ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΔΩΡΟ ΠΟΥ ΣΟΥ ΦΥΛΑΕΙ Η ΖΩΗ ΓΙΑ ΤΑ 70

Μπορεί το σώμα να μπαίνει σε φθίνουσα πορεία με τα χρόνια, όμως το γήρας δεν έχει μόνο αρνητικά. Έρευνες δείχνουν πως το πνεύμα μαλακώνει απέναντι στα λάθη και τις χαμένες ευκαιρίες του παρελθόντος, ενώ οι τύψεις αποδυναμώνονται.

Ο χρόνος είναι αμείλικτος και το γήρας σκληρό. Στο λένε οι γιατροί, οι εξετάσεις, η μέση σου, τα γόνατα, η μειωμένη πέραση, τα τραύματα, τα λάθη, οι ψυχικές σου αποσκευές κι εγώ. Αν, λοιπόν, είσαι κι εσύ από τους ανθρώπους που δεν παρηγοριούνται με τα «κάθε ηλικία έχει τα καλά της» και «είναι καλό να μεγαλώνεις», έλα να κάνουμε μαζί μια προσπάθεια, να δούμε με άλλη ματιά τον χρόνο που περνά, να ενώσουμε τα χέρια και να πιστέψουμε με όλη μας τη δύναμη ότι, εκεί που θα 'χουμε περάσει στην αντίστροφη μέτρηση, θα θυμόμαστε με λιγότερο πόνο και οργή τα λάθη του παρελθόντος και τις χαμένες ευκαιρίες.

Αυτό ήταν το συμπέρασμα μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας Emotion, αντικείμενο της οποίας ήταν τα συναισθήματα 90 Αμερικανών 21-89 ετών γύρω από πράγματα που έχουν μετανιώσει και πώς τα διαχειρίζονται.

Γενικά, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες φάνηκαν λιγότερο φορτισμένοι συναισθηματικά για τα περασμένα, με πιο πιθανό να μετανιώνουν για ευκαιρίες που άφησαν να χαθούν παρά για λάθη. Ακόμη, παρότι κουβαλούσαν εξίσου βαρύ συναισθηματικό φορτίο με τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες, το ψυχικό και σωματικό αποτύπωμα ήταν πολύ ελαφρύτερο.

«Είναι εξαιρετικά συνηθισμένο να μετανιώσουμε για πράγματα», σχολίασε η επικεφαλής ερευνήτρια Julia Nolte από το Tilburg University στην Ολλανδία. «Το έχουμε βιώσει σχεδόν όλοι στην προσωπική και επαγγελματική ζωή, από το να παντρευτούμε τον λάθος άνθρωπο μέχρι το να μην ολοκληρώσουμε ποτέ τις σπουδές μας», πρόσθεσε και στάθηκε στο πώς αξιοποιούν οι άνθρωποι τις παλιότερες επιλογές τους, σύμφωνα με τα ευρήματα:

• Για τους νεότερους ενήλικες, οι αποφάσεις και πράξεις για τις οποίες μετάνιωσαν έγιναν πυξίδα για πιο σωστές μελλοντικές αποφάσεις.
• Για τους μεγαλύτερους, έγιναν μηχανισμός αναστοχασμού και αναζήτησης νοήματος στη ζωή τους.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Γιατί όσο μεγαλώνουμε μας απασχολούν οι χαμένες ευκαιρίες

Ένας πιθανός λόγος που οι μεγαλύτεροι ενήλικες μετανιώνουν περισσότερο για τις χαμένες ευκαιρίες παρά για τις λανθασμένες ενέργειες είναι πως, με την πάροδο του χρόνου, το μυαλό ενεργοποιεί ψυχολογικούς μηχανισμούς άμυνας που βοηθούν να δικαιολογήσουμε, να διορθώσουμε ή να βρούμε θετικά μαθήματα στα λάθη μας.

Αντιθέτως, όσα δεν κάναμε ποτέ αφήνουν κενά στην προσωπική μας ιστορία. Δεν μπορούμε να τα επεξεργαστούμε –ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω– με αποτέλεσμα να τα εξιδανικεύουμε και, καθώς μεγαλώνουμε, να γεννούν βασανιστικά ερωτήματα του στιλ «τι θα είχε συμβεί αν είχα κάνει αυτό».

ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΝΗΛΙΚΗ ΖΩΗ, ΜΕ ΤΑΣΗ ΠΡΟΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ.

Τα παραπάνω έχουν περιγράψει οι ψυχολόγοι Thomas Gilovich και Victoria Medvec με τη θεωρία τους για το Χρονικό Μοτίβο της Μεταμέλειας (Temporal Pattern of Regret). Σύμφωνα με αυτή, το να μετανιώνεις για το παρελθόν έχει δυναμικό χαρακτήρα, καθώς οι τύψεις για τις λανθασμένες πράξεις (δράση) κυριαρχούν βραχυπρόθεσμα μα εξασθενούν στην πορεία, ενώ η μεταμέλεια για τις χαμένες ευκαιρίες (αδράνεια) εντείνεται συν τω χρόνω.

Μπορούν να μάθουν οι μικρότεροι από τους μεγαλύτερους;

Λέμε συχνά πως όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος γίνεται πεισματάρης, αμετακίνητος στις θέσεις του και ξεροκέφαλος. Μα, τόσο η πρόσφατη μελέτη, όπως και παρόμοιες κατά το παρελθόν συνηγορούν στο ότι τα γηρατειά φέρνουν μαζί τους και σημαντικά «δώρα». Μέχρι να φτάσει κανείς στην τρίτη ή και τέταρτη ηλικία, έχει ήδη περάσει από διαδοχικά στάδια ψυχολογικής ωρίμανσης, μέσα από τα οποία «εκπαιδεύεται» στην καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση.

Μια ανασκόπηση του 2008 έδειξε ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας εξακολουθούν να αλλάζουν στην ενήλικη ζωή, οπότε και παρατηρείται η τάση προς μεγαλύτερη ωριμότητα. Αυξάνονται η συναισθηματική σταθερότητα, η ευγένεια, η υπευθυνότητα και η κοινωνική προσαρμοστικότητα και, παρότι οι αλλαγές είναι εντονότερες μεταξύ 20 και 40 ετών, δεν σταματούν εκεί.

Άλλη μελέτη, που δημοσιεύτηκε το 2019, εξέτασε τις συναισθηματικές αλλαγές που συντελούνται κοντά στη συνταξιοδότηση, σημαντικό ορόσημο στη ζωή του κάθε ανθρώπου, και διαπίστωσε ότι η συναισθηματική σταθερότητα αυξάνεται πριν και μετά από αυτήν. Ιδίως μετά τη συνταξιοδότηση, παρατηρείται επιπλέον αύξηση της δεκτικότητας (ανοιχτότητας) και της ευγένειας, έστω κι αν στην πορεία υποχωρεί.

Τέλος, υπάρχει μια έρευνα σε άτομα ηλικίας 79 έως 98 ετών που έδειξε επίσης ότι οι τύψεις αφορούν κυρίως όσα δεν έγιναν ποτέ, τις απώλειες αγαπημένων προσώπων και ζητήματα υγείας. Ωστόσο, το σημαντικότερο ίσως εύρημά της ήταν ο τρόπος που καταφέρνουν να απαλλάξουν το παρελθόν τους από μεγάλο μέρος του συναισθηματικού του βάρους, χάρη στην ικανότητα να αναπλαισιώνουν τις εμπειρίες τους. Οι δευτερογενείς πεποιθήσεις ελέγχου (secondary control), όπως λέγονται στην ψυχολογία, είναι ο τρόπος που προσαρμόζουμε τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας σε μια εξωτερική κατάσταση που είναι έξω από τον έλεγχό μας.

Το τελευταίο αυτό εργαλείο θα μπορούσε να φανεί εξίσου σημαντικό στους νεότερους ενήλικες, ώστε να μην σκέφτονται με πικρία και θυμό τις αστοχίες και τις χαμένες ευκαιρίες του παρελθόντος.