ΓΙΑΤΙ ΔΥΣΚΟΛΕΥΕΣΑΙ ΤΟΣΟ ΝΑ ΠΑΡΕΙΣ ΜΙΑ ΑΠΟΦΑΣΗ;

Το άγχος να πάρεις μια απόφαση μπορεί να κάνει και τις πιο απλές επιλογές να μοιάζουν δύσκολες. Γιατί παγιδεύεσαι σε αυτό και πώς μπορείς να καλλιεργήσεις την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου;

Έχεις ανοίξει 50 tabs για να συγκρίνεις σχεδόν ίδια μοντέλα κινητών. Έχεις δει βίντεο, έχεις διαβάσει κριτικές, έχεις συγκρίνει τιμές. Όμως, έχουν περάσει τόσες μέρες κι ακόμα να αποφασίσεις ποια συσκευή θα αγοράσεις. Κάτι αντίστοιχο μπορεί να σου συμβαίνει και με σημαντικότερες αποφάσεις, όπως το αν θα συγκατοικήσεις με τον σύντροφό σου ή το αν θα αλλάξεις δουλειά.

Το άγχος γύρω από τη λήψη αποφάσεων, αυτά τα αμέτρητα «τι θα γίνει αν;» μπορεί να σε κρατούν στάσιμο ή να σε κάνουν να παραμένεις σε καταστάσεις που δεν σε ικανοποιούν, επειδή το γνώριμο μοιάζει ασφαλέστερο από το ρίσκο μιας λανθασμένης επιλογής.

Όταν το άγχος παίρνει τον έλεγχο

Το άγχος για τη λήψη αποφάσεων είναι στην ουσία ο έντονος φόβος ότι θα κάνεις τη λάθος επιλογή. Ένας φόβος που μπορεί να οδηγήσει σε αναβλητικότητα, διαρκή αμφιβολία ή και πλήρες μπλοκάρισμα.

Τι συμβαίνει όταν το βιώνεις; Το σώμα σου αντιδρά, ορμόνες του στρες αυξάνονται, ενώ η αμυγδαλή μπορεί να αντιμετωπίσει την επιλογή σαν απειλή. Την ίδια στιγμή, ο προμετωπιαίος φλοιός, που σχετίζεται με τη λογική σκέψη και τον σχεδιασμό, λειτουργεί λιγότερο αποτελεσματικά. Έτσι, στην περίπτωση μιας καθημερινής απόφασης, το σώμα σου αντιδρά σαν να πρόκειται για ζήτημα ζωής ή θανάτου, ενώ δεν είναι.

Πού καταλήγεις; Να αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αξιολογείς το ρίσκο και τις πιθανές συνέπειες μιας επιλογής. Μια απόφαση που υπό άλλες συνθήκες θα έμοιαζε διαχειρίσιμη μπορεί ξαφνικά να φαίνεται επικίνδυνη ή μη αναστρέψιμη. Μπορεί επίσης να σε κάνει να υπερεκτιμήσεις τις αρνητικές συνέπειες, να υποτιμήσεις την ικανότητά σου να διαχειριστείς ό,τι προκύψει και να μην σε αφήσει να δεις τις θετικές πιθανότητες.

Ο ΕΝΤΟΝΟΣ ΦΟΒΟΣ ΟΤΙ ΘΑ ΚΑΝΕΙΣ ΤΗ ΛΑΘΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΡΚΗ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ Ή ΚΑΙ ΠΛΗΡΕΣ ΜΠΛΟΚΑΡΙΣΜΑ.

Γιατί δυσκολεύεσαι τόσο να αποφασίσεις;

Το άγχος για τις αποφάσεις σπάνια έχει μία μόνο αιτία. Μπορεί να είσαι τελειομανής, να πιστεύεις δηλαδή ότι υπάρχει μία «σωστή» επιλογή και ότι κάθε άλλη αποτελεί αποτυχία. Ο φόβος της μετάνοιας (fear of regret) μπορεί, αντίστοιχα, να οδηγεί σε ατελείωτη έρευνα και αναβολή.

Σημαντικό ρόλο παίζουν ωστόσο και προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες που ενδεχομένως έχεις βιώσει. Αν, για παράδειγμα, μια παλαιότερη απόφαση για συγκατοίκηση σού προκάλεσε πόνο, μπορεί να θεωρείς ότι μια ανάλογη κίνηση στο μέλλον θα έχει την ίδια κατάληξη (κάτι που φυσικά δεν ισχύει).

Επίσης, σήμερα έχεις στη διάθεσή σου περισσότερες επιλογές από ποτέ. Αυτός ο καταιγισμός από δεδομένα και ευκαιρίες μπορεί εύκολα να αυξήσουν τις αμφιβολίες σου, ενώ η διαρκής λήψη αποφάσεων οδηγεί σε νοητική κόπωση.

Πώς να ξεκολλήσεις από το άγχος της απόφασης

Δοκίμασε τον κανόνα 10-10-10: Ρώτα τον εαυτό σου πώς πιστεύει ότι θα νιώθει για μια απόφαση σε 10 μέρες, 10 μήνες, 10 χρόνια. Η ερώτηση αυτή σε βοηθά να πάρεις απόσταση και να δεις την κατάσταση σε μεγαλύτερη προοπτική.

Βάλε χρονικά όρια: Όρισε συγκεκριμένα χρονικά όρια για ενέργειες που επαναλαμβάνονται. Αποφάσισε, π.χ., ότι στην επιλογή εστιατορίου θα αφιερώνεις μόνο 20 λεπτά. Στόχος είναι να καταλήξεις σε μια αρκετά καλή επιλογή που μπορεί να διορθωθεί, αν χρειαστεί.

Κράτα τρία: Όταν έχεις πολλές επιλογές, κράτα μόνο τις τρεις που πραγματικά αξίζουν. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να σε βοηθήσει το να γράψεις τα υπέρ και τα κατά τους σε ένα χαρτί.

Εξασκήσου: Baby steps, που λένε. Με άλλα λόγια, άρχισε να παίρνεις μικρές αποφάσεις, όπως τι θα φας, ποια διαδρομή θα ακολουθήσεις, ποιο βιβλίο θα ξεκινήσεις.

Ξεκίνα ένα ημερολόγιο: Για έναν μήνα, σημείωνε την απόφαση που πήρες, το άγχος που ένιωθες και το τι τελικά συνέβη. Μάλλον θα ανακαλύψεις ότι δεν ήρθε η συντέλεια του κόσμου.

Συμβουλεύψου ειδικό: Για να μειώσεις μακροπρόθεσμα το άγχος γύρω από τις αποφάσεις, χρειάζεται να δουλέψεις και με τα μοτίβα σκέψης σου. Εδώ, μπορεί να βοηθήσει η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Μην ξεχνάς το σώμα σου

Το άγχος για τις αποφάσεις δεν βρίσκεται μόνο στις σκέψεις σου. Η σωματική σου κατάσταση μπορεί να επηρεάσει το πόσο διαχειρίσιμη σου φαίνεται μια επιλογή. Ο επαρκής ύπνος, η κίνηση και οι ασκήσεις αναπνοών μπορούν να βοηθήσουν. Μπορείς, π.χ., πριν πάρεις μια απόφαση, να πάρεις πέντε αργές αναπνοές και έπειτα να παρατηρήσεις τρία πράγματα που βλέπεις και τρία που ακούς.

Πότε το άγχος της απόφασης χρειάζεται προσοχή

Το να χρειάζεσαι λίγο περισσότερο χρόνο για να επιλέξεις ανάμεσα σε δύο προϊόντα είναι φυσιολογικό. Όταν, όμως, η δυσκολία να αποφασίσεις επηρεάζει την καθημερινότητα, τη δουλειά, τις σχέσεις ή τη φροντίδα του εαυτού σου, τότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή.

Στόχος της προσπάθειάς σου δεν είναι να εξαφανίσεις κάθε αμφιβολία, αλλά να μπορείς να παίρνεις αποφάσεις εσύ για σένα, χωρίς το άγχος να έχει τον έλεγχο.

Κάποιες επιλογές θα έχουν απογοητευτικά αποτελέσματα, γιατί αυτό είναι μέρος της ζωής. Ωστόσο, ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει ότι δεν ξέρεις να αποφασίζεις. Αν κάτι πάει στραβά, μπορείς να δεις τι γνώριζες και τι δεν μπορούσες να γνωρίζεις τη στιγμή που αποφάσισες, τι μπορείς να μάθεις και τι θα έκανες διαφορετικά την επόμενη φορά.