ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΓΕΡΝΟΥΝ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ – ΣΕ ΠΟΙΑ ΗΛΙΚΙΑ ΕΠΙΤΑΧΥΝΕΤΑΙ Η ΒΛΑΒΗ

Η οικονομική δυσχέρεια μπορεί να αφήνει αποτύπωμα στον εγκέφαλο, με δύο μελέτες να συνδέουν τη χρόνια οικονομική πίεση με ταχύτερη γνωστική γήρανση, χαμηλότερες επιδόσεις στη μνήμη και ενδείξεις εγκεφαλικής ατροφίας.

Μπορεί τα χρήματα να μην αγοράζουν την ευτυχία, μπορούν ωστόσο να βλάψουν την υγεία – όταν δεν υπάρχουν. Νέα μελέτη από ομάδα των Columbia University και Boston University, που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Epidemiology, ισχυρίζεται ότι το οικονομικό στρες αφήνει αποτύπωμα στη γνωστική υγεία.

Οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στην οικονομική ευημερία και τη μνήμη σε 7.676 ανθρώπους ηλικίας άνω των 50 ετών, παρακολουθώντας την πορεία τους σε βάθος χρόνου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η χειρότερη οικονομική κατάσταση συνδέεται με χαμηλότερες επιδόσεις στη μνήμη και ταχύτερη γνωστική έκπτωση. Ιδιαίτερα κρίσιμη αποδείχθηκε η εξέλιξη της οικονομικής δυσχέρειας. Στα άτομα που είδαν τα οικονομικά τους να συρρικνώνονται μέσα σε μια τετραετία παρατηρήθηκε επιτάχυνση της γνωστικής εξασθένησης, αντίστοιχη με πέντε επιπλέον μήνες γήρανσης της μνήμης κάθε χρόνο.

Η έρευνα βασίστηκε στη Health and Retirement Study των ΗΠΑ, μια μεγάλη διαχρονική μελέτη που παρακολουθεί την υγεία, την εργασία και την οικονομική κατάσταση ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας. Οι ερευνητές αξιολόγησαν την οικονομική ευημερία σε δύο χρονικά σημεία και στη συνέχεια παρακολούθησαν τη μνήμη των συμμετεχόντων έως το 2020.

Πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η χειρότερη οικονομική κατάσταση συνδέεται με χαμηλότερες επιδόσεις στη μνήμη και ταχύτερη γνωστική έκπτωση. iStock

Τα 8 στοιχεία της οικονομικής ευημερίας

Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της μελέτης είναι ο τρόπος με τον οποίο οι ερευνητές μέτρησαν την οικονομική κατάσταση. Δημιούργησαν έναν δείκτη οκτώ παραμέτρων, ο οποίος περιλάμβανε:

1. την αίσθηση οικονομικού ελέγχου,
2. την οικονομική ικανοποίηση,
3. τη δυσκολία πληρωμής λογαριασμών,
4. τη συνεχή οικονομική πίεση,
5. τη μείωση φαρμάκων λόγω κόστους,
6. το χαμηλό εισόδημα,
7. την απουσία στεγαστικής περιουσίας
8. και τα περιορισμένα περιουσιακά στοιχεία (ακίνητη περιουσία, αποταμιεύσεις, επενδύσεις).

«Ο δείκτης μας σχεδιάστηκε ώστε να αποτυπώνει τα χαμηλά επίπεδα οικονομικής ευημερίας ως μια πολυδιάστατη κατάσταση, που περιλαμβάνει τόσο την έλλειψη ψυχοκοινωνικών πόρων, όπως η οικονομική δυσαρέσκεια και η οικονομική πίεση, όσο και υλικούς περιορισμούς, όπως η δυσκολία κάλυψης βασικών αναγκών και το χαμηλό εισόδημα» εξηγεί η Katrina Kezios, πρώτη συγγραφέας της μελέτης.

Ποιους βλάπτεις περισσότερο το άγχος για τα χρήματα

Μετά τις αναγκαίες προσαρμογές, κάθε μονάδα επιδείνωσης της οικονομικής ευημερίας στα τελικά μοντέλα συνδεόταν με χαμηλότερη λειτουργία της μνήμης και ταχύτερη πτώση της με την πάροδο του χρόνου. Η μέση οικονομική επιβάρυνση αντιστοιχούσε περίπου σε δύο επιπλέον μήνες γήρανσης της μνήμης ανά έτος. Για όσους παρουσίασαν σημαντική επιδείνωση της οικονομικής τους ευημερίας, η αντίστοιχη επιτάχυνση έφτανε περίπου τους πέντε μήνες τον χρόνο.

Η ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΙΕΣΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΞΑΝΤΛΕΙ ΤΟΥΣ ΝΟΗΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΝΤΕΛΕΙ ΣΕ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν τα ευρήματα για τους ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω. Στη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα, οι συσχετίσεις ήταν μεγαλύτερες, κυρίως σε περιπτώσεις σημαντικής επιδείνωσης των οικονομικών τους. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι, συνήθως, οι μεγαλύτεροι άνθρωποι δυσκολεύονται να ανακάμψουν οικονομικά, καθώς βασίζονται σε σταθερές πηγές εισοδήματος, όπως συντάξεις, κοινωνικές παροχές και αποταμιεύσεις.

«Η παρατεταμένη οικονομική πίεση μπορεί να εξαντλεί τους νοητικούς πόρους και να συντελεί σε αρνητικά γνωστικά αποτελέσματα» σχολίασε η Δρ Adina Zeki Al Hazzouri, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Επιδημιολογίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας Mailman του Πανεπιστημίου Columbia και κύρια συγγραφέας της μελέτης. Η ίδια με την ομάδα της προχώρησαν σε υποθέσεις για τους εμπλεκόμενους μηχανισμούς, όπως ότι:

• το χρόνιο στρες και η ανησυχία πιθανώς επιβαρύνουν την καθημερινή λειτουργικότητα
• οι οικονομικοί περιορισμοί εμποδίζουν την πρόσβαση σε υγιεινή διατροφή, υγειονομική περίθαλψη και κοινωνική συμμετοχή, παράγοντες που συνδέονται με την υγιή γνωστική γήρανση.

Οι απλήρωτοι λογαριασμοί συρρικνώνουν τον εγκέφαλο

Μια δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 στο Innovation in Aging, εξέτασε την οικονομική πίεση σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος χρόνου. Βρετανοί ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 2.700 ανθρώπους που γεννήθηκαν το 1946, καταγράφοντας τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της ζωής τους για δεκαετίες.

Στη μία μελέτη, οι άνθρωποι που ανέφεραν συνεχείς δυσκολίες στην πληρωμή των λογαριασμών σημείωσαν χαμηλότερες επιδόσεις στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και στη μνήμη. iStock

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα:

• Όσοι βρίσκονταν επανειλημμένα στο χαμηλότερο 20% του εισοδήματος από τη νεαρή ενήλικη ζωή έως τη μέση ηλικία παρουσίαζαν στη συνέχεια χαμηλότερες επιδόσεις στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών και στη μνήμη, ήδη από ηλικία 53 ετών.
• Παρόμοια εικόνα παρατηρήθηκε σε ανθρώπους που ανέφεραν επανειλημμένα δυσκολίες στην πληρωμή των λογαριασμών.
• Σε υποομάδα συμμετεχόντων με διαθέσιμα δεδομένα από μαγνητικές τομογραφίες, βρέθηκαν ενδείξεις μεγαλύτερης εγκεφαλικής συρρίκνωσης σε όσους είχαν βιώσει επίμονη οικονομική δυσχέρεια.

Οι ερευνητές προχώρησαν σε κάποιες υποσημειώσεις:

• Αρχικά, η επίμονη οικονομική δυσχέρεια συνδέθηκε ισχυρότερα με εγκεφαλική ατροφία σε ανθρώπους που είχαν βιώσει κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες ήδη από την παιδική ηλικία, υποδεικνύοντας πιθανή συσσώρευση των επιβαρύνσεων στη διάρκεια της ζωής.
• Η σχέση ήταν επίσης εντονότερη στους φορείς της γενετικής παραλλαγής APOE-ε4 (γονίδιο της νόσου Αλτσχάιμερ), οι οποίοι εμφάνιζαν υψηλότερη εναπόθεση β-αμυλοειδούς, μεγαλύτερη ατροφία του εγκεφάλου και του ιππόκαμπου και μεγαλύτερη διεύρυνση των κοιλιών.
• Τέλος, τα ευρήματα μπορεί να επηρεάζονται από τις ιδιαίτερες κοινωνικές και εργασιακές συνθήκες της γενιάς του 1946, ιδίως το ανδρικό κατά βάση καθήκον της οικονομικής επιβίωσης της οικογένειας.

Οι ερευνητές σχολιάζουν πως η εισοδηματική στήριξη και η οικονομική βοήθεια στη μετέπειτα ζωή μπορεί να συμβάλουν στην προστασία της γνωστικής υγείας και στη μείωση του κινδύνου άνοιας. iStock

Η οικονομική ασφάλεια ως παράγοντας υγιούς γήρανσης

Οι μελέτες δεν αποδεικνύουν ότι η οικονομική επιδείνωση προκαλεί γνωστική έκπτωση. Η σχέση θα μπορούσε να είναι και αντίστροφη, δεδομένου ότι οι μειωμένες γνωστικές ικανότητες δυσκολεύουν τη διαχείριση των οικονομικών, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Έστω και αν δεν συνάγεται αιτιώδης συνάφεια, τα ευρήματα δείχνουν μια σταθερή συσχέτιση και θέτουν ένα ευρύτερο ερώτημα για τη γήρανση.

«Τα ευρήματά μας υποδεικνύουν και πιθανές επιπτώσεις σε επίπεδο πολιτικής. Η εισοδηματική στήριξη και η οικονομική βοήθεια στη μετέπειτα ζωή μπορεί να συμβάλουν στην προστασία της γνωστικής υγείας και στη μείωση του κινδύνου άνοιας, ιδιαίτερα για τους ανθρώπους σε οικονομική δυσχέρεια», σχολίασε η Δρ Hazzouri, που πρότεινε με την ομάδα της να εξεταστεί αν παρεμβάσεις που ενισχύουν το εισόδημα και την οικονομική ασφάλεια των μεγαλύτερων ανθρώπων μπορούν να λειτουργήσουν και ως μέτρο προστασίας της γνωστικής υγείας.