15 ΠΡΩΙΜΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΚΑΙ ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΠΡΟΛΑΒΕΙΣ

«Όταν αρχίζει η απώλεια μνήμης, η νόσος έχει ήδη προχωρήσει αρκετά», λέει διάσημος βιολόγος, που απαριθμεί 15 πρώιμα συμπτώματα του Αλτσχάιμερ.

Νομίζεις ότι όλα ξεκινούν με την απώλεια μνήμης; Ο Dr. Leroy Hood, Αμερικανός βιολόγος με καθοριστική συμβολή στο Human Genome Project που χαρτογράφησε ολόκληρο το ανθρώπινο γονιδίωμα, λέει πως υπάρχουν τουλάχιστον 15 συμπτώματα του Αλτσχάιμερ που εμφανίζονται πολύ πριν τη γνωστική έκπτωση.

Για τον λόγο αυτό, τα τελευταία χρόνια ο ίδιος και η επιστημονική του ομάδα έχουν δώσει έμφαση σε μια νέα ιδέα, την «επιστημονική ευεξία» (Scientific Wellness), η οποία μετατοπίζει την εστίαση από τη θεραπεία ασθενειών στην προληπτική βελτιστοποίηση της υγείας. Ο Dr. Hood μίλησε για όλα αυτά στο διαδικτυακό κανάλι του επίσης γιατρού Mark Hyman και εξήγησε πώς αυτές οι πρώιμες αλλαγές σχετίζονται με τη λειτουργία του εγκεφάλου και τον μεταβολισμό.

Το Αλτσχάιμερ ξεκινά 10 με 20 χρόνια νωρίτερα από τα συμπτώματά του

Η πρώτη ιδέα ότι μπορεί να κινδυνεύεις από Αλτσχάιμερ μπαίνει στο μυαλό σου όταν συνειδητοποιείς πως αρχίζεις να ξεχνάς πληροφορίες που έμαθες πρόσφατα, δεν θυμάσαι πού έχεις βάλει τα πράγματά σου και δυσκολεύεσαι πια να κάνεις πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Αν, μάλιστα, όλα αυτά σου θυμίζουν πώς λειτουργούσε κάποιος από τους γονείς σου πριν διαγνωστεί με Αλτσχάιμερ, τότε πλέον αρχίζεις να αγωνιάς. Όχι άδικα. Γιατί «όταν αρχίζει η απώλεια μνήμης, η νόσος έχει ήδη προχωρήσει αρκετά», λέει ο Dr. Hood στο podcast.

«Το Αλτσχάιμερ είναι μια μακρά, αργή διαδικασία που ξεκινά πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν τα "κλασικά" συμπτώματα. Συγκεκριμένα, η αρχή μπορεί να γίνει ακόμα και 20 χρόνια πριν, με αλλαγές στον μεταβολισμό, το ανοσοποιητικό σύστημα ή με την εμφάνιση φλεγμονών. Στη φάση αυτή ο εγκέφαλος αρχίζει να αλλάζει σε κυτταρικό επίπεδο, αλλά τα συμπτώματα δεν είναι ακόμα εμφανή», λέει ο βιολόγος και τονίζει: «Αυτό είναι το στάδιο που θεωρητικά μπορείς να προλάβεις το Αλτσχάιμερ πλήρως».

iStock

Στη συνέχεια, 5–10 χρόνια πριν από τη διάγνωση, η νόσος μπαίνει σε υποκλινική φάση. Αυτό σημαίνει ότι αρχίζουν τα πρώτα ήπια προβλήματα μνήμης, η δυσκολία οργάνωσης και κάποια μικρά λάθη στην καθημερινότητα.

Ο Dr. Hood λέει πως στη φάση αυτή υπάρχει ακόμα περιθώριο παρέμβασης, οπότε έχει νόημα να γίνει ένας οργανωμένος έλεγχος υγείας εξετάζοντας συγκεκριμένους βιοδείκτες στο αίμα (π.χ. δείκτες φλεγμονής, μεταβολικοί δείκτες, λιπίδια και πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη νευροεκφύλιση), ενώ υπάρχει και η δυνατότητα γενετικού ελέγχου ώστε να διαπιστωθεί αν φέρει κάποιος τα γονίδια που αυξάνουν τον κίνδυνο για Αλτσχάιμερ, όπως το APOE4. «Ακόμα κι αν έχει, βέβαια, κανείς αυτό το γονίδιο, δεν σημαίνει ότι με βεβαιότητα θα εμφανίσει τη νόσο, αλλά ότι έχει προδιάθεση».

Ταυτόχρονα, ήδη από τη φάση αυτή χρειάζεται να γίνει μια σειρά από γνωστικά τεστ (π.χ. τεστ μνήμης, συγκέντρωσης, εκτελεστικών λειτουργιών), τα οποία θα λειτουργήσουν ως βάση και σύγκριση για τα μελλοντικά τεστ που ενδεχομένως χρειαστούν. Όλα τα παραπάνω, λέει ο ειδικός, πρέπει να γίνονται περιοδικά, ώστε η παρακολούθηση να γίνει τρόπος ζωής.

iStock

Ποια είναι τα 15 πρώιμα συμπτώματα της νόσου;

Ο Dr. Hood εστιάζει σε 3 σημαντικά πρώιμα συμπτώματα που σχεδόν όλοι προσπερνούν γιατί κάπως «δικαιολογούνται» όταν μεγαλώνει κανείς:

Μείωση στην ικανότητα λήψης αποφάσεων

Το άτομο αρχίζει να:

• καθυστερεί να πάρει αποφάσεις,
• μπερδεύεται σε απλά διλήμματα,
• κάνει μικρά αλλά «περίεργα» λάθη (π.χ. οικονομικά).

Όλα αυτά δεν φαίνονται σοβαρά, όμως δείχνουν αλλαγή στη λειτουργία του εγκεφάλου.

Πτώση στη συγκέντρωση και τη νοητική οξύτητα

Το άτομο δυσκολεύεται να μείνει συγκεντρωμένο, να παρακολουθήσει μια σύνθετη σκέψη ή να κάνει πολλά πράγματα ταυτόχρονα όπως έκανε παλιά – και το αποδίδει στην ηλικία ή στην κούραση και το στρες.

Ήπιες αλλαγές στη συμπεριφορά ή την προσωπικότητα

Στα πολύ πρώιμα στάδια, ένα άτομο με Αλτσχάιμερ γίνεται πιο παθητικό, χάνοντας το ενδιαφέρον του για πράγματα που άλλοτε του άρεσαν, λιγότερο κοινωνικό και πιο ευερέθιστο ή αγχώδες.

Άλλα πρώιμα συμπτώματα

Ως προς τη νοητική λειτουργία:

• Συχνή απώλεια πρόσφατης μνήμης.
• Πιο αργή επεξεργασία πληροφοριών.
• Μειωμένη ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.

Ως προς τη γλώσσα και τη σκέψη:

• Δυσκολία εύρεσης λέξεων.
• Διακοπές στη ροή της σκέψης.
• Δυσκολία κατανόησης συνομιλιών.

Ως προς τον χώρο και την αντίληψη:

• Αποπροσανατολισμός (χώρος/χρόνος).
• Δυσκολία πλοήγησης ή οδήγησης.
• Προβλήματα οπτικοχωρικής αντίληψης.

Ως προς την καθημερινή λειτουργία:

• Δυσκολία σε απλές καθημερινές εργασίες.
• Λάθη σε οικονομικά ή οργανωτικά θέματα.
• Τοποθέτηση αντικειμένων σε λάθος μέρη.

iStock

Πώς θα προλάβεις το Αλτσχάιμερ;

Καταλήγοντας, ο Dr. Hood προτείνει στο podcast το μοντέλο «P4 Medicine», το οποίο περιλαμβάνει:

1. Την πρόβλεψη (Predictive). Το να μπορεί, δηλαδή, κανείς να προβλέπει τον κίνδυνο να εμφανίσει Αλτσχάιμερ παρατηρώντας τα πολύ πρώιμα σημάδια και το κατά πόσο αντιμετωπίζει προβλήματα με το ανοσοποιητικό, τον μεταβολισμό ή συχνές φλεγμονές.
2. Την πρόληψη (Preventive). Το να λαμβάνει κανείς έγκαιρα μέτρα κατά του Αλτσχάιμερ μέσω της διατροφής, της άσκησης, της διαχείρισης του στρες, του καλού ύπνου και της μεταβολικής υγείας.
3. Την εξατομίκευση (Personalized). Οι επαγγελματίες υγείας χρειάζεται να πραγματοποιούν ελέγχους που να ανταποκρίνονται σε κάθε ασθενή ξεχωριστά, ανάλογα με το ιστορικό και τα τρέχοντα ζητήματα υγείας του, και εξίσου εξατομικευμένα να δίνουν τις κατευθύνσεις τους.
4. Τον ενεργό ρόλο του ασθενούς (Participatory):. Όπως αναφέρει και στο παρελθόν, η υγεία μας είναι αποκλειστικά δική μας υπόθεση. Χρειάζεται, λοιπόν, από μόνοι μας να παρατηρούμε τα σημάδια και να απευθυνόμαστε στους ειδικούς όταν υπάρχουν αλλαγές στο σώμα μας, ζητώντας περαιτέρω ελέγχους. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσουμε να προλάβουμε μια κατάσταση πριν να είναι πολύ αργά.