6 ΑΠΡΟΣΜΕΝΟΙ ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΝΙΩΘΕΙΣ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΟΥ «ΘΟΛΟ»

Ξεχνάς γιατί μπήκες σε ένα δωμάτιο, ψάχνεις μια λέξη που δεν έρχεται ή δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς και νιώθεις το μυαλό σου θολό; Ίσως έχεις ομίχλη εγκεφάλου, σύμπτωμα που αξίζει να διερευνηθεί, γιατί μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες.

Θα σου έχει τύχει να μπεις σε ένα δωμάτιο και να ξεχάσεις τον λόγο ή να σου έχει καθίσει μια λέξη στην άκρη της γλώσσας κι όμως να μη θυμάσαι ποια είναι να την πεις. Είναι στιγμές που νιώθεις ότι το μυαλό σου κάπως θόλωσε, σαν το κατάπιε ομίχλη.

Το brain fog ή ομίχλη του εγκεφάλου δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση, είναι ωστόσο αναγνωρισμένο σύμπτωμα που μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητα και τις αποφάσεις σου.

Σύμφωνα με τη Δρ. Trisha S. Pasricha, γιατρό στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης και καθηγήτρια ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, μπορεί να συνδέεται με κατάθλιψη, άγχος, υποθυρεοειδισμό ή ακόμη και πρώιμη άνοια, υπάρχουν όμως και λιγότερο αναμενόμενες αιτίες.

Φλεγμονή στο έντερο

Η ομίχλη εγκεφάλου μπορεί να αποτελεί εκδήλωση μιας γαστρεντερικής διαταραχής. Στην κοιλιοκάκη, μάλιστα, έως και το 80% των ασθενών αναφέρουν προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης, ενώ για περίπου 1 στους 4 η ομίχλη εγκεφάλου μπορεί να αποτελεί το μοναδικό σύμπτωμα.

Εκτιμάται ότι η φλεγμονώδης αντίδραση που προκαλεί η γλουτένη στο λεπτό έντερο μπορεί να επηρεάζει και άλλα συστήματα του οργανισμού. Μικρή μελέτη σε ασθενείς με νεοδιαγνωσθείσα κοιλιοκάκη έδειξε ότι οι γνωστικές επιδόσεις βελτιώθηκαν μέσα σε έναν χρόνο ακολουθώντας δίαιτα χωρίς γλουτένη, παράλληλα με την επούλωση του εντέρου.

Κάποια δεδομένα δείχνουν ότι έως και το 80% των ατόμων με κοιλιοκάκη αναφέρουν προβλήματα συγκέντρωσης και μνήμης. iStock

Η σχέση διατροφής και εγκεφαλικής λειτουργίας δεν περιορίζεται στην κοιλιοκάκη. Η υψηλή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων έχει συσχετιστεί με χαμηλότερες επιδόσεις στην προσοχή και υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, πιθανώς μέσω φλεγμονωδών μηχανισμών. Μια διατροφή με βάση τα ανεπεξέργαστα τρόφιμα, τις φυτικές ίνες και πιάτα της μεσογειακής διατροφής μπορεί να βοηθήσει.

Περιεμμηνόπαυση και εμμηνόπαυση

Η ομίχλη εγκεφάλου είναι από τις συχνότερες γνωστικές οχλήσεις κατά τη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση. Έως και το 60% των γυναικών αναφέρουν δυσκολία στην εύρεση λέξεων ή στην ανάκληση ονομάτων και αριθμών. Ανάμεσα στις επικρατέστερες εξηγήσεις είναι οι μεταβολές των επιπέδων των οιστρογόνων, τα οποία επηρεάζουν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τις εκτελεστικές λειτουργίες. Κάποια δεδομένα δείχνουν ότι, για τις περισσότερες γυναίκες, οι αλλαγές είναι ήπιες και δεν επιμένουν μετά την περιεμμηνόπαυση.

Έως και το 60% των γυναικών στην περιεμμηνόπαυση αναφέρουν δυσκολία στην εύρεση λέξεων ή στην ανάκληση ονομάτων και αριθμών. iStock

Σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση, από τις ως τώρα μελέτες δεν φαίνεται η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης να προσφέρει ουσιαστικό όφελος. Η τακτική άσκηση, ιδιαίτερα η μυϊκή ενδυνάμωση, η μεσογειακή διατροφή, η κοινωνική δραστηριότητα και ο περιορισμός του αλκοόλ παραμένουν σημαντικές στρατηγικές για την υγεία του εγκεφάλου.

Υπνική άπνοια

Πάνω από 1 στους 3 ανθρώπους με υπνική άπνοια εμφανίζει αντικειμενικές γνωστικές δυσκολίες. Σε τετραετή μελέτη περισσότερων από 1.100 ενηλίκων, η υπνική άπνοια συνδέθηκε με ταχύτερη έκπτωση στην προσοχή, την οπτική επεξεργασία και τη μνήμη, καθώς και με αλλαγές στη λευκή ουσία του εγκεφάλου.

Έλλειψη βιταμίνης B12

Αν είσαι άνω των 65 ετών, ακολουθείς vegan διατροφή ή έχεις υποβληθεί σε ορισμένες γαστρεντερικές επεμβάσεις, ανήκεις στις ομάδες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας βιταμίνης B12. Η έλλειψη μπορεί να προκαλέσει νευρολογικά και γνωστικά συμπτώματα, μεταξύ των οποίων και ομίχλη εγκεφάλου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι έρευνα του 1988 στο New England Journal of Medicine έδειξε ότι το 28% των ασθενών με νευροψυχιατρικές εκδηλώσεις ανεπάρκειας Β12 είχαν φυσιολογικές τιμές της βιταμίνης στην απλή εξέταση αίματος, γεγονός που δείχνει ότι η συγκεκριμένη μέτρηση δεν αποκλείει πάντα την ανεπάρκεια. Άνθρωποι από τις προαναφερθείσες ομάδες υψηλού κινδύνου με σχετικά συμπτώματα ενδεχομένως χρειάζονται συμπληρωματικό αιματολογικό έλεγχο, λέει η Δρ Pasricha.

Χρόνιος πόνος

Στην ινομυαλγία, οι γνωστικές προκλήσεις είναι τόσο συχνές, που οι ασθενείς έχουν δώσει στο σύμπτωμα το χαρακτηριστικό όνομα «fibro fog». Μία από τις βασικές θεωρίες είναι ότι η συνεχής διαχείριση του πόνου καταναλώνει γνωστικούς πόρους που διαφορετικά θα ήταν διαθέσιμοι για τη μνήμη και την προσοχή. Αν παράλληλα κάνεις κακό ύπνο λόγω του πόνου, η κατάσταση μπορεί να επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο.

Η ήπια αερόβια άσκηση έχει βρεθεί ότι μπορεί να βελτιώσει τόσο τη γνωστική λειτουργία όσο και τα συνολικά συμπτώματα της ινομυαλγίας. Pexels Jari Lobo

Η αντιμετώπιση των προβλημάτων ύπνου και ο έλεγχος του πόνου αποτελούν βασικά βήματα. Η ήπια αερόβια άσκηση έχει βρεθεί ότι μπορεί να βελτιώσει τόσο τη γνωστική λειτουργία όσο και τα συνολικά συμπτώματα της ινομυαλγίας.

Long covid

Η δυσκολία συγκέντρωσης και η αδύναμη μνήμη ήταν από τα πρώτα συμπτώματα που δεν υποχωρούσαν σε πολλούς ανθρώπους που είχαν περάσει Covid-19, μέχρι που η ομίχλη εγκεφάλου επιβεβαιώθηκε ως πιθανή εκδήλωση του Long covid. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Neuroscience εντόπισε επίμονες αλλαγές στον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, ο οποίος ρυθμίζει ποιες ουσίες περνούν από το αίμα στον εγκέφαλο.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ειδικό σκιαγραφικό για να συγκρίνουν ασθενείς Long covid με και χωρίς ομίχλη εγκεφάλου. Σε όσους είχαν το νευρολογικό σύμπτωμα, το σκιαγραφικό αποτύπωσε διαρροή σε περιοχές του εγκεφάλου, εύρημα που υποδηλώνει διαταραχή του αιματοεγκεφαλικού φραγμού. Άλλες μελέτες έχουν καταγράψει επίσης αλλαγές στην εγκεφαλική ηλεκτρική δραστηριότητα και την αιμάτωση.

Αν και η αντιμετώπιση παραμένει υπό διερεύνηση, μια τυχαιοποιημένη μελέτη του 2026 έδειξε ότι 10 εβδομάδες εξατομικευμένης γνωστικής αποκατάστασης βελτίωσαν τα συμπτώματα, με το όφελος να διατηρείται για τουλάχιστον έξι μήνες.