ΓΙΑΤΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΕ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΒΛΕΠΕΙ Ο ΗΛΙΟΣ;

Στην πατούσα, κάτω από το νύχι ή σε άλλα απόκρυφα σημεία μπορεί να εμφανιστούν ελίτσες ή άλλα σημάδια που να μαρτυρούν καρκίνο του δέρματος. Πώς γίνεται αυτό;

Σε έναν από τους τακτικούς ελέγχους που κάνω στο δέρμα μου, καθώς έχω εκατομμύρια μικρές ελίτσες παντού, θυμήθηκα κάποτε να επισημαίνω στον γιατρό ότι μία από αυτές εμφανίστηκε στην πατούσα μου. Δεν θα ξεχάσω την αναστάτωσή του καθώς μου ζητούσε άμεσα να βγάλω το παπούτσι μου για την δει, εξηγώντας μου λίγα λεπτά αργότερα ότι πρόκειται για ένα από τα πιο ύποπτα σημεία για καρκίνο του δέρματος.

Πώς γίνεται αυτό, αναρωτήθηκα, θεωρώντας πως τα σημάδια καρκίνου του δέρματος θα εμφανιστούν εκεί που κάποια στιγμή έγινε ένα ηλιακό έγκαυμα, ή έστω σε σημεία του σώματος που εκτίθενται περισσότερο από άλλα στον ήλιο. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική.

Τι προκαλεί τον καρκίνο του δέρματος;

Η κύρια αιτία των περισσότερων μορφών καρκίνου του δέρματος είναι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Ωστόσο, αυτοί οι καρκίνοι δεν εμφανίζονται πάντα στο σημείο όπου έχει προκληθεί έντονο ηλιακό έγκαυμα. Στην πραγματικότητα, ο χρόνος που περνά κανείς στον ήλιο μπορεί να βλάψει τα κύτταρα του δέρματος ακόμη και χωρίς να προκληθεί ορατό ηλιακό έγκαυμα. Αυτό σημαίνει ότι, παρόλο που κατά τη διάρκεια των διακοπών μας δεν παρατηρήσαμε ποτέ ερυθρότητα ή ξεφλούδισμα, μπορεί να έχει ήδη συμβεί βλάβη ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του δέρματος.

iStock

Σύμφωνα με τη γαλλική Αντικαρκινική Ένωση (Ligue contre le Cancer), περίπου το 80% των καρκίνων του δέρματος συνδέεται με την υπερβολική έκθεση στον ήλιο – ιδιαίτερα με την έντονη και τακτική έκθεση κατά την παιδική ηλικία.

Η υπερβολική λήψη υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) –είτε από τον ήλιο είτε από σολάριουμ– μπορεί να οδηγήσει σε ηλιακό έγκαυμα, το οποίο αποτελεί, ουσιαστικά, έγκαυμα στο δέρμα. Η ερυθρότητα που εμφανίζεται οφείλεται στη διαστολή των μικρών αιμοφόρων αγγείων – επιστημονικά ονομάζεται «αγγειοδιαστολή». Τα ηλιακά εγκαύματα που δεν προκαλούν φουσκάλες συνήθως επουλώνονται από μόνα τους μέσα σε περίπου μία εβδομάδα.

Υπάρχει όμως η εξής παγίδα: ενώ η ερυθρότητα υποχωρεί, το ίδιο το έγκαυμα συνεχίζει να προκαλεί βλάβες που δεν είναι ορατές με γυμνό μάτι. Το σώμα μπορεί να αποκαταστήσει μέρος αυτών, αλλά αν οι βλάβες συσσωρευτούν, ενδέχεται να προκύψουν μεταλλάξεις, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν το υπόβαθρο για την εμφάνιση καρκίνου.

Γιατί σε σημεία που δεν τα βλέπει ο ήλιος;

Αυτό έχει να κάνει με τον τύπο καρκίνου του δέρματος.

Τα καρκινώματα, για παράδειγμα, που αποτελούν τον πιο συχνό τύπο, εμφανίζονται συνήθως σε περιοχές που εκτίθενται στον ήλιο: στο πρόσωπο, τον λαιμό, τους ώμους, τους πήχεις, τα πόδια και ούτω καθεξής. Συνήθως παρουσιάζονται ως μικρές, σκληρές βλάβες, συχνά με όψη μαργαριταριού και ελαφρώς υπερυψωμένες, στις οποίες διακρίνονται μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία.

Ο κίνδυνος εμφάνισης αυτού του είδους καρκίνου του δέρματος συνδέεται άμεσα με την επαναλαμβανόμενη έκθεση στον ήλιο καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής. Είναι εξαιρετικά σπάνιο να εμφανιστούν καρκινώματα σε σημεία του σώματος που εκτίθενται στον ήλιο σπάνια (ή ποτέ).

Pexels Cottonbro

Υπάρχει όμως και το μελάνωμα, μια πιο σοβαρή μορφή καρκίνου του δέρματος, που μπορεί να εμφανιστεί σε δέρμα το οποίο εκτίθεται στον ήλιο, αλλά μπορεί και να εκπλήξει, εμφανιζόμενο σε προστατευμένες περιοχές – όπως το πέλμα του ποδιού, η παλάμη, κάτω από το νύχι ή ακόμα και στην περιοχή των γεννητικών οργάνων. Συνήθως παρουσιάζεται ως μια νέα σκουρόχρωμη κηλίδα στο δέρμα ή ως μια ραγδαία αλλαγή στην εμφάνιση ενός ήδη υπάρχοντος σπίλου (ελιάς).

iStock

Σύμφωνα με το Αμερικανό Ινστιτούτο Καρκίνου (National Cancer Institute), αυτοί οι δύο τύποι καρκίνου παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά όσον αφορά την έκθεση στην υπεριώδη (UV) ακτινοβολία.

• Καρκινώματα: Συνδέονται κυρίως με τη συνολική ποσότητα έκθεσης στον ήλιο που έχει συσσωρευτεί με την πάροδο των ετών.
• Μελάνωμα: Συνδέεται συχνότερα με σύντομες αλλά έντονες περιόδους έκθεσης (σκέψου, για παράδειγμα, την παρατεταμένη ηλιοθεραπεία κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού) και με επεισόδια ηλιακών εγκαυμάτων – ιδιαίτερα εάν αυτά συνέβησαν κατά την παιδική ηλικία. Ο κίνδυνος για μελάνωμα αυξάνεται επίσης από την τακτική έκθεση στην τεχνητή υπεριώδη ακτινοβολία των solarium.

Ο ρόλος της κληρονομικότητας και του γενετικού υποβάθρου

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ήλιος δεν είναι ο μόνος παράγοντας που αυξάνει τον κίνδυνο για μελάνωμα. Άλλοι παράγοντες μπορεί να είναι:

• Ο αριθμός σπίλων (ελιών). Όσο περισσότερους σπίλους έχει κανείς στο σώμα, τόσο υψηλότερος είναι ο κίνδυνος εμφάνισης μελανώματος.
• Το γενετικό υπόβαθρο. Ο αριθμός των σπίλων που έχει κανείς δεν εξαρτάται μόνο από την έκθεση στον ήλιο στο παρελθόν, αλλά και από τη γενετική, η οποία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο πολλαπλασιάζονται τα μελανοκύτταρά (τα κύτταρα που δίνουν στο δέρμα το χρώμα του).
• Το οικογενειακό ιατρικό ιστορικό. Εάν ένα ή περισσότερα μέλη της οικογένειάς έχουν εμφανίσει μελάνωμα, ο κίνδυνος είναι αυξημένος. Μάλιστα, εκτιμάται ότι περίπου το 10% των περιστατικών μελανώματος είναι κληρονομικά.

Συμπερασματικά, όσο φροντίζουμε κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών μας να προστατεύουμε κάθε επιφάνεια του δέρματός μας από την ηλιακή ακτινοβολία, χρειάζεται ταυτόχρονα να θυμόμαστε ότι το δέρμα μας έχει «ιστορίες» να διηγηθεί από το παρελθόν και πως δεν οφείλονται πάντα όλα τα απρόσμενα σημάδια του στον ήλιο.