6 ΣΗΜΑΔΙΑ ΤΗΣ ΔΕΠΥ ΠΟΥ ΛΙΓΟΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ

Μπορεί η απροσεξία, η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα να είναι τα πιο ξεκάθαρα σημάδια ΔΕΠΥ, όμως υπάρχουν και άλλα που συχνά παραγνωρίζονται.

Με όλα αυτά τα περιστατικά ΔΕΠΥ που παρατηρώ να διαγιγνώσκονται κάθε τόσο στο περιβάλλον μου, έχω φτάσει να πιστεύω πως οι περισσότεροι από εμάς θα εμφανίζαμε σημάδια της, αν μπαίναμε σε διαδικασία αξιολόγησης.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ενώ όταν ακούμε ΔΕΠΥ στο μυαλό μας έρχεται η εικόνα ενός παιδιού που χοροπηδάει πάνω στο θρανίο του ή ενός ανοργάνωτου ενήλικα που δεν θυμάται ποτέ πού έχει βάλει τα κλειδιά του, υπάρχουν πολλές ακόμα απρόβλεπτες εκφάνσεις της ΔΕΠΥ, τις οποίες εύκολα κανείς παραβλέπει.

«Με βοηθά να σκέφτομαι τη ΔΕΠΥ ως μια ευρύτερη, πολυσυστημική απορρύθμιση του εγκεφάλου και του σώματος», λέει σε άρθρο ο Dr James Kustow, ψυχίατρος και συγγραφέας του βιβλίου How to Thrive with Adult ADHD. «Γιατί οι άνθρωποι δεν έρχονται και λένε, "Είμαι υπερκινητικός" ή "Είμαι παρορμητικός". Έρχονται με τις συνέπειες, τον τρόπο που αυτά τα συμπτώματα εκδηλώνονται στη ζωή τους». Γι’ αυτό θεωρεί ότι πρέπει να υπάρχει μεγαλύτερη επίγνωση των ανεπαίσθητων ενδείξεων της ΔΕΠΥ, οι οποίες συχνά είναι απροσδόκητες και παραβλέπονται.

Αναφορικά με τους ενήλικες, ο ίδιος αναφέρει 6 λιγότερο γνωστές αλλά χαρακτηριστικές τέτοιες ενδείξεις.

Ριψοκίνδυνες συμπεριφορές στο σεξ και στις σχέσεις

Πολυάριθμοι ερωτικοί σύντροφοι, γρήγορη πλήξη στη σχέση, ριψοκίνδυνες σεξουαλικές συμπεριφορές… όλα αυτά, και μια γενικότερη δυσλειτουργία στη σύναψη σχέσεων, είναι σύμφωνα με τον Kustow σημάδια ενός ενήλικα με ΔΕΠΥ. «Φυσικά αυτό δεν ισχύει για όλους ανεξαιρέτως, αλλά γενικά υπάρχει στα άτομα αυτή η τάση να παρασύρονται πιο εύκολα στις ερωτικές σχέσεις», εξηγεί.

Η στάση αυτή αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου εθιστικών συμπεριφορών και συμπεριφορών αναζήτησης νέων ερεθισμάτων, που οφείλονται στη χαμηλή αρχική τιμή της ντοπαμίνης στα άτομα με ΔΕΠΥ. Η ντοπαμίνη είναι η χημική ουσία –ο νευροδιαβιβαστής– που κάνει τον εγκέφαλο να «νιώθει καλά» και λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη στο σύστημα ανταμοιβής. «Τα άτομα που έχουν χαμηλή ντοπαμίνη μπορεί να αναζητούν ασυνείδητα τρόπους για να την ενισχύσουν και έτσι να οδηγούνται σε εθισμούς κάθε μορφής, όχι μόνο σεξουαλικούς, π.χ. σε ουσίες, τζόγο, πορνογραφία, εθισμό στις οθόνες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το φαγητό και την εργασία», λέει ο ψυχίατρος.

Έντονη σωματική ελαστικότητα, αδεξιότητα και εξάντληση

Ορισμένα άτομα με ΔΕΠΥ έχουν έντονη σωματική ελαστικότητα, κάτι που συχνά τα οδηγεί σε διαστρέμματα και τραυματισμούς. Μπορεί επίσης να είναι κάπως αδέξια, π.χ. να πέφτουν πάνω σε ανθρώπους ή πράγματα, αλλά και επιρρεπή σε ατυχήματα. Ορισμένες μελέτες έχουν επίσης επισημάνει συνδέσεις μεταξύ ΔΕΠΥ, χρόνιου πόνου και κόπωσης, συμπεριλαμβανομένων πόνων στους μυς και τις αρθρώσεις, ζάλης και διαγνώσεων όπως η ινομυαλγία.

Πάνω σε αυτό, ο Kustow σχολιάζει: «Γνωρίζουμε ότι περίπου οι μισοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ είναι υπερκινητικοί και αυτό σημαίνει ότι ο συνδετικός ιστός τους –ο ιστός που συγκρατεί το σώμα ενωμένο– είναι χαλαρός και πιο εύκαμπτος. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αλλοιωμένη ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή την αίσθηση του πού βρίσκεται το σώμα στον χώρο», και να συμβάλει σε προβλήματα αδεξιότητας και συντονισμού, καθώς και σε κόπωση και χρόνιο πόνο.

Διατροφικές διαταραχές και αίσθημα μη κορεσμού

Είτε επειδή δεν κάνουν καλό προγραμματισμό, είτε επειδή τρώνε συναισθηματικά ή χαοτικά, τα άτομα με ΔΕΠΥ έχουν αυξημένες πιθανότητες να είναι παχύσαρκα και να έχουν διατροφικές διαταραχές, π.χ. βουλιμία ή ανορεξία.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Το πρόβλημα οφείλεται σε ζητήματα ανταμοιβής και ρύθμισης του εγκεφάλου: «Αν κάποιος δεν είναι οργανωμένος στην προετοιμασία του γεύματος, καταλήγει να πεινάει και να καταφεύγει σε εθιστικά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα», λέει ο Kustow. Επίσης, όπως δείχνει έρευνα, «πολλοί άνθρωποι με ΔΕΠΥ θα αδειάσουν το πιάτο τους ανεξάρτητα από το αν το χρειάζεται ή όχι ο οργανισμός τους. Αυτό οφείλεται εν μέρει στον έλεγχο των παρορμήσεων, εν μέρει στο συναισθηματικό φαγητό και στην επιθυμία για ντοπαμίνη, αλλά σχετίζεται και με μια διαταραγμένη αίσθηση κορεσμού. Δηλαδή, τα άτομα αυτά δεν μπορούν να αισθανθούν πότε είναι χορτάτα».

Εργασιομανία και υπερβολική οργάνωση

Το σημάδι αυτό αποτελεί έκπληξη, δεδομένου ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ χαρακτηρίζονται από έλλειψη οργάνωσης. Κι όμως, σε συγκεκριμένους τομείς, όπως π.χ. η δουλειά, η οργάνωση μπορεί να φτάνει τα όρια της υπερβολής. Αυτό μπορεί να οφείλεται στον φόβο του εργοδότη – στην αγωνία μη χάσουν τη δουλειά τους. Το άγχος μπορεί να οδηγήσει σε εργασιομανία και υπερσυγκέντρωση, σε βαθμό που κανείς να «χάνεται» στη δουλειά και να ξεχνά ακόμα και να φάει ή να πάει στην τουαλέτα.

Ο Kustow εξηγεί ότι το βασικό σύμπτωμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η δυσφορία ευαισθησίας στην απόρριψη που δεν αποτελεί επίσημο διαγνωστικό όρο, «αλλά τη βλέπουμε συχνά σε κλινικές. Τα άτομα με ΔΕΠΥ που είναι πιο ευαίσθητα στην απόρριψη μπορεί να οδηγηθούν στην τελειομανία και χρειάζονται αυτό το ερέθισμα του άγχους και του φόβου για να παραμείνουν οργανωμένα. Χωρίς αυτό η ζωή τους είναι χάος».

Επίσης, καθώς η ΔΕΠΥ συνδέεται με δυσκολίες στη ρύθμιση της προσοχής και του συστήματος ανταμοιβής, όταν μια εργασία φανεί επείγουσα ή ενδιαφέρουσα, το άτομο μπορεί να εμφανίσει υπερεστίαση από την οποία να μην μπορεί να ξεφύγει. «Μια παραγωγικότητα που εκτοξεύεται και καταρρέει, η οποία είναι εξαντλητική και συχνά δύσκολο να διατηρηθεί», συνοψίζει ο ψυχίατρος.

Αϋπνία, έντονα όνειρα και υπνική άπνοια

Τα άτομα με ΔΕΠΥ είναι συχνά νυχτόβια και αγωνίζονται να ησυχάσουν το μυαλό τους για να κοιμηθούν. Ακόμα κι όταν κοιμούνται, όμως, ο εγκέφαλός τους είναι υπερδραστήριος, οπότε μπορεί να βλέπουν έντονα όνειρα και εφιάλτες, ενώ έχουν πολύ υψηλότερα ποσοστά υπνικής άπνοιας.

Αυτό συμβαίνει, λέει ο Kustow, επειδή «ο κιρκαδικός ρυθμός τους παρουσιάζει διαταραχές σε βιολογικό και φυσιολογικό επίπεδο. Είναι σαν κάποιος να έχει πάρει μια κανονική ώρα ύπνου και αφύπνισης και να την έχει μετατοπίσει περίπου μία ώρα προς τα δεξιά... έτσι τα άτομα με ΔΕΠΥ κουράζονται αργότερα και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να κοιμηθούν».

Ο ίδιος καλεί τους κλινικούς γιατρούς που βλέπουν άτομα με υπνική άπνοια να εξετάζουν αν αυτή μπορεί να συνδέεται με ΔΕΠΥ, γιατί «η υπερκινητικότητα επηρεάζει τους ιστούς γύρω από την ανώτερη αναπνευστική οδό, προκαλώντας το σύντομο κλείσιμό της. Αυτό οδηγεί σε μια περίοδο άπνοιας που ακολουθείται από λαχάνιασμα. Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι έως και το ένα τρίτο των ατόμων με ΔΕΠΥ έχουν υπνική άπνοια».

Υπερευαισθησία στον θόρυβο, το φως και τις υφές

Είτε πρόκειται για πολύ έντονα φώτα, είτε για φασαρία από τα πλήθη, είτε για τροφές που μυρίζουν πολύ έντονα, οι αισθήσεις μπορεί να καταβάλλουν πολλά άτομα με ΔΕΠΥ. Άλλα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να αναζητούν τις έντονες αισθήσεις επειδή το σύστημα «φρεναρίσματος» στον εγκέφαλο είναι ρυθμισμένο αρκετά «χαμηλά», άρα μπορεί να δυσκολεύεται στη ρύθμιση των εισερχόμενων αισθήσεων και συναισθημάτων.

Αυτό, λέει ο Kustow, μπορεί να είναι ένας σημαντικός παράγοντας συναισθηματικής δυσλειτουργίας, με την υπερφόρτωση να οδηγεί μερικές φορές σε διακοπή λειτουργίας, ευερεθιστότητα, νευρικότητα ή διέγερση.

Ο ίδιος, πάντως, καταλήγει ότι κανένα από τα παραπάνω δεν σημαίνει από μόνο του ότι σίγουρα ένα άτομο έχει ΔΕΠΥ: «Πρόκειται για μοτίβα, όχι για μεμονωμένα συμπτώματα. Ωστόσο, όσο περισσότερα υπάρχουν, τόσο περισσότερο αυξάνεται η πιθανότητα, οπότε μια ενδελεχής αξιολόγηση δεν είναι κακή ιδέα».