ΠΡΙΝ ΞΕΚΟΨΕΙΣ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΤΟΞΙΚΟ ΣΥΓΓΕΝΗ, ΑΠΑΝΤΗΣΕ ΣΕ 7 ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Πριν φτάσεις στο σημείο να ξεκόψεις από κάποιο μέλος της οικογένειας, προηγείται συνήθως μια αργή διαδρομή από προσπάθειες που δεν έπιασαν τόπο και όρια που δοκιμάστηκαν ξανά και ξανά. Η απόφαση της αποξένωσης είναι το τελευταίο βήμα, γι' αυτό και οι ειδικοί εξηγούν ποια είναι τα πιθανά οφέλη και κόστη, και ποια ερωτήματα θα πρέπει να απαντήσεις πριν φτάσεις εκεί.

«Και βέβαια έκανα λάθη. Δεν σου δίνει κανείς οδηγίες για το πώς να γίνεις γονιός». Δεν χρειάζονται λεπτομέρειες για τη φράση, από ποιον ειπώθηκε, ποιος ήταν αποδέκτης, ποιο το συγκείμενο της συζήτησης και ποια τα αποτελέσματα, ή αν ακολούθησε κάποια συγγνώμη. Κουβέντες σαν κι αυτή ακούγονται συχνά, λίγο πριν πάψει μια οικογένεια να είναι αυτό που ήταν, πριν το δέντρο χάσει κάποιο από τα κλαδιά του. Και είναι φυσικό να συμβαίνει, όσο κι αν ξενίζει. Κανείς δεν ήρθε στον κόσμο με εγχειρίδιο καλών γονιών, παιδιών ή αδελφών, και κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να υπομείνει μια αποτυχημένη σχέση, παρά τους δεσμούς αίματος.

Για να φτάσεις σε σημείο να ξεκόψεις από την οικογένειά σου, ολόκληρη ή από ένα πρόσωπο μόνο, θα πρέπει να έχεις προετοιμάσει το στομάχι σου και να έχεις ζυγίσει την απόφασή σου. Σύμφωνα με ψυχολόγους, η απόφαση μπορεί να είναι αναγκαία και λυτρωτική, ωστόσο τίποτα δεν σου εγγυάται ότι θα λείψουν συνέπειες όπως:

• να χάσεις έναν άνθρωπο που δεν κατάλαβε ποτέ τι σε πληγώνει,
• να ριχτείς σε πένθος απροσδόκητο για την απώλεια του εν ζωή προσώπου,
• να δεις τις σχέσεις με την υπόλοιπη οικογένεια να δυσκολεύουν και να προκύπτουν εμπόδια και εντάσεις,
• να αρχίσουν τις βεγγέρες η μοναξιά, οι ενοχές, οι αμφιβολίες και λοιπά δυσάρεστα συναισθήματα.

Ένα χρόνο πριν μας την «κάνει» αιφνίδια ο πατέρας μου, του έκοψα την καλημέρα. Τα προβλήματα είχαν ξεφύγει από το «είμαστε άλλοι κόσμοι» και είχαν φτάσει στο μη παρέκει. Του μίλησα στο τηλέφωνο μια τελευταία φορά, έναν μήνα πριν μπει εκτάκτως στο νοσοκομείο (απ’ όπου δεν ξαναβγήκε), και από την άλλη άκρη της γραμμής με διαβεβαίωνε πως δεν ήταν πια ο άνθρωπος που έφερε τη σχέση μας στο τέλος. Μα, άλλα τα σχέδια της ζωής. Δεν θα μάθαινα ποτέ αν η μετάνοια ήταν ειλικρινής ή πόσο μπορεί να διαρκούσε. Άλλωστε, φαίνεται πως πατέρας και γιος δεν σκαμπάζαμε από σχέδια και κατασκευές, γι’ αυτό και γέφυρες δεν καταφέραμε να χτίσουμε ποτέ.

Κανείς δεν ήρθε στον κόσμο με εγχειρίδιο καλών γονιών, παιδιών ή αδελφών και κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να υπομείνει μια αποτυχημένη σχέση, παρά τους δεσμούς αίματος. Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Μπορεί να σε βοηθήσει η αποξένωση του συγγενή;

Η ατάκα για το manual του σωστού γονιού δεν ειπώθηκε από τον πατέρα μου. Ξέρω όμως γονείς που έχουν κάνει παρόμοιες δηλώσεις, όπως και άλλους συγγενείς που, παρά τις ομολογίες τους, συνέχισαν να δημιουργούν προβλήματα μέχρι που τα πράγματα έφτασαν στο απροχώρητο. Σε πολλές περιπτώσεις, οι συγγενείς που αποφάσισαν να τους ξεκόψουν ανακουφίστηκαν, ηρέμησαν και μπόρεσαν να κάνουν ένα βήμα παραπέρα για τον εαυτό τους.

Η Δρ Chivonna Childs, ψυχολόγος στην Cleveland Clinic, λέει πως, παρότι δύσκολη, η απόφαση να κόψεις επαφές μπορεί για κάποιους ανθρώπους να λειτουργήσει προστατευτικά και θεραπευτικά προσφέροντας:

• Περισσότερη ψυχική και συναισθηματική καθαρότητα. Η απομάκρυνση από μια τοξική σχέση μπορεί να μειώσει το άγχος, την εξάντληση και τα αισθήματα θλίψης, ενώ συχνά βοηθά και την αυτοεκτίμηση.
• Αίσθηση ενδυνάμωσης. Το να υπερασπιστείς τον εαυτό σου απέναντι στην οικογένεια απαιτεί θάρρος, μαθαίνεις όμως πώς να βάζεις όρια.
• Μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας και σταθερότητας. Η απόσταση από τοξικά πρόσωπα μπορεί να σε γλιτώσει από τη διαρκή κατάσταση «πάλης/φυγής».
• Χώρο για αυτοφροντίδα. Οι οικογενειακές συγκρούσεις εξαντλούν χρόνο, ενέργεια και ψυχικά αποθέματα.
• Χώρο για επούλωση. Η απόσταση μπορεί να δώσει χώρο και χρόνο να δουλέψεις τα συναισθήματα και όριά σου.
• Διακοπή προβληματικών διαγενεακών μοτίβων. Με την αποξένωση μπορεί να σπάσει ένας κύκλος τοξικών συμπεριφορών που περνά από γενιά σε γενιά, να γίνει ένα βήμα για θεραπεία του διαγενεακού τραύματος.

7 ερωτήματα πριν αποφασίσεις να ξεκόψεις

Το είπαμε πως η απόφαση δεν είναι εύκολη. Σύμφωνα με τη Δρ. Childs, χρειάζεται να ξεκαθαρίσεις τι θέλεις να πετύχεις ξεκόβοντας από το συγγενικό πρόσωπο και να έχεις εξαντλήσει πιθανές ενδιάμεσες λύσεις, όπως οικογενειακή ψυχοθεραπεία ή ένα διάλειμμα από τη σχέση.

Όλα αυτά ενδεχομένως ακούγονται βουνό, γι’ αυτό και ο Δρ Joshua Coleman, Αμερικανός ψυχολόγος και συγγραφέας που ειδικεύεται στις οικογενειακές ρήξεις και ιδιαίτερα στην αποξένωση μεταξύ γονιών και ενήλικων παιδιών, αρθρογράφησε στην Washington Post για τα ερωτήματα που πρέπει να απαντήσεις πριν προχωρήσεις στη διακοπή μιας επαφής:

Έχω εκφράσει ξεκάθαρα τι με πληγώνει;

Πριν βγάλεις έναν άνθρωπο από τη ζωή σου, αξίζει να αναρωτηθείς αν του έχεις εξηγήσει πραγματικά τι σε πλήγωσε, σε γλώσσα που μπορεί να καταλάβει. Πολλοί άνθρωποι αποξενώνονται χωρίς να έχουν καταλάβει γιατί.

Έχω πει ευθέως τι χρειάζομαι να αλλάξει;

Άλλο να κουβαλάς παράπονο και άλλο να έχεις ζητήσει μια αλλαγή ώστε η συμπεριφορά του άλλου να μη σε πληγώνει. Σύμφωνα με τον Δρ. Coleman, ζητούμενο δεν είναι να «κερδίσεις» τη συζήτηση, αλλά να θέσεις όρια για το τι δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Είμαι διατεθειμένος/η να ακούσω την άλλη πλευρά;

Οι εξηγήσεις ενός γονιού ή συγγενή μπορεί να ακούγονται σαν δικαιολογίες, ειδικά όταν υπάρχει παλιό τραύμα. Παρ’ όλα αυτά, αν ζητάς κατανόηση, χρειάζεται να αφήσεις χώρο και για τη δική τους οπτική. Η αμοιβαία κατανόηση, λέει ο ειδικός, χτίζεται όταν και οι δύο πλευρές νιώθουν πως ακούγονται, χωρίς κάποιος να τους περιμένει στη γωνία.

Έχω δώσει χρόνο για να αλλάξει;

Δεν γίνεται να περιμένεις ότι ένας γονιός θα ακούσει χωρίς να αμυνθεί, πως θα αναλάβει την ευθύνη του και θα αλλάξει μοτίβα δεκαετιών μέσα σε μία-δύο συζητήσεις. Οι οικογενειακές δυναμικές χτίζονται επί δεκαετίες, γι' αυτό χρειάζεται χρόνος, υπομονή και εξάσκηση. Βέβαια, επ' ουδενί σημαίνει πως πρέπει να ανέχεσαι συμπεριφορές που σε πληγώνουν.

Είναι όντως δική μου απόφαση ή επηρεάζομαι από άλλους;

Πρέπει να αναρωτηθείς αν η απόφαση να απομακρυνθείς είναι πραγματικά δική σου, βασισμένη σε αυτό που εσύ έχεις ζήσει και νιώθεις, ή αν διαμορφώνεται έμμεσα από τρίτους, από την ανάγκη να επιβεβαιώσεις την εμπειρία σου μέσω ειδικών (π.χ. ψυχολόγος) είτε από την επιρροή του συντρόφου ή άλλων κοντινών ανθρώπων.

Έχω σκεφτεί τις συνέπειες;

Η ρήξη με έναν συγγενή σπάνια μένει μόνο ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. «Η αποξένωση είναι ένα κατακλυσμιαίο γεγονός μέσα σε ένα οικογενειακό σύστημα», γράφει ο Δρ Coleman. Αδέλφια χάνονται μεταξύ τους για χάρη των γονιών, παππούδες απομακρύνονται από εγγόνια... Θα πρέπει να αναμένεις ένα πιθανώς μεγαλύτερο κόστος.

Έχω κάνει δουλειά ή απλώς θέλω να αποφύγω τη σύγκρουση;

Θα πρέπει να έχεις ξεκαθαρίσει αν επιλέγεις την αποξένωση γιατί αποφεύγεις μια δύσκολη αλλά αναγκαία σύγκρουση ή γιατί έχεις πράγματι επεξεργαστεί σε βάθος τη σχέση και τα όριά της. Η απόσταση μπορεί να προσφέρει ανακούφιση και προστασία, όμως δεν σημαίνει πάντα ότι έχει γίνει ουσιαστική «δουλειά» πάνω στο πρόβλημα. Υπάρχουν περιπτώσεις που η ασφάλεια απαιτεί απομάκρυνση και άλλες στις οποίες προσφέρεται χώρος για μια διαφορετική μορφή επαφής, με πιο ξεκάθαρα όρια.