε στόχο να αποταμιεύσεις αυτά τα χρήματα για κάτι που πραγματικά έχει αξία: ένα καινούργιο αυτοκίνητο, μαθήματα χορού, ένα ταξίδι ή την προκαταβολή για ένα σπίτι.

Πότε να ζητήσεις επαγγελματική βοήθεια

Είναι απαραίτητο να διαχωρίσουμε το ποσοστό των ανθρώπων που πάσχει από πραγματικό, καταστροφικό εθισμό, φτάνοντας συχνά σε χρεοκοπία (περίπου 5%) από το ποσοστό των ανθρώπων που έχουν μειωμένο έλεγχο στις αγορές τους.

Έρευνες στην Ευρώπη δείχνουν ότι έως και το 30% με 50% του πληθυσμού αντιμετωπίζει περιστασιακά ήπια έως μέτρια προβλήματα ελέγχου των παρορμήσεών του όταν ψωνίζει, χωρίς όμως αυτό να φτάνει στο επίπεδο της παθολογίας. Η μανία για shopping σπάνια εμφανίζεται μόνη της ή από το πουθενά. Οι έρευνες δείχνουν ότι λειτουργεί σχεδόν πάντα ως μηχανισμός διαχείρισης ψυχολογικών διαταραχών και προβλημάτων.

• Το 41% έως 80% όσων είναι εθισμένοι στις αγορές αντιμετωπίζει διαταραχές άγχους.
• Το 32% εμφανίζει καταθλιπτική συμπεριφορά.
• Υπάρχει επίσης έντονη σύνδεση με διατροφικές διαταραχές, όπως για παράδειγμα, η υπερφαγία, αλλά και με την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD).

Αν έχεις δοκιμάσει τα πάντα και νιώθεις ακόμα παγιδευμένος, μην διστάσεις να ζητήσεις επαγγελματική υποστήριξη. Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) μπορεί να σε βοηθήσει ουσιαστικά, προσφέροντας εναλλακτικούς και πιο θετικούς τρόπους για να διαχειριστείς το άγχος και να χτίσεις την αυτοεκτίμησή σου.