ΚΑΥΣΩΝΑΣ: ΑΝ ΕΧΕΙΣ ΜΙΑ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ, ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ

Ο καύσωνας δεν επηρεάζει όλους το ίδιο. Δες ποιες παθήσεις αυξάνουν τον κίνδυνο και γιατί οι ειδικοί συνιστούν ιδιαίτερη προσοχή στις ημέρες με ακραία ζέστη.

Οι περισσότεροι από εμάς υποφέρουμε με τον καύσωνα, όμως για τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν ορισμένα σοβαρά προβλήματα υγείας η συνθήκη είναι παραπάνω από δύσκολη: μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Αυτό επιβεβαιώνεται και από έρευνες που δείχνουν ότι άτομα με χρόνιες νόσους, π.χ. καρδιαγγειακές, αναπνευστικές, μεταβολικές και νευρολογικές, έχουν περισσότερες πιθανότητες να βρεθούν στα επείγοντα κατά τα μεγάλα κύματα καύσωνα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις συμβαίνει επειδή όταν δεν λειτουργεί άριστα ένα σύστημα του σώματος, όπως η καρδιά, τα νεφρά και τα νεύρα, το άτομο με το υποκείμενο νόσημα μπορεί να γίνει πιο ευάλωτο στη θερμική εξάντληση ή τη θερμοπληξία.

«Είναι σαν εκεί που κολυμπάς στα βαθιά κάποιος να σου δώσει να κρατάς ένα τούβλο», λέει σε άρθρο ο Robert Meade, ερευνητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Χάρβαρντ, για να δώσει να καταλάβουμε την επίδραση της θερμότητας στις ευάλωτες ομάδες. Τα άτομα αυτά δίνουν πραγματικό αγώνα επιβίωσης τις πολύ ζεστές ημέρες.

Ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο από τον καύσωνα;

Αρθρίτιδα

Έρευνες σχετικά με την οστεοαρθρίτιδα και την ουρική αρθρίτιδα υποδηλώνουν ότι κάθε ακραία θερμοκρασία μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Η υπερβολική ζέστη, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με υγρασία, μπορεί να αυξήσει τη φλεγμονή, με αποτέλεσμα πιο επώδυνες, πρησμένες αρθρώσεις σε άτομα με αρθρίτιδα.

iStock

Η ουρική αρθρίτιδα μπορεί να επιδεινωθεί στη ζέστη για διαφορετικό λόγο: Η αφυδάτωση επιτρέπει στο ουρικό οξύ –ένα φυσικό κυτταρικό απόβλητο που φιλτράρεται από τα νεφρά– να συγκεντρωθεί στο αίμα και να σχηματίσει περισσότερους κρυστάλλους ουρικού οξέος στις αρθρώσεις, που προκαλούν πόνο.

Πέτρες στα νεφρά ή νεφρική νόσος

Ιατρικές αναφορές υποδεικνύουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες συνδέονται με αύξηση στις διαγνώσεις νεφρολιθίασης, κάτι που αποδίδεται κυρίως στην αφυδάτωση: Η απώλεια υγρών αφήνει τα ούρα πιο συμπυκνωμένα, με μέταλλα που μπορούν να κρυσταλλωθούν σε πέτρες. Σε όσους είναι επιρρεπείς σε αυτή την κατάσταση, η συσσώρευση μετάλλων μπορεί να προστεθεί σε υπάρχοντα κομμάτια, αυξάνοντας την πιθανότητα μια μικροσκοπική πέτρα να μεγαλώσει, να αποκολληθεί και να φράξει τον σωλήνα προς την ουροδόχο κύστη, προκαλώντας εξαιρετικά έντονο πόνο.

Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι η έκθεση στη μεγάλη θερμότητα συνδέεται με ταχύτερη μείωση της νεφρικής λειτουργίας σε άτομα που πάσχουν από χρόνια νεφρική νόσο (ΧΝΝ). Ο μηχανισμός ψύξης που στέλνει περισσότερο αίμα στο δέρμα κατά την έκθεση στη θερμότητα αφήνει λιγότερο διαθέσιμο για τα εσωτερικά όργανα, ιδιαίτερα τα νεφρά. Έτσι, για ένα άτομο με κακή νεφρική λειτουργία, η μείωση της παροχής αίματος (και οξυγόνου) μπορεί να ωθήσει τα νεφρά σε κατάρρευση.

Άσθμα και χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια

Άτομα με άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) μπορεί να διαπιστώνουν ότι ο κρύος αέρας ερεθίζει τους αεραγωγούς τους. Αλλά και ο ζεστός, υγρός αέρας μπορεί να τους είναι εξίσου ανυπόφορος, γιατί φαίνεται να προκαλεί στένωση των αεραγωγών, αυξάνοντας τον κίνδυνο κρίσης άσθματος ή παρόξυνσης ΧΑΠ.

iStock

Ειδικά αν η πολλή ζέστη συνδυάζεται με κακή ποιότητα αέρα (όπως στις μεγάλες πόλεις) αλλά και υγρασία, τότε δημιουργούνται οι ιδανικές συνθήκες για τον πολλαπλασιασμό των σπόρων μούχλας και των ακάρεων σκόνης. Όλα τα παραπάνω μπορούν να ερεθίσουν την αναπνευστική οδό και να προκαλέσουν έξαρση.

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος

Η έρευνα για τη σχέση καύσωνα και αυτοάνοσων παθήσεων βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, αλλά τα αναδυόμενα στοιχεία υποδηλώνουν ότι ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος –μια πάθηση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται σε υγιή όργανα– μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στη ζέστη. Μελέτη του 2020 διαπίστωσε ότι εξάρσεις που σχετίζονταν με εξάνθημα, με τις αρθρώσεις και το αίμα σε 1.200 ασθενείς με λύκο συνέπεσαν με θερμότερες ημέρες. Η συχνότητά τους αυξήθηκε επίσης όταν υπήρχε περισσότερη υγρασία.

Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή η φλεγμονή, σύμφωνα με έρευνες, μπορεί να αυξηθεί σε όλο το σώμα σε υψηλές θερμοκρασίες και υγρασία. Σε ασθενείς με λύκο, κάτι τέτοιο μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερο πρήξιμο και πόνο στις αρθρώσεις και σε χειρότερη κόπωση.

ΟΤΑΝ ΔΕΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓEI ΑΡΙΣΤΑ ΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ, ΟΠΩΣ Η ΚΑΡΔΙΑ, ΤΑ ΝΕΦΡΑ ΚΑΙ ΤΑ ΝΕΥΡΑ, ΤΟ ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΝΟΣΗΜΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΠΙΟ ΕΥΑΛΩΤΟ ΣΤΗ ΘΕΡΜΙΚΗ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ.

Διαβήτης

Οι ζεστές ημέρες έχουν συνδεθεί με μεγάλο αριθμό εισαγωγών στο νοσοκομείο, τόσο για διαβήτη τύπου 1 όσο και τύπου 2, ενώ τα κύματα καύσωνα με αύξηση της νοσηρότητας και του κινδύνου θνησιμότητας από διαβήτη. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ζέστη μπορεί να δυσχεράνει τον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα, επειδή μπορεί να οδηγήσει σε διακυμάνσεις και προς τις δύο κατευθύνσεις: Αφενός, η ταχύτερη κυκλοφορία και τα διασταλμένα αιμοφόρα αγγεία θα μπορούσαν να επιταχύνουν την απορρόφηση της ινσουλίνης, προκαλώντας χαμηλά επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Αφετέρου, η αφυδάτωση θα μπορούσε να συγκεντρώσει το σάκχαρο στο αίμα, αυξάνοντας τα επίπεδά του. Γι’ αυτό τις ημέρες με καύσωνα τα άτομα με διαβήτη πρέπει να «μετριούνται» συχνότερα.

Πολλαπλή σκλήρυνση

Έχει διαπιστωθεί εδώ και καιρό ότι σε άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας –μια διαταραχή στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα καταστρέφει το προστατευτικό περίβλημα μυελίνης που καλύπτει τις νευρικές ίνες– η αύξηση της θερμοκρασίας του πυρήνα του σώματος λόγω άσκησης μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα. Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι αυτή η ευαισθησία στη θερμότητα (ονομάζεται φαινόμενο Uhthoff) εμφανίζεται συχνά και σε θερμότερο καιρό. Το άτομο μπορεί τότε να παρατηρήσει παραπάνω κόπωση, μυϊκή αδυναμία, μούδιασμα και γνωστικά προβλήματα. Τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν όταν το σώμα κρυώσει – δεν πρόκειται, δηλαδή, για υποτροπή της πάθησης.

Καρδιοπάθεια

Στον καύσωνα το σώμα στέλνει επιπλέον αίμα στα αγγεία του δέρματος, τα οποία διευρύνονται, αφήνοντας τη θερμότητα να διαφύγει και τον ιδρώτα να εξατμιστεί. Αυτή η διαδικασία απαιτεί από την καρδιά να αντλεί πιο δυνατά, δυσκολεύοντας τα άτομα που υποφέρουν από στεφανιαία νόσο, κατά την οποία πλάκα φράζει τις αρτηρίες που τροφοδοτούν την καρδιά με αίμα.

iStock

Η καρδιά τότε πρέπει να εργαστεί ακόμα πιο σκληρά, έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής ή εγκεφαλικού επεισοδίου – αποδεδειγμένα και τα δύο αυξάνονται σε συχνότητα κατά τη διάρκεια των καυσώνων.

Ημικρανία

Μελέτες για τη θερμοκρασία και την ημικρανία έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα, όμως η συνολική εικόνα της έρευνας είναι ότι οι εποχιακές εναλλαγές και διακυμάνσεις στη θερμοκρασία μπορούν να προκαλέσουν κρίσεις, πιθανώς λόγω του τρόπου με τον οποίο τα αιμοφόρα αγγεία και τα νεύρα προσαρμόζονται σε αυτές τις μεταβολές. Επειδή, όμως, το καλοκαίρι η ζέστη αυξάνει το νέφος στο επίπεδο του εδάφους, ενώ η έντονη ηλιοφάνεια πάντα ενοχλεί, μπορεί να πυροδοτηθεί μια κρίση που θα ενεργοποιήσει το νεύρο που εμπλέκεται στον πόνο της ημικρανίας.

Κατάθλιψη και άγχος

Τις ζεστές ημέρες αυξάνονται στα τμήματα επειγόντων περιστατικών και οι επισκέψεις που σχετίζονται με θέματα ψυχικής υγείας (ακόμη και με αυτοκτονίες). Υπάρχουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις γι’ αυτό. Καταρχάς, το σώμα στον καύσωνα φυσιολογικά στρεσάρεται, οπότε αυξάνεται το άγχος. Ψυχολογικά, το αίσθημα αδυναμίας ελέγχου ή διαφυγής από τη ζέστη θα μπορούσε να παίξει τον δικό του ρόλο.

Η ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΥΞΗΘΕΙ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΣΩΜΑ ΣΕ ΥΨΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΓΡΑΣΙΑ.

Εξάλλου, τα κύματα καύσωνα μπορεί να προκαλέσουν διαταραχές στον ύπνο, που είναι γνωστό ότι επιδεινώνουν την κατάθλιψη και το άγχος. Τέλος, άτομα που λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, όπως οι επιλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης, μπορεί να είναι πιο ευάλωτα στην αφυδάτωση και την υπερθέρμανση, καθώς αυτά τα φάρμακα διαταράσσουν τη ρύθμιση της θερμοκρασίας.

Τι κάνουμε στον καύσωνα αν αντιμετωπίζουμε κάτι από τα παραπάνω;

Ακολουθούμε τα τυπικά μέτρα για να παραμείνουμε δροσεροί ακόμα πιο συστηματικά:

• Μένουμε ενυδατωμένοι.
• Παραμένουμε σε χώρους με κλιματιστικό ή ανεμιστήρες και έχουμε μαζί έναν φορητό ανεμιστήρα όταν βρισκόμαστε έξω.
• Τυλίγουμε ένα δροσερό πανί γύρω από τον λαιμό μας και φοράμε ρούχα που αναπνέουν.

Καλό είναι να κλείσουμε ένα ραντεβού με τον γιατρό μας, ειδικά αν έχουμε καιρό να τον επισκεφθούμε, ώστε να σχεδιάσουμε μαζί του ένα πρόγραμμα εν όψει καύσωνα και να επανεξετάσουμε τα φάρμακά μας, καθώς ορισμένα μπορεί να λειτουργούν διαφορετικά στη ζέστη.