ΔΥΣΚΟΛΕΥΕΣΑΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ DECLUTTER; H ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΧΕΙ ΤΗ ΛΥΣΗ

Η νευροεπιστήμη λέει πως δυσκολευόμαστε να κάνουμε declutter, όχι επειδή τα αντικείμενα είναι πολύτιμα, αλλά επειδή ο εγκέφαλός μας τα εκλαμβάνει ως προέκταση του ποιοι είμαστε. Πώς μπορούμε, λοιπόν, να απαλλαγούμε από όσα δεν μας εξυπηρετούν πια, χωρίς να χάσουμε την ταυτότητά μας;

Κρατάς κι εσύ φυλαγμένα σε κούτες τα βιβλία σου από το Πανεπιστήμιο; Τα ημερολόγια που έγραφες στο δημοτικό; Τις ζωγραφιές των παιδιών σου από το νηπιαγωγείο; Ξέρεις καλά ότι το πιθανότερο είναι πως –με εξαίρεση ίσως τα ημερολόγια– δεν θα ανατρέξεις σε κάτι από αυτά ποτέ ξανά. Στην πραγματικότητα, απλά σου πιάνουν χώρο. Γιατί, λοιπόν, σου είναι τόσο δύσκολο να τα ξεφορτωθείς;

Η Dr. Emily Falk, νευροεπιστήμονας και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, μελετά εδώ και χρόνια τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι λαμβάνουν αποφάσεις. Έχει διαπιστώσει πως, όταν μας παρέχονται τα κατάλληλα εργαλεία, μπορούμε να επιλέξουμε να συνεργαστούμε με τα εγκεφαλικά συστήματα που ρυθμίζουν τη λήψη αποφάσεων και να απαλλαγούμε από παλιές αντιλήψεις και συμπεριφορές.

Για να το κάνουμε, όμως, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε πώς λειτουργεί ο νους μας και μετά να ευθυγραμμίσουμε τη λήψη αποφάσεων με τους στόχους και τις αξίες μας.

Γιατί δυσκολεύεσαι να κάνεις declutter;

Όπως η ίδια γράφει σε άρθρο, δεν είναι παράλογο να δυσκολευόμαστε να αποχωριστούμε αντικείμενα. Οι περιοχές του εγκεφάλου που μας βοηθούν να κρίνουμε τι έχει αξία και τι όχι συμπίπτουν με εκείνες που καθορίζουν την αίσθηση του «εαυτού» μας. Θεωρούμε ό,τι μας ανήκει ως κάτι καλό, ενώ παράλληλα προσδίδουμε μεγαλύτερη αξία σε αντικείμενα, ιδέες και συμπεριφορές που προέρχονται από το παρελθόν μας.

iStock

Συνήθως, λέει η Dr. Falk, όταν κάποιος αποκτά ένα αντικείμενο, του αποδίδει μεγαλύτερη αξία απ’ ό,τι θα απέδιδε σε ένα παρόμοιο αντικείμενο που δεν του ανήκει. Ενδεικτικά, σε μια μελέτη ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να ταξινομήσουν αντικείμενα σε δύο καλάθια: ένα που θα ανήκε σε αυτούς και ένα που θα ανήκε σε κάποιον άλλον. Η τοποθέτηση αντικειμένων στο δικό τους καλάθι προκαλούσε άμεσα στους συμμετέχοντες αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα στο σύστημα που σχετίζεται με τον «εαυτό»·. Μάλιστα, τα αντικείμενα αυτά τα θυμούνταν αργότερα καλύτερα και τα προτιμούσαν έναντι άλλων.

Σε αυτές τις στιγμές, η «αποστροφή απώλειας» (loss aversion) παίζει καθοριστικό ρόλο. Σε μελέτες όπου οι συμμετέχοντες καλούνταν να λάβουν αποφάσεις αγοράς ή πώλησης, όσοι πωλητές δυσκολεύονταν περισσότερο να αποχωριστούν τα αντικείμενά τους παρουσίαζαν έντονη δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την επεξεργασία του πόνου, του κινδύνου και της προσοχής. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που καταλήγουμε να κρατάμε οικογενειακά κειμήλια ή ακόμα και ρούχα που δεν μας κάνουν πια.

ΔΥΣΚΟΛΕΥΟΜΑΣΤΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ DECLUTTER ΓΙΑΤΙ Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΣ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΩΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ.

Τα αντικείμενα μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως ερεθίσματα που ανασύρουν αναμνήσεις, φέρνοντάς τες στιγμιαία στο προσκήνιο. Κρατώντας π.χ. ένα καπέλο που κάποτε αγαπούσες, ενεργοποιείς αναμνήσεις από τον παλιό εαυτό σου, δημιουργώντας μια γέφυρα ανάμεσα στο ποιος είσαι σήμερα και στο ποιος ήσουν κάποτε.

Θα επέλεγες να αγοράσεις το αντικείμενο αυτό σήμερα;

H έρευνα της ειδικού έδειξε ότι το να κρατάει αντικείμενα, όπως π.χ. τα παλιά της τετράδια, δεν ήταν η σωστή προσέγγιση. Επίσης, υπέδειξε πώς μπορεί να αλλάξει αυτή τη συνήθεια: κοιτάζοντας τα πράγματα όχι ως κάτοχοι, αλλά ως υποψήφιοι αγοραστές. Αντί, δηλαδή, να αναρωτιέσαι «Θέλω να το κρατήσω αυτό;» αναρωτήσου: «Θα το αγόραζα αυτό σήμερα;»

Pexels

Η τροποποίηση του πλαισίου λήψης αποφάσεων επιτρέπει μια αλλαγή στους νευρωνικούς υπολογισμούς που αφορούν τα συστήματα επιβράβευσης και προσωπικού νοήματος. Ένας παλιός βραστήρας, λοιπόν, μετατρέπεται σε κάτι που μπορείς να επιλέξεις να κρατήσεις ή να πετάξεις, αντί για κάτι που «κινδυνεύεις να χάσεις».

Οι δικοί σου άνθρωποι, τι γνώμη έχουν;

Ένας άλλος τρόπος για να δεις τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία είναι να «δανειστείς» τη ματιά κάποιου άλλου. Στην έρευνά της, η Dr. Falk διαπίστωσε πως όταν ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να φανταστούν την οπτική γωνία κάποιου άλλου, η συμπεριφορά τους άλλαξε. Σκέψου το: Πόσες φορές σου έχει πει ο σύντροφός σου «πέτα τα πια αυτά τα παπούτσια, αφού δεν τα φοράς!» και έχει δίκιο;

Επίσης, έρευνες έχουν δείξει πως κάνεις πιο εύκολα declutter αν πρώτα φωτογραφίσεις τα αντικείμενα, ώστε να διατηρήσεις την ανάμνηση. Επιβεβαιώνω: Όταν κάποια στιγμή στο γυμνάσιο αποφάσισα να δωρίσω τα παλιά μου παιχνίδια, πήρα μια φωτογραφική, τα «έστησα» και τα απαθανάτισα. Κρατώντας τις φωτογραφίες στα χέρια μου, δεν δυσκολεύτηκα να τα δώσω.

Η ουσία του declutter

Η νευροεπιστήμονας καταλήγει πως στόχος δεν είναι να απαλλαγούμε από τα πάντα, αλλά να κατανοήσουμε γιατί επιλέγουμε να κρατήσουμε ορισμένα αντικείμενα – να είναι, δηλαδή, η απόφασή μας συνειδητή.

Η έρευνα, μάλιστα, επιβεβαιώνει την τάση του εγκεφάλου να δίνει προτεραιότητα στις άμεσες ανταμοιβές, οπότε το declutter μπορεί να γίνει πιο εύκολα αν το κάνουμε ευχάριστο. Πώς;

ΣΤΟΧΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΑΠΑΛΛΑΓΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΝΤΑ, ΑΛΛΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑΤΙ ΕΠΙΛΕΓΟΥΜΕ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΟΥΜΕ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ.

Με το να συνδεθούμε με άλλους ανθρώπους, επιλέγοντας να δωρίσουμε τα παλιά μας αντικείμενα σε άτομα που ξέρουμε ότι τα χρειάζονται ή ότι θα χαρούν με αυτά.

Βοηθά, επίσης, το να συμβουλεύσουμε κάποιον άλλον πώς να κάνει declutter, προτείνοντας π.χ. την ερώτηση: Σήμερα θα το αγόραζες;

Pexels

Σε κάθε περίπτωση, αν θέλουμε να αποφύγουμε την ταλαιπωρία του declutter στο μέλλον, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να σταματήσουμε να ψωνίζουμε ασύστολα, επηρεασμένοι από το περιβάλλον στο οποίο ζούμε.

Η Dr. Falk καταλήγει σε μια μεγαλύτερη εικόνα: Το declutter δεν είναι δύσκολο επειδή τα ίδια τα αντικείμενα είναι τόσο πολύτιμα, αλλά επειδή ο εγκέφαλος το εκλαμβάνει ως αλλαγή του ποιοι είμαστε – και προβάλλει αντίσταση σε αυτό. Το ίδιο ισχύει και για τις παλιές μας ιδέες και συμπεριφορές. Αν, όμως, κάνουμε ένα βήμα πίσω και επιστρατεύσουμε τη φαντασία μας, καθώς και τη σύνδεσή μας με τους άλλους, ώστε να δούμε το ζήτημα υπό νέο πρίσμα, τότε μπορούμε πιο συνειδητά να αποδεσμευτούμε από όσα δεν μας εξυπηρετούν πλέον (αυτό δεν ισχύει μόνο για τα αντικείμενα), χωρίς να χάσουμε τον πυρήνα της ταυτότητάς μας.