ΜΑΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΝΩΡΙΜΙΩΝ;

Αν χρησιμοποιείς εφαρμογές γνωριμιών, μάθε τι λένε ειδικοί για την επίδραση που έχουν πάνω σου και πώς μπορείς να τη διαχειριστείς.

Αν και άργησα να το αποδεχτώ, ο κόσμος του dating έχει αλλάξει ριζικά και οι οθόνες λειτουργούν πια ως μεσολαβητές επιθυμίας. Οι εφαρμογές γνωριμιών, τα προφίλ που μας «χωράνε» σε λίγες λέξεις, οι φωτογραφίες που καλούνται να παρουσιάσουν μια ολόκληρη προσωπικότητα, όλα είναι τόσο οικεία για τις γενιές που μεγάλωσαν μέσα στην τεχνολογία.

Η λειτουργία «swipe right» έχει συνδεθεί με την έλξη. Μόνο που πλέον αυτή η τόσο απλή κίνηση βρίσκεται στο στόχαστρο έντονης κριτικής, καθώς δεν είναι λίγοι εκείνοι που κατηγορούν δημοφιλείς εφαρμογές γνωριμιών ότι διαθέτουν «εθιστικά χαρακτηριστικά», με στόχο να παγιδεύουν τους χρήστες σε έναν κύκλο πληρωμών για πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες.

Είναι όντως οι πλατφόρμες αυτές εθιστικές; Αν ναι, ποιος φέρει την ευθύνη; Οι ίδιες οι εφαρμογές ή η αδυναμία μας να καλλιεργήσουμε υγιείς ψηφιακές συνήθειες;

Τι συμβαίνει όταν κάνουμε swipe;

Η πιθανότητα ότι το «ιδανικό ταίρι» βρίσκεται μόλις ένα swipe μακριά είναι εξαιρετικά ελκυστική για να την αγνοήσουμε. «Ο εγκέφαλος είναι έτοιμος να εθιστεί, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τον έρωτα», εξηγεί η Helen Fisher, βιολογική ανθρωπολόγος.

Από την πλευρά του, ο Elias Aboujaoude, καθηγητής ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, περιγράφει την εμπειρία των dating apps ως μια μικρή «έξαψη» που ενεργοποιείται κάθε φορά που λαμβάνουμε ένα like ή ένα match. Αν και οι ακριβείς νευροβιολογικοί μηχανισμοί δεν έχουν πλήρως αποσαφηνιστεί, ο ίδιος εκτιμά ότι εμπλέκεται ένα σύστημα ανταμοιβής παρόμοιο με εκείνο της ντοπαμίνης, του νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και την επιβράβευση.

unsplash Mohamed Nohassi

Παρά τη μαζική χρήση τους, γνωρίζουμε ελάχιστα για τον τρόπο που λειτουργούν αυτές οι πλατφόρμες. Οι αλγόριθμοι παραμένουν προστατευμένοι, ενώ η επιστημονική έρευνα είναι περιορισμένη. Όπως σημειώνει η Amie Gordon, επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, δεν ξέρουμε γιατί κάποιοι άνθρωποι καταλήγουν μαζί.

Την ίδια στιγμή, οι εταιρείες δίνουν τη δική τους εκδοχή. Σε συνέντευξή του, ο διευθύνων σύμβουλος της Hinge, Justin McLeod, εξηγεί ότι η πλατφόρμα δεν βασίζεται σε «βαθμολογίες ελκυστικότητας», αλλά δημιουργεί ένα «προφίλ προτιμήσεων», βασισμένο στα ενδιαφέροντα και τη συμπεριφορά του κάθε χρήστη.

«Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΤΟΙΜΟΣ ΝΑ ΕΘΙΣΤΕΙ, ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΟΤΑΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ».

Είναι οι εφαρμογές γνωριμιών σχεδιασμένες για να μας κρατούν;

Όπως και σε κάθε άλλη πλατφόρμα κοινωνικών μέσων, η απάντηση δεν είναι απλή. «Οι εφαρμογές γνωριμιών είναι εταιρείες και οι εταιρείες θέλουν να βγάλουν χρήματα. Ο τρόπος; Να κρατούν τους χρήστες ενεργούς όσο το δυνατόν περισσότερο», υπενθυμίζει η Kathryn Coduto, επίκουρη καθηγήτρια Επιστήμης των Μέσων στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης.

Οι ίδιες οι εταιρείες, βέβαια, υποστηρίζουν ότι ο στόχος τους είναι να βοηθήσουν τους ανθρώπους να γνωριστού, ιδανικά να συνάψουν σχέσεις και τελικά να αποχωρήσουν από την πλατφόρμα. Ακόμη και η Fisher επισημαίνει ότι η επιτυχία, από επιχειρηματική άποψη, έρχεται όταν οι χρήστες βρίσκουν την αγάπη και συστήνουν την εφαρμογή σε άλλους.

Βέβαια, ο σχεδιασμός των εφαρμογών δεν είναι ουδέτερος. Όπως εξηγεί ο Cheng «Chris» Chen από το Πανεπιστήμιο Elon, το ίδιο το swipe είναι πιο διασκεδαστικό από ένα απλό «tap», μετατρέποντας τη διαδικασία σε κάτι που θυμίζει παιχνίδι. Σε αυτό προστίθενται οι ειδοποιήσεις, οι ανταμοιβές, η αβεβαιότητα του πότε θα έρθει το επόμενο match, στοιχεία που κρατούν τον εγκέφαλο σε εγρήγορση.

unsplash Planet volumes

Πόσο κολλημένοι είμαστε στις εφαρμογές γνωριμιών;

Οι επιστήμονες παρατηρούν όλο και συχνότερα συμπεριφορές που θυμίζουν άλλες μορφές ψηφιακής υπερκατανάλωσης. Όπως σημειώνει ο Aboujaoude, πολλοί χρήστες αρχίζουν να βασίζονται στα dating apps για την αυτοεκτίμησή τους, για μια επιφανειακή αίσθηση σύνδεσης ή για μια προσωρινή τόνωση της διάθεσης.

Το αν αυτό συνιστά «εθισμό» με την αυστηρή ιατρική έννοια παραμένει ανοιχτό. Η Coduto είναι επιφυλακτική, καθώς δεν υπάρχει ακόμη ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για τον εθισμό στα social media, ενώ το Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders δεν αναγνωρίζει τέτοιες μορφές εξάρτησης. Παρ’ όλα αυτά, κάποια χαρακτηριστικά, όπως η καταναγκαστική χρήση ή ακόμη και τα συμπτώματα στέρησης, είναι δύσκολο να αγνοηθούν.

unsplash Mohamed Nohassi

Ιδιαίτερα ευάλωτα φαίνεται να είναι άτομα που βιώνουν κοινωνικό άγχος ή μοναξιά. Η έρευνα δείχνει ότι ο συνδυασμός αυτών των συναισθημάτων μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο υπερβολικής χρήσης. Δυστυχώς, όσο περισσότερο χρόνο περνάμε στις εφαρμογές αυτές, τόσο μειώνεται η ικανοποίησή μας.

Δεν είναι, όμως, όλα μαύρα και άραχνα. Όπως επισημαίνει ο κοινωνιολόγος Michael Rosenfeld, εκατομμύρια άνθρωποι δημιουργούν σχέσεις κάθε χρόνο μέσω αυτών των πλατφορμών. Το γεγονός ότι δεν βρίσκουν όλοι αυτό που ψάχνουν στον χρόνο που επιθυμούν δεν σημαίνει ότι το σύστημα δεν λειτουργεί.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΥΑΛΩΤΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΓΧΟΣ Ή ΜΟΝΑΞΙΑ. Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΦΑΥΛΟ ΚΥΚΛΟ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ.

Τι μπορεί να βοηθήσει

Οι λύσεις που προτείνουν οι ειδικοί δεν είναι περίπλοκες. Ωστόσο, η εφαρμογή τους αποδεικνύεται δύσκολη. Από τη μία, είναι απαραίτητη η ύπαρξη περισσότερης διαφάνειας από την πλευρά των εταιρειών. Από την άλλη, εξίσου αναγκαία είναι η περισσότερη επίγνωση από την πλευρά των χρηστών, το να ξέρουμε δηλαδή γιατί κάνουμε swipe, τι αναζητούμε και πότε χρειάζεται να σταματήσουμε.

Μια ενδιαφέρουσα ιδέα, πάντως, κατά τον Chen είναι η δημιουργία εφαρμογής που θα μας υπενθυμίζει ότι μέσα σε 5 λεπτά έχουμε κάνει swipe 50 φορές, οπότε ίσως είναι ώρα για μια παύση.