ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΘΥΣΤΕΡΟΥΝ ΝΑ ΖΗΤΗΣΟΥΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ;

Ο σύγχρονος άνθρωπος συχνά περιμένει να φτάσει σε κατάσταση πλήρους εξάντλησης πριν επιτρέψει στον εαυτό του να σταματήσει. Σαν να χρειάζεται μια εσωτερική ρωγμή για να νομιμοποιηθεί η ανάγκη φροντίδας. Ποιο είναι το ψυχολογικό σημείο καμπής πριν από την ψυχοθεραπεία;

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ζητούν βοήθεια όταν αρχίζουν να δυσκολεύονται. Ζητούν βοήθεια όταν δεν μπορούν πλέον να συνεχίσουν με τον τρόπο που λειτουργούσαν μέχρι τότε. Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο παρεξηγημένα στοιχεία της ψυχικής δυσφορίας. Η εικόνα που υπάρχει συχνά γύρω από την ψυχοθεραπεία είναι ότι κάποιος αποφασίζει συνειδητά να φροντίσει τον εαυτό του, να στραφεί προς τα μέσα και να αλλάξει. Στην πραγματικότητα, πολύ συχνά προηγείται μια μακρά περίοδος σιωπηλής υπερπροσπάθειας.

Οι άνθρωποι αντέχουν πολύ περισσότερο από όσο φαίνεται. Συνεχίζουν να εργάζονται, να φροντίζουν παιδιά, να απαντούν σε e-mails, να βγαίνουν με φίλους, να δείχνουν «καλά». Η καθημερινότητα συνεχίζεται σχεδόν κανονικά. Κάτω όμως από αυτή τη φαινομενική λειτουργικότητα, δημιουργείται σταδιακά μια εσωτερική εξάντληση που δύσκολα περιγράφεται.

Στη σύγχρονη κουλτούρα, η ψυχική κόπωση συχνά αντιμετωπίζεται σαν προσωπική αποτυχία. Η παραγωγικότητα έχει σχεδόν ταυτιστεί με την αξία του ανθρώπου. Έτσι, πολλοί μαθαίνουν να αγνοούν τα πρώτα σημάδια: την αϋπνία, το συνεχές άγχος, την απομάκρυνση από τους άλλους, τη δυσκολία χαράς, τη σωματική κόπωση χωρίς οργανική αιτία.

Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί άνθρωποι φτάνουν στη θεραπεία λέγοντας μια φράση που μοιάζει απλή αλλά περιέχει μεγάλη ψυχική ένταση: «Δεν ξέρω τι μου συμβαίνει. Απλώς δεν μπορώ άλλο». Συνήθως έχει προηγηθεί μια μεγάλη περίοδος εσωτερικής πίεσης.

Πώς θα αναγνωρίσεις το σημείο... καμπής, ώστε να ζητήσεις βοήθεια;

Ο Donald Winnicott, ένας από τους σημαντικότερους Άγγλους παιδίατρους και ψυχαναλυτές του 20ού αιώνα, περιέγραψε κάποτε την έννοια του «ψευδούς εαυτού» – μιας κατάστασης όπου ο άνθρωπος προσαρμόζεται τόσο πολύ στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος, ώστε χάνει σταδιακά την επαφή με τις πραγματικές του ανάγκες. Εξωτερικά μπορεί να φαίνεται απόλυτα λειτουργικός. Εσωτερικά όμως νιώθει αποσυνδεδεμένος, εξαντλημένος ή ακόμη και άδειος.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Αυτό συμβαίνει συχνά πριν από το σημείο καμπής. Και το σημείο καμπής δεν έρχεται πάντα μέσα από ένα μεγάλο γεγονός. Μερικές φορές εμφανίζεται μέσα σε μια σχεδόν ασήμαντη στιγμή της καθημερινότητας. Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί ξαφνικά πανικό οδηγώντας προς τη δουλειά. Να κλάψει αργά το βράδυ χωρίς να μπορεί να εξηγήσει γιατί. Να νιώσει ότι ακόμη και οι πιο απλές υποχρεώσεις απαιτούν τεράστια προσπάθεια.

Συχνά δεν είναι η «ένταση» του γεγονότος που οδηγεί κάποιον στη θεραπεία, αλλά η σταδιακή εξάντληση των εσωτερικών μηχανισμών που τον βοηθούσαν μέχρι τότε να διατηρεί ισορροπία. Ωστόσο, πολλοί καθυστερούν να ζητήσουν βοήθεια επειδή φοβούνται τι μπορεί να συναντήσουν μέσα τους.

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΑΝΤΕΧΟΥΝ ΠΟΛΥ. ΚΑΤΩ ΟΜΩΣ ΑΠΟ ΤΗ ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΗ ΤΟΥΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙΤΑΙ ΣΤΑΔΙΑΚΑ ΜΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ ΠΟΥ ΔΥΣΚΟΛΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΤΑΙ.

Ποιος είναι τόσο «δυνατός» ώστε να τα καταφέρνει πάντα;

Άλλοι έχουν μεγαλώσει με την ιδέα ότι πρέπει να τα καταφέρνουν μόνοι τους. Άλλοι νιώθουν ενοχή επειδή «δεν έχουν σοβαρό πρόβλημα». Υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται ακόμη και να παραδεχτούν ότι υποφέρουν, επειδή έχουν μάθει να επιβιώνουν μέσα από τη δύναμη, τον έλεγχο ή τη διαρκή προσαρμογή.

Κάποιες φορές, η υπερβολική αντοχή λειτουργεί σαν άμυνα. Ο σύγχρονος άνθρωπος συχνά περιμένει να φτάσει σε κατάσταση πλήρους εξάντλησης πριν επιτρέψει στον εαυτό του να σταματήσει. Σαν να χρειάζεται μια εσωτερική ρωγμή για να νομιμοποιηθεί η ανάγκη φροντίδας.

Σε αυτό το σημείο, η θεραπεία δεν είναι πολυτέλεια ούτε ένδειξη αδυναμίας. Είναι μια προσπάθεια επανασύνδεσης με πλευρές του εαυτού που για καιρό έμεναν στο περιθώριο της καθημερινής λειτουργίας.

ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΚΑΜΠΗΣ ΔΕΝ ΕΡΧΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΓΕΓΟΝΟΣ. ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΑΣΗΜΑΝΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ.

Η ψυχοθεραπεία δεν αφαιρεί τη δυσκολία από τη ζωή. Μπορεί όμως να βοηθήσει έναν άνθρωπο να κατανοήσει τους τρόπους με τους οποίους έμαθε να λειτουργεί, να αναγνωρίσει τι τον εξαντλεί και να αποκτήσει διαφορετική σχέση με τις ανάγκες και τα όριά του.

Ίσως τελικά το πιο δύσκολο βήμα να μην είναι η ίδια η θεραπεία. Ίσως το πιο δύσκολο βήμα να είναι εκείνη η σιωπηλή στιγμή που κάποιος παραδέχεται ότι δεν χρειάζεται να συνεχίζει αδιάκοπα χωρίς στήριξη. Σε μια εποχή που εξυμνεί τη διαρκή αντοχή, το να ζητήσει κανείς βοήθεια παραμένει μια βαθιά ουσιαστική πράξη. Όχι γιατί δείχνει αδυναμία, αλλά γιατί προϋποθέτει ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό.

Η Κατερίνα Κοτσιφάκου είναι κλινική ψυχολόγος - αναλύτρια ομάδας και ψυχοθεραπεύτρια ζεύγους & οικογένειας.