ΔΕΝ ΦΑΝΤΑΖΕΣΑΙ ΠΟΣΑ ΛΕΝΕ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΤΑ ΚΛΙΚ ΣΟΥ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Πόσο αθώα είναι η αποδοχή που πάτησες στο pop-up για τα cookies; Τι αποκαλύπτουν (και σε ποιους) οι συνομιλίες σου με το ChatGPT και οι διαφημίσεις που σου πετάει το Facebook; Έρευνες συνηγορούν πως τα ψηφιακά μας ίχνη μαρτυρούν περισσότερα απ' όσα θα θέλαμε.

Θα ήταν 2012 ή λίγο αργότερα όταν ξεκίνησε στην Ελλάδα η διαμαρτυρία κατά του Zuckerberg και των δόλιων σκοπών του για τα προσωπικά μας δεδομένα. Ήταν με εκείνα τα «δεν δίνω στο Facebook την άδεια να χρησιμοποιήσει τις φωτογραφίες μου, μηνύματα ή δημοσιεύσεις» γιατί «η παραβίαση της ιδιωτικής ζωής τιμωρείται από το νόμο (ucc 1-308-1 1 308-103 και το καταστατικό της Ρώμης)», τα οποία έπρεπε να κάνεις αντιγραφή-επικόλληση στον τοίχο σου αλλιώς θα συνέβαινε κάτι κακό, θα έβγαιναν τα άπλυτά σου στη φόρα –κι ας μην ένοιαξαν ποτέ κανέναν– ή θα άνοιγαν οι πύλες της Κολάσεως. Κι έτρεχαν όλοι κι όλες, αφού πρώτα είχαν ανεβάσει μπούτια-παιδιά-σκυλιά-ποτά, να ποστάρουν τη δήλωση που θα τους έβαζε «στην ασφαλή μεριά».

Πολύ πριν θελήσουν να μας εκμεταλλευτούν η δημοφιλής πλατφόρμα και οι αλγόριθμοί της, βέβαια, ένα παραθυράκι στα ιδιωτικά μας το είχαμε ανοίξει με τις διαφημίσεις και τα cookies που δεχόμασταν στο διαδίκτυο. Στην πορεία ήρθαν κι άλλα social και πλατφόρμες, κι άλλα μπισκοτάκια που αποδεχόμασταν αψήφιστα γιατί είχαμε πήξει στον ψηφιακό υδατάνθρακα.

Ήρθε και το ChatGPT ως νέο είδος και του φορτώσαμε σκέψεις, εξομολογήσεις, φωτογραφίες, κάθε είδους προσωπικό δεδομένο, ως και εικόνες από τις παλάμες μας για να μας πει τη μοίρα. Αλλά να μας πει τι θα κάνει τις πληροφορίες που του δίνουμε, δεν το ρωτήσαμε.

Οι εξελίξεις ανάγκασαν τους ερευνητές να εγκύψουν στο ζήτημα και, όπως φαίνεται από το αυξανόμενο σώμα μελετών, τα ψηφιακά μας ίχνη, από τις φαινομενικά αθώες διαφημίσεις έως τις καθημερινές συνομιλίες με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, μπορούν να αξιοποιηθούν για τη δημιουργία λεπτομερών πορτρέτων της προσωπικής μας ζωής.

Κάθε που συμπληρώνουμε μια φόρμα, κοινοποιούμε περιεχόμενο ή αποδεχόμαστε cookies, αποκαλύπτουμε πληροφορίες περί τις πολιτικές πεποιθήσεις, την προσωπικότητα, το μορφωτικό επίπεδο, την επαγγελματική κατάσταση, ακόμη και προσωπικές μας δυσκολίες.

Κάθε που συμπληρώνουμε μια φόρμα, κοινοποιούμε περιεχόμενο ή αποδεχόμαστε cookies, αποκαλύπτουμε πολύ περισσότερα απ' όσα νομίζουμε. iStock

Τι αποκαλύπτουν οι διαφημίσεις που βλέπουμε

Ερευνητές του Κέντρου Αριστείας ARC ADM+S από το University of New South Wales (UNSW) και το Queensland University of Technology (QUT) έβαλαν στο μικροσκόπιο περισσότερες από 435.000 διαφημίσεις που είχε «πετάξει» το Facebook σε 891 μέλη της διαδικτυακής κοινότητας, για να εξετάσουν πόσα και τι μπορεί να αποκαλύπτουν για τους χρήστες. Οι διαφημίσεις συλλέχθηκαν μέσω του Australian Ad Observatory project και φορτώθηκαν σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs), τα οποία κατάφεραν:

• Να εξαγάγουν προσωπικά χαρακτηριστικά χωρίς πρόσβαση στο ιστορικό περιήγησης ή σε προσωπικά δεδομένα.
• Να σκιαγραφήσουν προφίλ των χρηστών ακόμη και από πολύ σύντομες περιόδους περιήγησης.
• Να φτάσουν ή να ξεπεράσουν τον άνθρωπο στην ικανότητα εξαγωγής συμπερασμάτων γύρω από προσωπικά χαρακτηριστικά, 50 φορές ταχύτερα και με 200 φορές μικρότερο κόστος.

«Οι διαφημίσεις που βλέπει ένα άτομο δεν είναι τυχαίες», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Baiyu Chen από το UNSW Sydney, και εξήγησε: «Οι αλγόριθμοι των διαφημιστικών συστημάτων βελτιστοποιούν την προβολή με βάση προφίλ και συμπεριφορές που έχουν συναχθεί, επομένως το συνολικό μοτίβο των διαφημίσεων που εμφανίζονται σε έναν χρήστη μπορεί να περιέχει ενδείξεις για χαρακτηριστικά όπως το φύλο, η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, η επαγγελματική κατάσταση, οι πολιτικές προτιμήσεις και γενικότερα η κοινωνικοοικονομική θέση».

Όπως αναφέρουν οι ερευνητές στη δημοσίευση, δεν απαιτείται κάποιο κακόβουλο λογισμικό· ακόμη και οι επεκτάσεις στα προγράμματα περιήγησης στο διαδίκτυο (ad blockers, μεταφραστές κ.ά.) είναι δυνητικά εργαλεία παρακολούθησης και συλλογής πληροφοριών.

Οι διαφημίσεις που εμφανίζονται σε έναν χρήστη μπορεί να δίνουν ενδείξεις για χαρακτηριστικά όπως το φύλο, η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, οι πολιτικές προτιμήσεις και γενικότερα η κοινωνικοοικονομική θέση. iStock

Τι μαρτυρά το ΑΙ για την ψυχολογία μας

Έναν μήνα μετά την αυστραλιανή έρευνα, τον Μάιο του 2026, αναρτήθηκε στο αποθετήριο προδημοσιεύσεων arXiv έρευνα από το ETH Zurich, το ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας, για το πώς οι συνομιλίες μας με τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (η αναζήτηση συμβουλών, οι νυχτερινές εξομολογήσεις κ.ο.κ) γίνονται καθρέφτες της προσωπικότητάς μας.

Οι ερευνητές ανέλυσαν 62.000 συνομιλίες από 668 χρήστες του ChatGPT, που είχαν συναινέσει στη δημιουργία και αξιοποίηση αντιγράφων του ιστορικού τους. Με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ανέλυσαν το περιεχόμενό τους και κατάφεραν να προβλέψουν βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας σύμφωνα με το καθιερωμένο μοντέλο των Big Five (εξωστρέφεια, συνεργατικότητα, ευσυνειδησία, νευρωτισμός, δεκτικότητα στην εμπειρία/ανοιχτότητα). Μάλιστα, οι προβλέψεις βελτιώνονταν όσο περισσότερο αλληλεπιδρούσαν οι άνθρωποι με το AI.

«Για παράδειγμα, άτομα που χρησιμοποιούν συστήματα AI για να συζητήσουν τις σχέσεις τους είναι πιο πιθανό να αποκαλύψουν με ακρίβεια το επίπεδο εξωστρέφειάς τους, ενώ όσοι συζητούν θέματα θρησκείας με έναν AI agent εκθέτουν περισσότερο το χαρακτηριστικό της ευσυνειδησίας τους», εξήγησε ο Noé Zufferey, εκ των επικεφαλής συγγραφέων της μελέτης. Ο ίδιος τόνισε τις ευρύτερες κοινωνικές προεκτάσεις του θέματος και πώς θα μπορούσαν να απειληθούν οι δημοκρατικές κοινωνίες:

«Πίσω από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα κρύβονται ιδιωτικές εταιρείες με συγκεκριμένα συμφέροντα και ατζέντα. Οι AI agents θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για μαζική παρακολούθηση και πρωτοφανείς εκστρατείες προπαγάνδας, αξιοποιώντας τις εξατομικευμένες αλληλεπιδράσεις με τους χρήστες και τον τεράστιο όγκο προσωπικών δεδομένων που διαθέτουν».

Οι συνομιλίες μας με τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να γίνουν καθρέφτες της προσωπικότητάς μας. iStock

Δεν αρκεί η ατομική προσπάθεια

Για να επανέλθω στα cookies, φαίνεται πως οι χρήστες του διαδικτύου αρχίζουν να κατανοούν ότι οι ραφιναρισμένοι υδατάνθρακες βλάπτουν και στην ψηφιακή τους εκδοχή.

Έρευνα της Elizabeth Stoycheff, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Επικοινωνίας στο Wayne State University στο Ντιτρόιτ, έδειξε ότι τα αναδυόμενα παράθυρα συγκατάθεσης για τα cookies πυροδοτούν αισθήματα θυμού και φόβου στους χρήστες και τους αποτρέπουν από το να εκφράσουν τις απόψεις τους ή να αναζητήσουν πληροφορίες για ενημέρωση. Σύμφωνα με μελέτη του Boston University, η απενεργοποίηση των cookies τρίτων μερών έχει οικονομικό αντίκτυπο στις εταιρείες, με μείωση των εσόδων κατά περίπου 35% παγκοσμίως και κατά 66% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αλλά η ψηφιακή δίαιτα δεν μπορεί να κάνει θαύματα. Παρά την επαγρύπνηση και εγρήγορση από τη μεριά των χρηστών, για τους οποίους οι ερευνητές Chen και Zufferey πρότειναν προσεκτική επιλογή επεκτάσεων, προσαρμογή των ρυθμίσεων απορρήτου και εργαλεία κυβερνοασφάλειας και προστασίας δεδομένων από τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χρειάζονται θεσμικές παρεμβάσεις και ρυθμιστικά πλαίσια.