«ΠΟΛΛΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΛΑΘΟΣ ΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΣΤΗ ΜΕΣΗ»: ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Ομοίως, φάρμακα που χορηγούνται για τον νευρικό πόνο, όπως το αντικαταθλιπτικό αμιτριπτυλίνη και τα νεότερα φάρμακα πρεγκαμπαλίνη και γκαμπαπεντίνη, δεν είναι αποτελεσματικά. Ενώ συνταγογραφούνταν ευρέως για τον νευροπαθητικό πόνο της ισχιαλγίας, εκτενείς μελέτες έδειξαν ότι δεν προσφέρουν ουσιαστική βελτίωση στον πόνο του ποδιού ή την κινητικότητα σε σχέση με τα εικονικά φάρμακα (placebo). Αντίθετα, διαπιστώθηκε αυξημένος κίνδυνος παρενεργειών, εξάρτησης και κατάχρησης, οδηγώντας τις βρετανικές αρχές στο να τα κατατάξουν πλέον στα ελεγχόμενα φάρμακα.

Η πρεγκαμπαλίνη είναι πράγματι ένα φάρμακο που προορίζεται κατεξοχήν για τον χρόνιο νευροπαθητικό πόνο. Όμως, η ιατρική προσέγγιση για τη μέση άλλαξε, και ο λόγος κρύβεται στον διαχωρισμό του είδους του πόνου:

• Χρόνια οσφυαλγία (πόνος μόνο στη μέση). Ο απλός πόνος στη μέση, έστω και χρόνιος, είναι κατά 90% μηχανικός ή μυοσκελετικός (αφορά μυς, συνδέσμους, αρθρώσεις). Επειδή δεν πρόκειται για βλάβη κάποιου νεύρου, η πρεγκαμπαλίνη δεν έχει θέση σε αυτή τη θεραπεία.
• Ισχιαλγία (πόνος στο νεύρο). Εδώ ακριβώς έγινε η μεγάλη ανατροπή στις οδηγίες του NICE. Η ισχιαλγία είναι ξεκάθαρα νευροπαθητικός πόνος, καθώς προκαλείται από την πίεση του ισχιακού νεύρου. Έχοντας αυτή τη λογική, οι γιατροί συνταγογραφούσαν πρεγκαμπαλίνη κατά κόρον για χρόνια. Όμως, σύγχρονες κλινικές μελέτες απέδειξαν ότι για τον συγκεκριμένο τύπο νευρικού πόνου (από μηχανική πίεση στη σπονδυλική στήλη), η πρεγκαμπαλίνη δεν προσφέρει καμία ουσιαστική ανακούφιση σε σχέση με ένα εικονικό φάρμακο (placebo).

ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΞΥ ΠΟΝΟ ΣΤΗ ΜΕΣΗ, Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΦΑΡΜΑΚΑ (ΜΣΑΦ). ΑΥΤΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΙΒΟΥΠΡΟΦΑΙΝΗ Ή ΝΑΠΡΟΞΕΝΗ.

Το πρόβλημα που διαπιστώθηκε ήταν ότι οι ασθενείς με ισχιαλγία έπαιρναν το φάρμακο, δεν έβλεπαν διαφορά στον πόνο τους, αλλά εμφάνιζαν συχνά τις σοβαρές παρενέργειές του, όπως υπνηλία, θόλωση, ζάλη, αύξηση βάρους και υψηλό κίνδυνο εξάρτησης. Έτσι, το ισοζύγιο οφέλους-κινδύνου κρίθηκε αρνητικό.

Ειδικά για την ισχιαλγία (πόνος στα νεύρα του ποδιού) δεν πρέπει να χρησιμοποιείται η διαζεπάμη ούτε μυοχαλαρωτικά της κατηγορίας των βενζοδιαζεπινών, τα οποία παλιότερα δίνονταν για να χαλαρώσουν τους μυϊκούς σπασμούς. Οι νέες οδηγίες είναι αυστηρά εναντίον της χρήσης τους, καθώς δεν αποδείχθηκε ότι μειώνουν τον πόνο, ενώ η χρήση τους εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους εθισμού, καταστολής και πτώσεων.

Τι άλλο δεν βοηθάει

Σύμφωνα με τον Dr Porter:

• Συγκεκριμένα βοηθήματα. Αποφύγετε τις ζώνες υποστήριξης, τους κορσέδες, τους ειδικούς πάτους παπουτσιών, τα μηχανήματα ηλεκτροδιέγερσης (TENS) και τον βελονισμό, εκτός αν μιλάμε για ένα σύντομο διάστημα λίγων ημερών όταν υπάρχει έντονο πρόβλημα κινητικότητας.
• Περιττές εξετάσεις. Μην πιέζετε τον γιατρό σας για ακτινογραφίες ή μαγνητικές (MRI) αν δεν συντρέχει σοβαρός λόγος. Αν κάνουμε μαγνητική τομογραφία σε 100 υγιείς ανθρώπους 40 ετών που δεν έχουν κανέναν πόνο, πάνω από τους μισούς θα εμφανίσουν δισκοκήλη ή εκφύλιση δίσκου. Αυτά τα ευρήματα είναι συχνά φυσιολογική φθορά του χρόνου (όπως οι ρυτίδες στο δέρμα) και δεν ευθύνονται απαραίτητα για τον πόνο. Η άσκοπη μαγνητική συχνά τρομάζει τον ασθενή, τον οδηγεί στο να φοβάται να κινηθεί και μερικές φορές τον στέλνει σε αχρείαστα χειρουργεία.
• Χειρουργεία. Εκτός από σοβαρές περιπτώσεις ισχιαλγίας (και όχι οσφυαλγίας), καλό είναι να αποφεύγονται. Τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα των χειρουργείων πολλές φορές δεν είναι καλύτερα από τη φυσική επούλωση του σώματος.

Τι βοηθάει

Τα σωστά παυσίπονα

Για τον οξύ πόνο στη μέση, η καλύτερη επιλογή είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ). Αυτό σημαίνει ιβουπροφαίνη που δίνεται χωρίς συνταγή, ή ναπροξένη (naproxen) με την καθοδήγηση συγκεκριμένου γιατρού. Επειδή αυτά τα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στο στομάχι, συχνά χορηγούνται μαζί με γαστροπροστασία, όπως η ομεπραζόλη. Τα αντιφλεγμονώδη δεν μπορούν να χορηγούνται για πολύ μεγάλο διάστημα, οπότε συμβουλευτείτε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.

Η ΑΣΚΟΠΗ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΣΥΧΝΑ ΤΡΟΜΑΖΕΙ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ, ΤΟΝ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΟ ΝΑ ΦΟΒΑΤΑΙ ΝΑ ΚΙΝΗΘΕΙ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΤΟΝ ΣΤΕΛΝΕΙ ΣΕ ΑΧΡΕΙΑΣΤΑ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΑ.

«Τα κλασικά μυοχαλαρωτικά που χορηγούνται για τον πόνο στη μέση καλύτερα να λαμβάνονται μόνο πριν από την κατάκλιση, που το σώμα θα χαλαρώσει ούτως ή άλλως. Αν τα πάρετε μέσα στην ημέρα, που είστε δραστήριοι, εκτός από την υπνηλία που θα νιώθετε, οι μύες θα παίρνουν δύο αντικρουόμενα μηνύματα: από τη μία θα χαλαρώνουν εξαιτίας του φαρμάκου, από την άλλη θα τους αναγκάζει το νευρικό σύστημα σε κίνηση, εφόσον θα εργάζεστε. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω σύσπαση», συμβουλεύει ο φυσίατρος Θανάσης Κυριακίδης.

Κίνηση και δραστηριότητα

Το μεγαλύτερο λάθος είναι η υπερβολική ξεκούραση. Οι ειδικοί πλέον συμβουλεύουν τους ασθενείς να παραμείνουν όσο το δυνατόν πιο δραστήριοι, να πηγαίνουν κανονικά στη δουλειά τους και να ακολουθούν προγράμματα άσκησης. Η ακινησία μπορεί να οδηγήσει σε μυϊκή αδυναμία και να καθυστερήσει την ανάρρωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η κατάσταση βελτιώνεται σταδιακά μέσα σε 4-6 εβδομάδες και το ήπιο περπάτημα μπορεί να αποδειχθεί σωτήριο.

Φυσικοθεραπεία / χειροπρακτική

Εφαρμογές όπως ο χειρισμός της σπονδυλικής στήλης, η κινητοποίηση (mobilisation) ή το μασάζ προτείνονται, αλλά μόνο σε συνδυασμό με πρόγραμμα άσκησης, ποτέ ως μεμονωμένη και αποκλειστική θεραπεία.

Ψυχοθεραπεία

Ο χρόνιος πόνος αλλάζει τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα ερεθίσματα και συχνά δημιουργεί «κινησιοφοβία» (τον υποσυνείδητο φόβο ότι η κίνηση θα προκαλέσει περαιτέρω ζημιά στη μέση). Τα προγράμματα ψυχολογικής υποστήριξης βοηθούν τους ασθενείς να ξεπεράσουν αυτόν τον φόβο. Στις σύγχρονες κλινικές, η ψυχοθεραπεία συνδυάζεται πάντα με τη φυσικοθεραπεία.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΛΑΘΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΑΚΙΝΗΣΙΑ, ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΜΥΪΚΗ ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΡΡΩΣΗ. ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ ΠΛΕΟΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΟΥΝ ΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΟΥΝ ΟΣΟ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΝ ΠΙΟ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΙ.

Επισκληρίδιες εγχύσεις

Ειδικά για τη χρόνια ισχιαλγία (όπου υπάρχει μηχανική πίεση και φλεγμονή στο νεύρο), συνιστώνται ενέσεις κορτικοστεροειδών και τοπικού αναισθητικού γύρω από το νεύρο στη σπονδυλική στήλη. Προσφέρουν ισχυρή, αν και μερικές φορές προσωρινή, ανακούφιση. Ο ρόλος τους είναι να δημιουργήσουν ένα παράθυρο απουσίας πόνου, ώστε ο ασθενής να μπορέσει να ξεκινήσει γυμναστική.

Απονεύρωση με ραδιοσυχνότητες (Radiofrequency Denervation)

Για τον χρόνιο πόνο στη μέση (και όχι για την ισχιαλγία) που προέρχεται από τις μικρές αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης και δεν βελτιώνεται με τη γυμναστική, προτείνεται η στοχευμένη χρήση ραδιοσυχνοτήτων για την απενεργοποίηση των μικρών νεύρων που μεταδίδουν το σήμα του πόνου από τις συγκεκριμένες αρθρώσεις.