ΓΙΑΤΙ Η ΕΞΥΠΝΑΔΑ ΔΕΝ ΦΕΡΝΕΙ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ (ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗ ΜΙΖΕΡΙΑ)

Είναι «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι» και οι έξυπνοι πιο δυστυχισμένοι; Έρευνες για τη σύνδεση ευφυΐας και ικανοποίησης από τη ζωή δείχνουν ότι, πολύ συχνά, το υψηλό IQ γίνεται παγίδα που οδηγεί στο άγχος και τη μιζέρια. Μπορεί να αλλάξει;

Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι (γιατί όσοι νιώθουν ταπεινοί μπροστά στον Θεό θα έχουν μια θέση στη βασιλεία του). Κρατήσαμε την αρχή της ευαγγελικής φράσης για να τονίσουμε πόσο ευτυχισμένοι είναι οι άνθρωποι που, λόγω ηλιθιότητας και αφέλειας, μπορούν να είναι κοσμάρα ενώ ο κόσμος καίγεται. Η νέα χρήση κρύβει μια υπεροψία και επιθετικότητα απέναντι σε όσους (μοιάζουν να) υστερούν σε ευφυΐα. Άραγε, να φταίει ότι οι έχοντες υψηλό IQ είναι καταδικασμένοι να βουλιάζουν στη μιζέρια και γκρίνια;

Πριν κάποια χρόνια, ο Δρ Arthur Brooks, καθηγητής στο Harvard, κοινωνικός επιστήμονας, ευπώλητος συγγραφέας και ειδήμων στα περί ευτυχίας, έγραψε άρθρο στο The Atlantic για το πώς μπορούν οι έξυπνοι άνθρωποι να πάψουν να είναι μίζεροι. Τσιτάρει Ernest Hemingway από Ανατολικά της Εδέμ («Η ευτυχία στους έξυπνους ανθρώπους είναι το πιο σπάνιο πράγμα που γνωρίζω») και εξηγεί ότι η υψηλή νοημοσύνη δεν είναι από μόνη της εμπόδιο ή λύση. Οι έρευνες για την ευτυχία δεν βρίσκουν σταθερή σύνδεση ανάμεσα στη γενική ευφυΐα και την ικανοποίηση από τη ζωή, ενώ ορισμένες επιμέρους γνωστικές ικανότητες σχετίζονται θετικά μόνο σε συγκεκριμένες ηλικίες.

Σε αυτό που φαίνεται να συγκλίνουν είναι ότι η δυστυχία των έξυπνων ανθρώπων προκύπτει συχνά από το τι κάνουν οι ίδιοι με τις ικανότητές τους. Όπως με το χρήμα και τη δύναμη, το πού θα σε οδηγήσει η ευφυΐα εξαρτάται από τη χρήση που θα της κάνεις:

• Θα την εκμεταλλευτείς για περισσότερο κύρος και κέρδος, εις βάρος του εαυτού σου ή άλλων ανθρώπων; Το πιθανότερο είναι ότι θα καταδικαστείς σε δυστυχία. Οι έξυπνοι άνθρωποι, εξηγεί ο Brooks, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στη σύγχρονη εμμονή με την επιτυχία. Επειδή μπορούν να κάνουν περισσότερα, νιώθουν ότι πρέπει να κάνουν περισσότερα. Όμως το περισσότερο δεν είναι ποτέ αρκετό και η ολοκλήρωση δεν έρχεται ποτέ.
• Θα την αξιοποιήσεις για να προφυλάξεις τις σχέσεις του, να προσφέρεις και να συνδεθείς; Τότε, σύμφωνα με τον Brooks, μπαίνεις στο μονοπάτι της ευτυχίας. «Όσο πιο έξυπνος είσαι, τόσο περισσότερα εφόδια θα έπρεπε να έχεις για να καταλάβεις ότι η ευημερία πηγάζει από την πίστη, την οικογένεια, τη φιλία και την εργασία που έχει αντίκτυπο και ωφελεί τους άλλους».

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Πώς ο υπερδραστήριος εγκέφαλος κλέβει τη χαρά

Κάποιες έρευνες επιχείρησαν να δώσουν νευροβιολογική εξήγηση για τη δυσφορία των ευφυών ανθρώπων. Ανάμεσά σ’ αυτές, μια μελέτη του 2018 από το Pitzer College, που υποστήριξε ότι ο προικισμένος εγκέφαλος είναι από κατασκευής πιο ευαίσθητος σε περιβαλλοντικά και ψυχολογικά ερεθίσματα, οπότε κάτι απλό, όπως μια ετικέτα ρούχου που τσιμπά τη μια μέρα κι ένας περίεργος ήχος την άλλη, πυροδοτούν μια ήπια, χρόνια αντίδραση στρες που κρατά το συμπαθητικό νευρικό σύστημα σε μόνιμη κατάσταση πάλης-φυγής.

Εξετάζοντας δεδομένα για πάνω από 3.700 άτομα με IQ υψηλότερο του 130 (το μέσο εκτιμάται στα 100) διαπίστωσε ότι έχουν σημαντικά μεγαλύτερες πιθανότητες να υποφέρουν από έναν υπερδραστήριο εγκέφαλο (hyper-brain) που υπεραναλύσει και αναζητά παντού μοτίβα, όπως και να λάβουν διάγνωση για ΔΕΠΥ, διαταραχές της διάθεσης και αυτοάνοσες παθήσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΥΦΥΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, ΤΟ ΝΑ ΒΡΟΥΝ ΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ «ΤΑΙΡΙ», ΚΑΠΟΙΟΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΝΟΕΙ ΤΟ ΧΙΟΥΜΟΡ, ΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΒΑΘΟΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥΣ, ΜΟΙΑΖΕΙ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΑΠΙΘΑΝΟ.

Η μοναξιά της κορυφής

Πριν από μισό αιώνα, η ψυχολόγος Leta Stetter Hollingworth έγραψε για τη μοναξιά που βιώνουν τα χαρισματικά παιδιά με IQ άνω του 180. Αν η ανθρώπινη σύνδεση βασίζεται σε μια κοινή συχνότητα, παρατήρησε, ο υψηλότερος δείκτης νοημοσύνης περιορίζει τη «δεξαμενή» υποψηφίων για δημιουργία δεσμών. Το βρεις ένα κοινωνικό «ταίρι», κάποιον που κατανοεί το χιούμορ, τον ρυθμό και το βάθος της σκέψης τους, μοιάζει στατιστικά απίθανο.

Ως αποτέλεσμα, οι έξυπνοι άνθρωποι αναγκάζονται να μασκαρεύουν τον πραγματικό τους εαυτό και να παρουσιάζουν μια λιγότερο ευφυή εκδοχή τους, για να ενταχθούν καλύτερα στους κοινωνικούς κύκλους. Αυτό το διαρκές καμουφλάζ εξελίσσεται σε κοπιώδες γνωστικό έργο που εξουθενώνει και πυροδοτεί συναισθήματα μιζέριας και θλίψης.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΑΝΑΡΧΟ ΤΟΠΙΟ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΑΠΑΙΤΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΨΗΛΗ ΕΥΦΥΪΑ, ΟΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΠΙΓΝΩΣΗ, Η ΕΠΙΜΟΝΗ, Η ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ.

Υπάρχει λύση στη μιζέρια;

Μια λύση για τα βασανισμένα φωτεινά μυαλά είναι η προαναφερθείσα του Δρ. Brooks, ήτοι να επενδύσουν τις γνωστικές τους δυνάμεις στις ανθρώπινες σχέσεις. Μια δεύτερη λύση, όχι άσχετη από την πρώτη, είναι να χαμηλώσουν τον πήχη και τις προσδοκίες τους από τη ζωή, τους ανθρώπους και τον εαυτό τους και, αντί να χρησιμοποιούν την αναλυτική τους ικανότητα για να ασκούν κριτική και να εξαντλούν την αυστηρότητά τους προς πάσα κατεύθυνση, να την εκμεταλλεύονται για να κατανοήσουν τον δικό τους συναισθηματικό κόσμο.

Το 1995, ο ψυχολόγος Daniel Goleman εισήγαγε την έννοια της συναισθηματικής νοημοσύνης για να εξηγήσει πως το ταξίδι στο άναρχο τοπίο των ανθρώπινων συναισθημάτων απαιτεί επιπλέον δεξιότητες από την υψηλή ευφυΐα, όπως η αυτοεπίγνωση, ο έλεγχος παρορμήσεων, η επιμονή, η εσωτερική κινητοποίηση, η ενσυναίσθηση και η κοινωνικότητα. Η συναισθηματική νοημοσύνη, που σύμφωνα με τον Goleman καλλιεργείται, μπορεί να δείξει σε έναν υπερ-ενεργοποιημένο νου ότι υπάρχει και η ξεγνοιασιά και ηρεμία.