ΠΟΙΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΠΛΗΞΙΑΣ

Ανάμεσα στους ανθρώπους που απειλεί περισσότερο ο καύσωνας είναι και όσοι λαμβάνουν φάρμακα που δυσκολεύουν τον οργανισμό να αντιμετωπίσει τη ζέστη. Δες ποιες αγωγές θέλουν προσοχή τις ημέρες με έντονη ζέστη και ποια συμπτώματα πρέπει να προσέξεις.

Οι καύσωνες «σαρώνουν» την Ευρώπη. Κάθε καλοκαίρι, τα νέα για τις φωτιές και τις ανθρώπινες απώλειες από τη ζέστη επιβεβαιώνουν ότι η Γηραιά Ήπειρος έχει μετατραπεί σε ένα μεγάλο καζάνι που βράζει. Πριν λίγα χρόνια, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) παρατήρησε ότι το ευρωπαϊκό του σκέλος ανεβάζει θερμοκρασίες ταχύτερα από κάθε άλλη περιφέρεια, με τη θερμική καταπόνηση και λοιπές παθήσεις σχετιζόμενες με την ακραία ζέστη να αποτελούν την πλέον θανατηφόρα συνέπεια της κλιματικής κρίσης στην Ευρώπη.

Από το 2022 έως το 2024, περισσότεροι από 181.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από αίτια που σχετίζονταν με τις υψηλές θερμοκρασίες, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine. Το 2026, βάσει προκαταρκτικών στοιχείων για το κύμα καύσωνα που έπληξε τη δυτική Ευρώπη στα τέλη Ιουνίου, καταγράφηκαν 10.000 επιπλέον θάνατοι, με τη συντριπτική πλειονότητα να αφορά ανθρώπους άνω των 65 ετών. Χωρίς αποτελεσματικά μέτρα προσαρμογής, προειδοποιεί ο ΠΟΥ, οι θάνατοι από τη ζέστη θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τους 120.000 ετησίως μέχρι το 2050.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τον καύσωνα

Σύμφωνα με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), οι ηλικιωμένοι, τα βρέφη και τα μικρά παιδιά, οι έγκυες και οι θηλάζουσες, τα άτομα με χρόνια νοσήματα (καρδιαγγειακές παθήσεις, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, αναπνευστικά, νεφρικά ή νευρολογικά νοσήματα και ψυχικές διαταραχές), άτομα με παχυσαρκία, όσοι εργάζονται ή αθλούνται σε υψηλές θερμοκρασίες ή πάσχουν από οξεία νόσο που προκαλεί αφυδάτωση.

Στις ομάδες υψηλού κινδύνου ανήκουν επίσης όσοι λαμβάνουν συγκεκριμένες φαρμακευτικές αγωγές, όπως αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά, αντι-ισταμινικά, αμφεταμίνες, αντιχολινεργικά, ινσουλίνη και άλλα αντιδιαβητικά σκευάσματα για τον διαβήτη.

Γιατί κάποια φάρμακα και καύσωνας είναι κακός συνδυασμός

Όταν ανεβαίνει ο υδράργυρος, το σώμα ενεργοποιεί μηχανισμούς για να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία του. Η εφίδρωση, η αύξηση της αιμάτωσης του δέρματος και η αίσθηση της δίψας βοηθούν στην αποβολή της θερμότητας και στην αναπλήρωση των υγρών που χάνονται.

iStock

Κάποια φάρμακα, ωστόσο, μπορούν να διαταράξουν τις ως άνω φυσιολογικές λειτουργίες. Είναι πολύ πιθανό:

• να μειώσουν την εφίδρωση,
• να περιορίσουν το αίσθημα της δίψας,
• να προκαλέσουν αφυδάτωση ή διαταραχές των ηλεκτρολυτών,
• να επηρεάσουν την αρτηριακή πίεση,
• να δυσκολέψουν την καρδιά να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις του οργανισμού κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα.

Το αποτέλεσμα είναι αυξημένος κίνδυνος θερμικής εξάντλησης, θερμοπληξίας και άλλων παθήσεων που σχετίζονται με τη ζέστη.

Ποια φάρμακα χρειάζονται προσοχή

Σύμφωνα με γιατρούς και οδηγίες από επίσημους φορείς Δημόσιας Υγείας, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ακόλουθες κατηγορίες φαρμάκων.

Αντικαταθλιπτικά

Τα αντικαταθλιπτικά, ιδιαίτερα οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) και τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, μπορούν να επηρεάσουν την εφίδρωση και να δυσκολέψουν την αποβολή της θερμότητας από τον οργανισμό.

Αντιψυχωσικά

Παρόμοια δράση έχουν και τα αντιψυχωσικά φάρμακα, τα οποία επηρεάζουν τη θερμορρύθμιση και την ικανότητα του ατόμου να αντιλαμβάνεται έγκαιρα τη θερμική καταπόνηση. Η αγωγή με λίθιο θέλει ακόμη μεγαλύτερη προσοχή, καθώς η αφυδάτωση μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα και να προκαλέσει τοξικότητα.

iStock

Β-αναστολείς

Οι β-αναστολείς, που χορηγούνται κυρίως για την υπέρταση και τις καρδιοπάθειες (π.χ. αρρυθμίες), περιορίζουν την αύξηση της ροής αίματος προς το δέρμα και δυσκολεύουν τον οργανισμό να αποβάλει τη θερμότητα, έναν από τους βασικούς μηχανισμούς ψύξης του σώματος.

Αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης

Οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ACE inhibitors), ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιυπερτασικά, μπορεί να μειώσουν το αίσθημα της δίψας και να αυξήσουν τον κίνδυνο αφυδάτωσης.

Διουρητικά

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στα διουρητικά, καθώς αυξάνουν την αποβολή υγρών και αλάτων μέσω των νεφρών. Παράλληλα, η υπερβολική εφίδρωση στη διάρκεια ενός καύσωνα μπορεί να οδηγήσει πιο εύκολα σε σοβαρή αφυδάτωση και ηλεκτρολυτικές διαταραχές.

Αντιδιαβητικά φάρμακα

Η ζέστη αποτελεί πρόκληση για άτομα με σακχαρώδη διαβήτη. Η υψηλή θερμοκρασία μπορεί να επιταχύνει την απορρόφηση της ινσουλίνης, αυξάνοντας τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας, ενώ η ίδια η νόσος μπορεί να επηρεάζει τη θερμορρύθμιση του οργανισμού μέσω εφίδρωσης.

iStock

Η μετφορμίνη και τα νεότερα φάρμακα τύπου GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, ενδέχεται να οδηγήσουν σε αφυδάτωση, μειώνοντας όχι μόνο την όρεξη αλλά και τη δίψα. Επιπλέον, οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες από το γαστρεντερικό, όπως η ναυτία, μπορεί να περιορίσουν ακόμη περισσότερο την πρόσληψη υγρών.

Διεγερτικά φάρμακα (αμφεταμίνες)

Προσοχή χρειάζονται και τα διεγερτικά φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καθώς επηρεάζουν τη θερμορρύθμιση, μειώνουν την όρεξη και τη λήψη υγρών.

Αντιεπιληπτικά και αντισπασμωδικά

Ορισμένα αντιεπιληπτικά φάρμακα, όπως η τοπιραμάτη και η ζονισαμίδη, μειώνουν την παραγωγή ιδρώτα, δυσκολεύοντας σημαντικά τη φυσική ψύξη του οργανισμού, ιδιαίτερα σε περιόδους παρατεταμένου καύσωνα.

Προσοχή στα παρακάτω συμπτώματα

Η θερμική εξάντληση αποτελεί το συχνότερο πρόβλημα υγείας που σχετίζεται με τη ζέστη. Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, εκδηλώνεται συνήθως με:

• έντονη εφίδρωση,
• ψυχρό και ωχρό δέρμα,
• αδυναμία,
• ζάλη,
• πονοκέφαλο,
• ναυτία,
• μυϊκές κράμπες,
• αίσθημα εξάντλησης.

Αν τα συμπτώματα επιμένουν περισσότερο από μία ώρα, επιδεινώνονται ή συνοδεύονται από εμέτους, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

iStock

Η δεύτερη μεγάλη απειλή των καυτών καλοκαιριών είναι η θερμοπληξία, μια επείγουσα και απειλητική για τη ζωή κατάσταση που χρήζει άμεσης παροχής ιατρικής βοήθειας. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• υψηλή θερμοκρασία σώματος (υπερθερμία),
• σύγχυση,
• απώλεια συνείδησης (λιποθυμία),
• έντονος πονοκέφαλος,
• πολύ ζεστό και ερυθρό δέρμα.

Μη διακόπτεις τη θεραπεία χωρίς ιατρική συμβουλή

Παρά τους κινδύνους, ο καύσωνας δεν είναι λόγος να διακόψεις αυτοβούλως τη φαρμακευτική αγωγή σου. Στα άτομα υπό χρόνια φαρμακευτική αγωγή συστήνεται επαρκής ενυδάτωσης, αποφυγή της έκθεσης στον ήλιο κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, παραμονή σε δροσερούς χώρους και επικοινωνία με τον θεράποντα γιατρό τους αν εμφανίσουν συμπτώματα αφυδάτωσης ή θερμικής καταπόνησης. Εφόσον χρειαστεί οποιαδήποτε προσαρμογή της θεραπείας, θα πρέπει να γίνει αποκλειστικά με ιατρική καθοδήγηση.