ΠΟΣΟ ΙΣΧΥΡΗ ΕΙΝΑΙ Η ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΟΡΟΥ;

Το δεδομένα για την ευεργετική επίδραση του χορού σε ανθρώπους που πάσχουν από κατάθλιψη αυξάνονται. Ασχέτως αυτού, όλοι μας έχουμε λόγους να τον βάλουμε στη ζωή μας.

Είσαι σε ένα 80s–90s party και η πίστα έχει γεμίσει από κόσμο που χορεύει στους γνώριμους ρυθμούς μιας άλλης εποχής. Εναλλακτικά, βρίσκεσαι στο πανηγύρι του χωριού και στην πλατεία οι άνθρωποι πιάνονται χέρι-χέρι, χορεύοντας κυκλικά το χιτ της χρονιάς.

Για εμάς που συμμετέχουμε στις παραπάνω εκδηλώσεις, αυτό είναι διασκέδαση, εκτόνωση, μια μικρή ανάσα από την καθημερινότητα. Για έναν νευροεπιστήμονα, όμως, η εικόνα αυτή μοιάζει περισσότερο με μια μορφή ομαδικής θεραπείας. Για έναν νευροεπιστήμονα, ο χορός χρειάζεται να έχει θέση στη ζωή όλων μας, όπως και στη ζωή των ανθρώπων που πάσχουν από κατάθλιψη. Για ποιους λόγους;

Η γλώσσα που μιλά το σώμα μας

Όπως εξηγεί η Julia Christensen, νευροεπιστήμονας στο Ινστιτούτο Max Planck, ο εγκέφαλός μας κατανοεί τις κινήσεις που κάνουμε όταν χορεύουμε σαν μια εκφραστική γλώσσα. Πριν οι επιστήμονες αρχίσουν να καταγράφουν εγκεφαλικά κύματα, ο χορός ήταν για τις κοινότητες –που θα έλεγε κι ο Σαββόπουλος– πάντα κάτι περισσότερο από κίνηση. Ήταν μέρος γιορτών, τελετουργιών, αλλά και ένα είδος θεραπείας.

Σήμερα, η επιστήμη αρχίζει να ανακαλύπτει το μεγαλείο της έκφρασης αυτής. Μετα-ανάλυση του 2024 έδειξε ότι ο χορός μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα κατάθλιψης περισσότερο από το περπάτημα, τη γιόγκα, την προπόνηση ενδυνάμωσης, ακόμη και από τα κλασικά αντικαταθλιπτικά, αν και μόνο 15 από τις μελέτες επικεντρώνονταν αποκλειστικά στον χορό.

Ο Michael Noetel, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Queensland και κύριος συγγραφέας της παραπάνω ανασκόπησης, το θέτει απλά: ο συνδυασμός σωματικής δραστηριότητας, κοινωνικής αλληλεπίδρασης και μουσικής δημιουργεί ένα μοναδικό αποτέλεσμα. Παρότι χρειάζονται περισσότερες έρευνες πριν ο χορός θεωρηθεί αυτόνομη θεραπεία, το δυναμικό του είναι ήδη ξεκάθαρο: είναι ευχάριστος, προσιτός και βαθιά ανθρώπινος.

pexels

Γιατί ο εγκέφαλος αγαπά τον χορό;

Ο χορός ενεργοποιεί ολόκληρο το νευρικό μας σύστημα:

• Η προσμονή μιας μελωδίας πυροδοτεί την απελευθέρωση ντοπαμίνης.
• Η σωματική δραστηριότητα αυξάνει τις ενδορφίνες.
• Η επαφή και ο συγχρονισμός με άλλους ανθρώπους ενισχύουν την οξυτοκίνη.

Αυτός ο «νευροχημικός συνδυασμός» βελτιώνει τη διάθεση, ενισχύει τους κοινωνικούς δεσμούς και μειώνει το στρες.

Ίσως γι’ αυτό ο χορός διαφέρει από άλλες μορφές άσκησης. «Στη Θεραπεία μέσω Κίνησης και Χορού (Dance Movement Therapy), η μείωση του άγχους και των συμπτωμάτων κατάθλιψης συνδέονται με την εκφραστική διάσταση του χορού», αναφέρει η Christensen. «Παίρνεις κάτι που σε ορίζει ή συναισθήματα που δυσκολεύεσαι να διαχειριστείς και τα διοχετεύεις προς τα έξω μέσα από τις κινήσεις του σώματός σου».

Όπως δείχνουν κλινικές δοκιμές, δεν είναι η διάρκεια της άσκησης ή η συχνότητα που κάνει τη διαφορά, αλλά η ένταση και, κυρίως, η παρουσία της μουσικής. Όσο πιο δυναμικά και εκφραστικά χορεύει κανείς, τόσο μεγαλύτερη είναι η μείωση των συμπτωμάτων.

unsplash Hulki Okan

Σε εκείνες τις στιγμές που το πάτωμα μοιάζει να πάλλεται και γνωστοί και άγνωστοι κινούμαστε σαν ένα σώμα, συμβαίνει κάτι μοναδικό, ένας συγχρονισμός της εγκεφαλικής δραστηριότητας μεταξύ των ανθρώπων (interbrain synchrony). Τα όρια ανάμεσα στο «εγώ» και το «εσύ» αρχίζουν να θολώνουν και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της εμπιστοσύνης και της σύνδεσης.

Πώς ο χορός μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους με κατάθλιψη

Στους ανθρώπους με κατάθλιψη, ακόμη και οι απλές κινήσεις μπορεί να περιοριστούν. Η εκφραστικότητα του προσώπου μειώνεται, οι χειρονομίες λιγοστεύουν, το σώμα «κλείνει». Είναι σαν να χάνεται το συναισθηματικό του λεξιλόγιο.

Ο χορός έρχεται να το επαναφέρει. Μέσα από την κίνηση, ενεργοποιούνται συναισθηματικές, γνωστικές και αισθητηριακές διαδρομές. Το άτομο αρχίζει να νιώθει ξανά τον εαυτό του και τους άλλους γύρω του. Η κατάθλιψη δεν αφορά μόνο τη διάθεση. Επηρεάζει τη σχέση με το σώμα μας, αλλά και τους ανθρώπους. Ο εγκέφαλος, άλλωστε, είναι φτιαγμένος για σύνδεση. «Για εξελικτικούς λόγους, ο εγκέφαλός μας μπαίνει σε λειτουργία επιβίωσης όταν είναι μόνος», τονίζει η ειδικός.

ΟΤΑΝ ΓΝΩΣΤΟΙ ΚΑΙ ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΚΙΝΟΥΜΑΣΤΕ ΣΑΝ ΕΝΑ ΣΩΜΑ, ΤΑ ΟΡΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟ «ΕΓΩ» ΚΑΙ ΤΟ «ΕΣΥ» ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΘΟΛΩΝΟΥΝ, ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΜΙΑ ΙΣΧΥΡΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΔΕΣΗΣ.

Ο χορός προσφέρει, επίσης, κάτι που η λεκτική θεραπεία συχνά δεν μπορεί: έναν τρόπο επεξεργασίας συναισθημάτων χωρίς τη χρήση γλώσσας. «Ο χορός προσκαλεί τους ανθρώπους να εκφράσουν κάτι χωρίς να χρειάζεται να το βάλουν σε λέξεις», λέει η ειδικός. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί οι πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις στις κλινικές δοκιμές περιλάμβαναν όχι μόνο κίνηση, αλλά χορό με μουσική και άλλους ανθρώπους, κάτι που, σύμφωνα με τον Noetel, μπορεί να είναι το κλειδί για την αποτελεσματικότητα του χορού.

Πώς ο ομαδικός χορός βοηθά στη θεραπεία

Πέρα από τα οφέλη στη διάθεση ή τη φυσική κατάσταση, ο ομαδικός χορός προσφέρει κάτι βαθιά ανθρώπινο: τη σύνδεση. Όταν κινούμαστε συγχρονισμένα, ο εγκέφαλος «μπερδεύεται» με έναν θετικό τρόπο. Η αντίληψη του εαυτού και του άλλου επικαλύπτεται. Αυτό το φαινόμενο ενισχύει την εμπιστοσύνη, την ενσυναίσθηση και το αίσθημα του ανήκειν. Δεν είναι τυχαίο ότι προγράμματα βασισμένα στην κίνηση χρησιμοποιούνται πλέον για ανθρώπους που δυσκολεύονται με τη λεκτική έκφραση ή βιώνουν κοινωνική απομόνωση.

iStock

Σε αντίθεση με πολλές θεραπευτικές προσεγγίσεις που εστιάζουν στη διαχείριση συμπτωμάτων, ο χορός δημιουργεί στιγμές χαράς, δίνοντας προτεραιότητα στη μουσική, την κοινωνική αλληλεπίδραση, την ελευθερία έκφρασης, τη δημιουργικότητα, την πρωτοβουλία. Έτσι, βοηθά στο να επανέλθει κάτι που η κατάθλιψη συχνά αφαιρεί: η αίσθηση ελέγχου και η αυτοέκφραση.

«Αν οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι μπορεί να κάνει ο χορός για αυτούς, πιθανότατα δεν έχουν βρει ακόμη το είδος χορού που τους ταιριάζει», λέει η Christensen. «Υπάρχουν εκατοντάδες είδη χορού στον κόσμο για να διαλέξει κανείς».

Καθώς η φροντίδα της ψυχικής υγείας συνεχίζει να εξελίσσεται, ο χορός αναδεικνύεται σε κάτι περισσότερο από μια πολιτισμική πρακτική ή μια μορφή άσκησης.