ΕΝΑΣ ΟΙΚΟΣ ΕΥΓΗΡΙΑΣ ΓΙΑ ΜΟΥΣΙΚΟΥΣ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΠΩΣ ΝΑ ΓΕΡΝΑΜΕ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

Στο Casa Verdi, τον οίκο ευγηρίας που δημιούργησε ο Giuseppe Verdi στο Μιλάνο, η μουσική δεν σταματά ποτέ. Η καθημερινότητα των ηλικιωμένων μουσικών και η συνύπαρξή τους με νεαρούς σπουδαστές αποδεικνύει στην πράξη τι σημαίνει να γερνάς με νόημα, σύνδεση και ενεργητικότητα.

Περνώντας τις εμβληματικές καγκελόπορτες του Casa di Riposo per Musicisti, μιας έπαυλης νεογοτθικού στιλ στο κέντρο του Μιλάνου, είναι πολύ πιθανό να ακούσεις μια σοπράνο να κάνει το ζέσταμά της, έναν πιανίστα να μελετά την παρτιτούρα του και, κάπου παραδίπλα, έναν τσελίστα να αυτοσχεδιάζει. Καθένας βρίσκεται σε άλλο δωμάτιο και οι ήχοι τους μπερδεύονται σε μια γλυκιά παραφωνία που πλημυρίζει τον γεμάτο πορτρέτα των Verdi, Wagner και Callas διάδρομο και γύρω, καλωσορίζοντάς σε στο πασίγνωστο Casa Verdi.

Το «Σπίτι του Verdi», στα ελληνικά, είναι ο ιδιότυπος οίκος ευγηρίας που κληροδότησε ο μεγάλος συνθέτης όπερας Giuseppe Verdi (Τραβιάτα, Ριγολέττος, Οθέλλος) στις επόμενες γενιές καλλιτεχνών, με σκοπό να γίνει καταφύγιο για εκείνους «που δεν ευνοήθηκαν από την τύχη ή που, όταν ήταν νέοι, δεν είχαν την αρετή της αποταμίευσης».

Για το σπουδαιότερο επίτευγμά του, όπως το είχε χαρακτηρίσει ο ίδιος, ξόδεψε σημαντικό μέρος της προσωπικής του περιουσίας, χωρίς ποτέ να το δει ολοκληρωμένο. Έφυγε από τη ζωή το 1901, δύο σχεδόν χρόνια πριν το Casa di Riposo per Musicisti ανοίξει επισήμως τις πόρτες του για να υποδεχτεί τους πρώτους εννέα ενοίκους.

Το Casa Verdi, ένας οίκος ευγηρίας για συνταξιούχους τραγουδιστές όπερας και μουσικούς που ιδρύθηκε από τον Ιταλό συνθέτη Giuseppe Verdi, στο Μιλάνο της Ιταλίας. AlexMastro/Alamy/Visualhellas.gr

Έκτοτε, το Casa Verdi έχει φιλοξενήσει πάνω από 1.500 ανθρώπους και διατηρεί μόνιμη λίστα αναμονής. Οι υποψήφιοι (συνθέτες, μαέστροι, τραγουδιστές, μουσικοί ορχήστρας, καθηγητές μουσικής) πρέπει να αποδείξουν με έγγραφα την πρότερη επαγγελματική τους ενασχόληση με τη μουσική και, στη συνέχεια, το διοικητικό συμβούλιο επιλέγει τους 60 που ταιριάζουν στην ιδιαίτερη κοινότητα.

Στο ενοίκιο συμπεριλαμβάνονται η στέγαση, η διατροφή, η ιατρική περίθαλψη και η πρόσβαση σε 15 πιάνα, άρπες και ένα μεγάλο εκκλησιαστικό όργανο, πολυτιμότερη ωστόσο παροχή παραμένει η συντροφιά άλλων μουσικών. Η μοναξιά στους ηλικιωμένους αναγνωρίζεται επισήμως ως επιδημία που απειλεί την υγεία και τη ζωή τους.

Σήμερα, φιλοξενεί ηλικιωμένους και ηλικιωμένες με μέση ηλικία τα 85 έτη, υπάρχουν όμως και αρκετοί που έχουν ξεπεράσει τα 90. Οι περισσότεροι εξακολουθούν να παίζουν μουσική και να τραγουδούν, όμως κι εκείνοι που δεν τα καταφέρνουν πια απολαμβάνουν τους συγκατοίκους τους.

Οι περισσότεροι από τους 60 ενοίκους εξακολουθούν να παίζουν μουσική και να τραγουδούν. iStock

Παράλληλα, υποδέχεται μαθητές και ανερχόμενους καλλιτέχνες, από μικρά παιδιά μέχρι ενήλικες, και, από το 1988, δίνει τη δυνατότητα σε σπουδαστές μουσικής να νοικιάσουν στο Casa Verdi και να μαθητεύσουν δίπλα σε καταξιωμένους δασκάλους με τεράστια εμπειρία. «Μιλάμε για τα πάντα· για μουσική, αλλά και για καθημερινά προβλήματα, πολιτική, εκλογές, τεχνολογίες» έλεγε το 2018 ο 25χρονος Cosimo Moretti de Angelis, τονίζοντας στους New York Times πόσο τυχερός αισθανόταν που ζούσε σε ένα τέτοιο μέρος.

«Νιώθω ότι βρίσκομαι στο σπίτι μου»

Το Casa Verdi έγινε ευρύτερα γνωστό στο κοινό και έφτασε μέχρι τα Oscar (2026) χάρη στο Viva Verdi!, ένα ντοκιμαντέρ της παραγωγού-σκηνοθέτριας Yvonne Russo, που κέρδισε μία υποψηφιότητα στην κατηγορία Καλύτερου Πρωτότυπου Τραγουδιού. «Είναι ένα τρυφερό πορτρέτο ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας που απολαμβάνουν την τρίτη πράξη της ζωής τους», έγραψε ο κριτικός κινηματογράφου Christopher Lloyd προσθέτοντας ότι, για πολλούς από τους πρωταγωνιστές, τα γυρίσματα λειτούργησαν ως ένα είδος κινηματογραφικού αποχαιρετισμού· αρκετοί από τους συγκατοίκους τους έχουν πεθάνει.

Ανάμεσα στις προσωπικότητες που πέρασαν από το Casa Verdi και πλέον δεν βρίσκονται στη ζωή είναι η πιανίστρια Bissy Roman, που δίδαξε σε όλη την Ευρώπη και για 12 χρόνια στο New York University, και η σοπράνο Luisa Mandelli, που τραγούδησε δίπλα στη Maria Callas στη Σκάλα του Μιλάνου. «Νιώθω προστατευμένη», είχε δηλώσει στο PBS η Roman, που έφυγε από τη ζωή το 2022. «Νιώθω ότι βρίσκομαι στο σπίτι μου, ανάμεσα σε ανθρώπους που, όπως εγώ, αφιέρωσαν τη ζωή τους στη μουσική».

Το Casa Verdi πρότυπο μακροζωίας και υγιούς γήρανσης

Ο τρόπος που λειτουργεί το Casa Verdi παραπέμπει στα σύγχρονα κοινόβια και τα dementia villages, με τα αναγνωρισμένα οφέλη της συμμετοχής σε κοινότητα. Αλλά είναι κάποια μοναδικά χαρακτηριστικά του που το κάνουν πρότυπο μακροζωίας και υγιούς γήρανσης:

Η αίσθηση του ανήκειν

Το Casa Verdi προσφέρει αφειδώς την κοινωνική σύνδεση και την αίσθηση του ανήκειν, παράγοντες που δρουν προστατευτικά για την ψυχική υγεία και τις γνωστικές λειτουργίες.

Νέοι μουσικοί πηγαίνουν στο Casa Verdi για να μαθητεύσουν πλάι σε παλαίμαχους καλλιτέχνες, δίνοντας επιπλέον νόημα στα γηρατειά. iStock

Η αίσθηση σκοπού

Όσα διαμείβονται μεταξύ των ηλικιωμένων ενοίκων και των νέων μουσικών, όπως η μεταλαμπάδευση μουσικής γνώσης από τους πρώτους στους δεύτερους και, αντιστρόφως, η εκμάθηση χρήσης νέων τεχνολογιών, δίνουν στη γήρανση ένα παραπάνω νόημα. Ξέρουμε από έρευνες ότι η ύπαρξη σκοπού ωφελεί τον άνθρωπο σε κάθε ηλικία και χρειάζεται ώθηση σε στάδια ζωής όπου το purposeful aging, όπως ονομάζεται, δυσκολεύει.

Τα οφέλη της μουσικής

Μια μελέτη του 2025 διαπίστωσε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες που συμμετέχουν τακτικά σε μουσικές δραστηριότητες, είτε ακούγοντας είτε παίζοντας είτε και τα δύο, διατρέχουν 39% χαμηλότερο κίνδυνο για άνοια. Όσο για το τραγούδι, άφθονα επιστημονικά δεδομένα πιστοποιούν τις ωφέλειές του για σώμα και νου.

Μελέτες συνδέουν τη μουσική και το τραγούδι με οφέλη για τη σωματική και ψυχική υγεία. iStock

Τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής

Δεν έχει δημοσιευτεί το μενού του Casa Verdi μα, για να φτάνουν τέτοιες ηλικίες οι ένοικοί του, κάποιο ρόλο θα παίζει και η διατροφή τους. Τι άλλο θα μπορούσε να είναι αν όχι η μεσογειακή κουζίνα, που συνδέεται διαχρονικά με χαμηλότερα ποσοστά καρδιαγγειακών παθήσεων, κάποιων καρκίνων και νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, και συνολικά πιο ποιοτική ζωή;