ΠΟΙΟΣ ΤΥΠΟΣ ΔΕΠΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΑΓΧΟΣ, ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΚΡΗΞΕΙΣ

Μελέτη σε εγκεφαλικά δεδομένα παιδιών με ΔΕΠΥ εντόπισε τρία διακριτά νευροβιολογικά προφίλ, ένα εκ των οποίων σχετίζεται με έντονη συναισθηματική απορρύθμιση και προδιαθέτει για διαταραχές της διάθεσης.

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) θεωρείται μία από τις πιο συχνές νευροαναπτυξιακές διαταραχές της παιδικής ηλικίας. Αν και η πρώτη περιγραφή συμπτωμάτων που προσιδίαζαν στη διαταραχή έγινε στα τέλη του 1700 και η σημερινή της ονομασία καθιερώθηκε από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία μόλις το 1987, η ΔΕΠΥ βρέθηκε στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια, οπότε άρχισαν όλοι να μιλούν γι' αυτήν και να τη διαγιγνώσκουν στον εαυτό τους.

Παράλληλα, οι ερευνητές ανακάλυπταν πως δεν επρόκειτο απλώς και γενικά για υπερκινητικά παιδιά ή τεμπέληδες μαθητές, αλλά για ανθρώπους που μπορεί να δυσκολεύονταν να συγκεντρωθούν, να ήταν υπερκινητικοί και παρορμητικοί ή να εμφάνιζαν έντονες συναισθηματικές εκρήξεις, θυμό και δυσκολία στη διαχείριση της απογοήτευσης. Η εικόνα δεν ήταν πάντα ίδια για όλους και, όπως επιβεβαιώνει νέα διεθνής μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network, η ΔΕΠΥ μπορεί να αφορά ένα σύνολο διαφορετικών βιολογικών προφίλ που τίθενται υπό την ίδια διάγνωση.

Ο Nanfang Pan, ερευνητής στο Νοσοκομείο Δυτικής Κίνας του Πανεπιστημίου του Σιτσουάν, ανέλυσε με τους συνεργάτες τους μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου από 1.831 παιδιά που συμμετείχαν σε ερευνητικά προγράμματα στην Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και αλλού. Αντί να εξετάσουν μεμονωμένες περιοχές του εγκεφάλου, δημιούργησαν για κάθε παιδί έναν λεπτομερή «χάρτη» των δομικών συνδέσεων μεταξύ διαφορετικών εγκεφαλικών περιοχών. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν αλγορίθμους για να εντοπίσουν κοινά μοτίβα.

Οι ερευνητές μελέτησαν δεδομένα από μαγνητικές εγκεφάλου και κατέληξαν ότι η ΔΕΠΥ μπορεί να αφορά ένα σύνολο διαφορετικών βιολογικών προφίλ που τίθενται υπό την ίδια διάγνωση. iStock

Ο τύπος ΔΕΠΥ που οδηγεί σε άγχος και κατάθλιψη

Από την ανάλυση των εγκεφαλικών δεδομένων προέκυψαν τρία διακριτά νευρολογικά προφίλ, τα οποία αντιστοιχούσαν περίπου στους τρεις αναγνωρισμένους τύπους ΔΕΠΥ:

• με δυσκολία συγκέντρωσης και προσοχής (απρόσεκτος),
• υπερκινητικός-παρορμητικός τύπος,
• συνδυαστικός τύπος (ο πιο κοινός).

Αν και τα δύο πρώτα προφίλ συνέπιπταν με την κλινική εικόνα του αντίστοιχου τύπου, στην περίπτωση του συνδυαστικού παρατηρήθηκε πως, πέρα από τη συνύπαρξη συμπτωμάτων απροσεξίας και υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας, υπήρχαν εκτεταμένες αλλαγές στον εγκέφαλο, με διαφοροποιήσεις σε 45 περιοχές έναντι 11 και 26 στους άλλους τύπους αντίστοιχα. Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις εντοπίστηκαν στον μέσο προμετωπιαίο φλοιό και στην ωχρά σφαίρα (ή ωχρό σωμάτιο, pallidum), περιοχές που σχετίζονται με τον έλεγχο των παρορμήσεων, τα κίνητρα και τη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Η έρευνα έδειξε πως ένα νευρολογικό προφίλ που παρέπεμπε στον συνδυαστικό τύπο ΔΕΠΥ χαρακτηριζόταν από απροσεξία και υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα, καθώς και από αλλαγές σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τον έλεγχο των παρορμήσεων, τα κίνητρα και τη ρύθμιση των συναισθημάτων. iStock

Τα παιδιά της εν λόγω ομάδας εμφανίζουν συχνά:

• έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις,
• ξεσπάσματα θυμού,
• δυσκολία να διαχειριστούν την απογοήτευση,
• παρατεταμένη συναισθηματική αναταραχή.

Η έρευνα έδωσε μια νευρολογική εξήγηση γι' αυτό που περιγράφεται ως «ΔΕΠΥ με συναισθηματική απορρύθμιση», κατάσταση αρκετά συχνή που σπάνια αναγνωριζόταν και, όπως διαπιστώθηκε, συνοδεύεται από επίμονα συμπτώματα. Οι ερευνητές παρακολούθησαν κάποια από τα παιδιά για τέσσερα χρόνια και βρήκαν πως, παρότι στα περισσότερα τα συμπτώματα βελτιώθηκαν σταδιακά με τον χρόνο, στη συγκεκριμένη ομάδα οι συναισθηματικές δυσκολίες παρέμειναν έντονες. Περίπου 1 στα 4 παιδιά εμφάνισε διαταραχές διάθεσης, όπως άγχος ή κατάθλιψη, σε ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από των άλλων δύο ομάδων.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι διεγέρτες που στοχεύουν στην ντοπαμίνη, βασικά φάρμακα της ΔΕΠΥ, πιθανώς δεν λειτουργούν εξίσου αποτελεσματικά σε όλα τα άτομα με τη διαταραχή. iStock

Γιατί δεν αρκούν τα σημερινά φάρμακα

Στη συνέχεια, οι ερευνητές συνέκριναν τις εγκεφαλικές αλλαγές με χάρτες που δείχνουν την κατανομή διαφορετικών νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο και διαπίστωσαν ότι κάθε βιολογικός τύπος ΔΕΠΥ συνδέεται με διαφορετικά νευροχημικά συστήματα:

• Ο συνδυαστικός τύπος με τη συναισθηματική απορρύθμιση συνδέθηκε ταυτόχρονα με συστήματα σεροτονίνης, ντοπαμίνης, ακετυλοχολίνης και ισταμίνης.
• Ο υπερκινητικός-παρορμητικός τύπος εμφάνισε διαφορετικό μοτίβο που σχετιζόταν με το ενδοκανναβινοειδές και το γλουταμινεργικό σύστημα.
• Ο απρόσεκτος τύπος παρουσίασε πολύ πιο περιορισμένες μεταβολές, κυρίως γύρω από έναν υποδοχέα σεροτονίνης.

Το εύρημα μπορεί να αλλάξει τη θεραπευτική προσέγγιση της ΔΕΠΥ, αφού η σημερινή θεραπεία εκλογής, τα διεγερτικά φάρμακα που στοχεύουν στην ντοπαμίνη, ίσως δεν είναι εξίσου αποτελεσματικά σε βιότυπους της διαταραχής που εμπλέκουν άλλα νευροδιαβιβαστικά συστήματα.