ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙΣ ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΤΑΤΕΣ ΚΑΙ ΑΥΞΑΝΕΙΣ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΔΙΑΒΗΤΗ

Η πατάτα βρίσκεται συχνά στο περιθώριο της υγιεινής διατροφής, με αρκετές μελέτες να τη συνδέουν με αυξημένο κίνδυνο διαβήτη τύπου 2. Νέα έρευνα, όμως, υποστηρίζει ότι η εξίσωση είναι πιο σύνθετη και ότι ένας παράγοντας κάνει όλη τη διαφορά.

Αν ξεφυλλίσετε κάποιο βιβλίο υγιεινής διατροφής ή έναν σύγχρονο οδηγό clean eating, θα βρείτε μάλλον την έρημη πατάτα να φιγουράρει στη λίστα με τα κακά και απαγορευμένα. Ο βασικός λόγος που μπήκε στο περιθώριο είναι ότι το άμυλό της και ο σχετικά υψηλός γλυκαιμικός της δείκτης μπορούν να προκαλέσουν απότομες αυξήσεις στο σάκχαρο και, κατά συνέπεια, η κατανάλωσή της να οδηγήσει στον διαβήτη τύπου 2.

Ωστόσο, το πλήθος ερευνών που την ενοχοποίησε φαίνεται να προσπέρασε έναν σημαντικό παράγοντα: τον τρόπο μαγειρέματός της. Πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The BMJ, εξέτασε δεδομένα 40 ετών και συμπέρανε πως κάποιες μέθοδοι μαγειρικής δεν σχετίζονται με μεταβολικό κίνδυνο. Επιπλέον, έβαλε στο μικροσκόπιο και άλλους υδατάνθρακες για να διαπιστώσει αν αποτελούν πιο υγιεινές εναλλακτικές.

Πόσες μερίδες πατάτας αυξάνουν τις πιθανότητες διαβήτη

Οι επιστήμονες ανέλυσαν τα στοιχεία από 205.107 επαγγελματίες υγείας στις ΗΠΑ, οι οποίοι συμμετείχαν σε τρεις εμβληματικές προοπτικές μελέτες (Nurses’ Health Study I και II, καθώς και Health Professionals Follow-up Study) από το 1984 έως το 2021. Τα δεδομένα συλλέγονταν με ερωτηματολόγια που συμπλήρωναν κάθε τέσσερα χρόνια. Οι συμμετέχοντες δεν έπασχαν από διαβήτη, καρδιαγγειακά νοσήματα ή καρκίνο κατά την έναρξη της έρευνας και, μέχρι την ολοκλήρωσή της, 22.299 είχαν εμφανίσει διαβήτη τύπου 2.

Τρεις μερίδες βραστή πατάτα την εβδομάδα δεν αυξάνουν τον μεταβολικό κίνδυνο. iStock

Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τη συνολική κατανάλωση πατάτας, διαπίστωσαν μια οριακή αύξηση του κινδύνου κατά 5% για κάθε τρεις μερίδες ανά εβδομάδα. Η πραγματική στατιστική διαφορά, ωστόσο, εμφανίστηκε μόλις τα δεδομένα διαχωρίστηκαν με βάση τον τρόπο παρασκευής.

Ποιες πατάτες εκτινάσσουν τον κίνδυνο στο 20%

Η στατιστική ανάλυση έδειξε ότι οι τηγανητές πατάτες αποτελούν τον κύριο παράγοντα κινδύνου. Συγκεκριμένα, τρεις μερίδες τηγανητή πατάτα την εβδομάδα συσχετίστηκαν με 20% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Στον αντίποδα, η κατανάλωση ίδιας ποσότητας πατάτας βραστής, ψητής ή πουρέ έδειξε μηδενική έως στατιστικά ασήμαντη επίδραση στον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η πατάτα από μόνη της αποτελεί εξαιρετική πηγή θρεπτικών συστατικών, όπως βιταμίνη C, φυτικές ίνες και μαγνήσιο. Ωστόσο, το τηγάνισμα σε υψηλές θερμοκρασίες την εμπλουτίζει με κορεσμένα και τρανς λιπαρά οξέα, αυξάνοντας κατακόρυφα το θερμιδικό της φορτίο. Ο συνδυασμός επεξεργασμένων λιπαρών και υδατανθράκων προάγει την παχυσαρκία, την συγκέντρωση σπλαχνικού λίπους και, τελικά, την αντίσταση στην ινσουλίνη.

H αντικατάσταση τριών μερίδων πατάτας την εβδομάδα με δημητριακά ολικής άλεσης συνδέθηκε με 8% χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη. iStock

Ποιος είναι ο χειρότερος υδατάνθρακας

Πολλοί άνθρωποι, στην προσπάθειά τους να αποφύγουν τις πατάτες, στρέφονται σε άλλους υδατάνθρακες, θεωρώντας τους πιο υγιεινούς. Η επιστημονική ομάδα αποφάσισε να εξετάσει δημοφιλείς πηγές υδατανθράκων και να προβλέψει τα αποτελέσματα της αντικατάστασης μέσα από στατιστικά μοντέλα:

• Η αντικατάσταση τριών μερίδων πατάτας την εβδομάδα με δημητριακά ολικής άλεσης συνδέθηκε με 8% χαμηλότερο κίνδυνο διαβήτη. Ειδικά για τις τηγανητές πατάτες, ο κίνδυνος μειώθηκε κατά 19%.
• Η αντικατάσταση της βραστής ή ψητής πατάτας με λευκό ρύζι είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, οδηγώντας σε αύξηση των ποσοστών εμφάνισης διαβήτη.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το να βγάλεις την πατάτα από τη διατροφή σου για κάτι εξίσου ή περισσότερο επεξεργασμένο, όπως το αποφλοιωμένο ρύζι, είναι ανούσιο ή και ζημιογόνο.

H αντικατάσταση της βραστής ή ψητής πατάτας με λευκό ρύζι είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, οδηγώντας σε αύξηση των ποσοστών εμφάνισης διαβήτη. iStock

Δεν φταίει πάντα η πατάτα

Στο συνοδευτικό άρθρο της μελέτης, οι ειδικοί υπογράμμισαν πως είναι λάθος να βλέπουμε τις πατάτες σαν εξ ορισμού κακό τρόφιμο. Οι βραστές, οι ψητές και οι πατάτες πουρές μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης, υγιεινής και περιβαλλοντικά βιώσιμης διατροφής. Έχουν χαμηλό οικολογικό αποτύπωμα σε σχέση με άλλες καλλιέργειες και προσφέρουν πολύτιμη ενέργεια, αρκεί να μην συνοδεύονται από τόνους βουτύρου ή κρέμας γάλακτος.

Ωστόσο, δεν έλειψαν οι μεθοδολογικοί περιορισμοί, όπως ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και ότι το δείγμα αφορούσε κυρίως άτομα ευρωπαϊκής καταγωγής με υψηλό μορφωτικό επίπεδο (επαγγελματίες υγείας). Σε κάθε περίπτωση, τόνισαν πως τα ευρήματά τους «ευθυγραμμίζονται απόλυτα με τις τρέχουσες διατροφικές συστάσεις που προωθούν την ένταξη των δημητριακών ολικής άλεσης για την πρόληψη του διαβήτη, αλλά παράλληλα μας δείχνουν ότι δεν χρειάζεται να δαιμονοποιούμε την πατάτα – αρκεί να κρατάμε το τηγάνι σβηστό».