ΤΕΛΟΣ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΣΕ ΖΩΑ ΓΙΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΒΑΖΕΙ Η Ε.Ε.

Πιο ασφαλή προϊόντα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, καθώς και απαγόρευση των πειραμάτων σε ζώα υπόσχεται νέος κανονισμός της Ε.Ε. για τα καθαριστικά.

Τα ταΐζουμε με το ζόρι χημικές ουσίες ή τις εφαρμόζουμε στο δέρμα τους κατά τις δοκιμές τοξικότητας. Τα εκθέτουμε σε φάρμακα, χημικές ουσίες ή λοιμώδη νοσήματα, προκαλώντας τους ασθένειες, πόνο ή θάνατο. «Παίζουμε» με τα γονίδιά τους.

Περισσότερα από 115 εκατομμύρια ζώα (ανάμεσά τους ποντίκια, ψάρια, αρουραίοι, κουνέλια, ινδικά χοιρίδια, χάμστερ, πτηνά, γάτες, σκύλοι και μαϊμούδες) εκτιμάται ότι χρησιμοποιούνται παγκοσμίως σε εργαστηριακά πειράματα κάθε χρόνο. Δεδομένου ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό χωρών συλλέγει και δημοσιεύει σχετικά στοιχεία, ο ακριβής αριθμός παραμένει άγνωστος, σύμφωνα με την οργάνωση Humane World for Animals.

Μια έρευνα του 2023 αναφέρει ότι, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού κανονισμού REACH (απαιτεί η πλειονότητα των χημικών ουσιών που κυκλοφορούν στην Ε.Ε. να αξιολογείται ως προς τους κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον), υπολογίζεται ότι σε μόλις τρεις κατηγορίες πειραμάτων (τοξικότητα στην αναπαραγωγή, τοξικότητα στην ανάπτυξη και επαναλαμβανόμενη χορήγηση δόσεων για έλεγχο τοξικότητας στον άνθρωπο) μέχρι τον Δεκέμβριο του 2022 είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί περίπου 2,9 εκατομμύρια ζώα.

Υπάρχουν επιλογές εκεί έξω

Παρά τη βαθιά ιστορία τους στον ερευνητικό κλάδο, τα πειράματα σε ζώα έχουν περιορισμούς, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για την κατανόηση και την παρέμβαση σε ανθρώπινες ασθένειες. Φάρμακα που φαίνονται αποτελεσματικά σε ζωικά μοντέλα κατά τη διάρκεια των προκλινικών δοκιμών συχνά αποδεικνύονται αναποτελεσματικά στους ανθρώπους. Όπως δείχνουν τα στοιχεία, τα ποσοστά κλινικής επιτυχίας για υπό διερεύνηση φάρμακα κυμαίνονται σταθερά περίπου στο 10–15%, γεγονός που συνεπάγεται συνολικό ποσοστό αποτυχίας περίπου 85–90% από την πρώτη χορήγηση σε ανθρώπους έως την έγκριση.

Έχουμε, ωστόσο, στη διάθεσή μας εναλλακτικές μεθοδολογίες δοκιμών (NAMs), που περιλαμβάνουν τα organ-on-a-chip (μικρομηχανικές συσκευές που αναπαράγουν την αρχιτεκτονική και τη λειτουργία ζωντανών ανθρώπινων οργάνων), οργανοειδή (τρισδιάστατες καλλιέργειες ιστών) και υπολογιστικά μοντέλα.

Οι υποστηρικτές τους αναφέρουν ότι μπορεί να υπερτερούν των δοκιμών σε ζώα όσον αφορά την προσομοίωση της ανθρώπινης βιολογίας και την πρόβλεψη του αν νέα φάρμακα είναι ασφαλή και αποτελεσματικά. Για παράδειγμα, τα organ-on-a-chip και τα οργανοειδή δημιουργούνται συχνά από ανθρώπινα κύτταρα, ενώ τα υπολογιστικά μοντέλα μπορούν να σχεδιάζονται με βάση ανθρώπινα δεδομένα.

iStock

Τι συμβαίνει με τα πειράματα σε ζώα

Σε μια σημαντική πολιτική εξέλιξη για την ευημερία των ζώων και την ηθική επιστήμη, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέληξε σε μια ιστορική συμφωνία για την απαγόρευση της χρήσης δοκιμών σε ζώα στην ανάπτυξη απορρυπαντικών και συναφών προϊόντων καθαρισμού.

Τα απορρυπαντικά και οι επιφανειοδραστικές (ή τασιενεργές) ουσίες συγκαταλέγονται στα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα χημικά προϊόντα στην καθημερινή ζωή. Αν και παραδοσιακά οι ουσίες αυτές δοκιμάζονταν σε ζώα για την αξιολόγηση της ασφάλειάς τους, η πρόσφατη αναθεώρηση του Κανονισμού για τα απορρυπαντικά απαγορεύει πλέον τη χρήση πειραμάτων σε ζώα για αυτή την κατηγορία προϊόντων. Από το καλοκαίρι του 2029, μόνο επιστημονικά επικυρωμένες μέθοδοι χωρίς τη χρήση ζώων μπορούν να χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της ασφάλειας των απορρυπαντικών για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Η νέα στάση της Ε.Ε. αντανακλά την αυξανόμενη αναγνώριση ότι η επιστήμη και η ηθική μπορούν να συμπορεύονται, καθώς οι σύγχρονες μέθοδοι δοκιμών χωρίς τη χρήση ζώων είναι ολοένα και πιο ικανές να παρέχουν αξιόπιστα δεδομένα χωρίς να προκαλούν βλάβη.

Kevin Wolf/AP Images for the HSUS

Τι άλλο αλλάζει η νέα νομοθεσία

Ο νέος Κανονισμός για τα απορρυπαντικά θα βελτιώσει τη βιοαποδομησιμότητα, δηλαδή το πόσο γρήγορα τα απορρυπαντικά (ιδίως οι κάψουλες πλυντηρίου και άλλα οργανικά συστατικά) διασπώνται φυσικά στο περιβάλλον.

Επίσης, θα υπάρξουν αυστηρότεροι έλεγχοι στις εισαγωγές, ενώ οι κατασκευαστές εκτός Ε.Ε. θα πρέπει να έχουν εκπρόσωπο εγκατεστημένο στην Ε.Ε., ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση των προϊόντων τους με τους κανόνες, μειώνοντας τον κίνδυνο εισόδου μη ασφαλών απορρυπαντικών στην αγορά.

Σε περίπτωση ατυχημάτων, τα κέντρα δηλητηριάσεων θα έχουν άμεση πρόσβαση σε ενημερωμένες πληροφορίες για τα συστατικά όλων των προϊόντων πριν αυτά κυκλοφορήσουν, ώστε οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης να μπορούν να αντιδρούν ταχύτερα.

iStock

Η Ε.Ε. προωθεί επίσης πιο οικολογικές εναλλακτικές για τη μείωση των αποβλήτων και της ρύπανσης. Οι σταθμοί επαναπλήρωσης απορρυπαντικών θα ενισχυθούν, μειώνοντας τη χρήση πλαστικής συσκευασίας, ενώ καινοτόμα καθαριστικά (π.χ. με τη χρήση ωφέλιμων βακτηρίων) θα έχουν πιο ξεκάθαρη πρόσβαση στην αγορά, προσφέροντας στους καταναλωτές πιο βιώσιμες επιλογές.

Τέλος, κάθε απορρυπαντικό και επιφανειοδραστική ουσία που πωλείται θα διαθέτει σύντομα «ψηφιακό διαβατήριο προϊόντος», προσβάσιμο μέσω QR κωδικού ή παρόμοιου εργαλείου, ώστε να παρέχει σαφείς, τυποποιημένες πληροφορίες για τα συστατικά, την ασφάλεια και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.