Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ «ΚΕΝΟΥ»: ΠΩΣ ΟΙ ΑΔΕΙΟΙ ΧΩΡΟΙ ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ

Οι άδειοι χώροι στο σπίτι δεν είναι διακοσμητικό λάθος. Δες πώς ο «αρνητικός χώρος» μπορεί να συμβάλει στην αίσθηση ηρεμίας και ισορροπίας.

Ένα άδειο ράφι, μια γωνιά χωρίς διακοσμητικά ή ένας τοίχος χωρίς κάδρα στο σπίτι δίνουν συχνά την εντύπωση ότι «εδώ κάτι λείπει», ειδικά σύμφωνα με την αισθητική των μαμάδων και των γιαγιάδων μας. Κι όμως, οι ειδικοί στη διαμόρφωση χώρων υποστηρίζουν το αντίθετο: τα κενά σημεία μέσα στο σπίτι δεν δηλώνουν πλημμελή διακόσμηση, αλλά προσδίδουν μια πολύτιμη μορφή ισορροπίας που μπορεί να βοηθήσει τον νου να ξεκουραστεί και το σώμα να χαλαρώσει.

Το «παραφορτωμένο» σπίτι

Για τους ανθρώπους της δικής μου γενιάς τουλάχιστον, περιγράφοντας τα σπίτια στα οποία μεγαλώσαμε θα μπορούσαμε να γράψουμε ένα έπος: βιβλία, διακοσμητικά παντός τύπου, ηλεκτρονικές συσκευές, αναμνηστικά, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, τραπεζομάντιλα, σεμέν πάνω στα τραπεζομάντιλα και στις ηλεκτρικές συσκευές, κουρτίνες, κουρτινάκια και πάει λέγοντας.

Ακόμη κι όταν όλα βρίσκονται στη θέση τους, πράγμα σχεδόν απίθανο για ένα σπίτι γεμάτο πράγματα, ο μεγάλος αριθμός οπτικών πληροφοριών σε έναν χώρο μπορεί να δημιουργεί μια αίσθηση κόπωσης που ίσως δεν συνειδητοποιούμε.

Καθώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται συνεχώς ό,τι βλέπει γύρω του, κάθε αντικείμενο, χρώμα και σχήμα αποτελεί μια πληροφορία που απαιτεί προσοχή, έστω και ασυνείδητα. Όταν ένα σπίτι είναι «παραφορτωμένο», το μυαλό παραμένει σε κατάσταση εγρήγορσης, γεγονός που μπορεί να αυξήσει το αίσθημα του στρες και να αποτρέψει τη χαλάρωση.

Η επίδραση που έχει ένας φορτωμένος και ακατάστατος χώρος στην ψυχολογία μας φαίνεται ότι δεν είναι απλώς μια υποκειμενική αίσθηση.

iStock

Σε έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2009 στο Personality and Social Psychology Bulletin, οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι γυναίκες που περιέγραφαν το σπίτι τους ως χαοτικό, ημιτελές ή ακατάστατο εμφάνιζαν ένα λιγότερο ευνοϊκό ημερήσιο πρότυπο κορτιζόλης, καθώς και πιο αρνητική διάθεση. Το εύρημα υποδηλώνει ότι ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε και αντιλαμβανόμαστε τον χώρο μας μπορεί να συνδέεται με τα επίπεδα στρες και την ψυχική μας ευεξία.

Τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το οικιακό μας περιβάλλον συνδέεται με την ψυχολογική μας κατάσταση.

Η δύναμη του «αρνητικού χώρου»

Φαίνεται πως ήρθε η στιγμή που κάτι «αρνητικό» είναι προς όφελός μας. Ο όρος «αρνητικός χώρος» (negative space), γνωστός επίσης ως «λευκός χώρος» (white space), αναφέρεται στα κενά σημεία που βρίσκονται ανάμεσα, γύρω ή μέσα στα στοιχεία μιας σύνθεσης.

iStock

Σύμφωνα με το Interaction Design Foundation, παρότι η ονομασία «λευκός χώρος» παραπέμπει στο λευκό χρώμα, στην πραγματικότητα μπορεί να έχει οποιοδήποτε χρώμα, υφή ή φόντο. Ενώ εκ πρώτης όψεως μπορεί να θεωρηθεί κενός, στην πραγματικότητα αποτελεί σημαντικό εργαλείο σχεδιασμού, καθώς συμβάλλει στην ισορροπία, την οργάνωση και την ευκολότερη κατανόηση μιας σύνθεσης.

Όπως υποστηρίζουν σχεδιαστές χώρων, ένα δωμάτιο δεν χρειάζεται να γεμίσει για να δείχνει ολοκληρωμένο. Αντίθετα, όταν κάθε επιφάνειά του είναι καλυμμένη, το αποτέλεσμα μπορεί να φαίνεται βαρύ και κουραστικό, ακόμη κι αν όλα είναι προσεγμένα.

Η ιαπωνική φιλοσοφία του «Ma»

Η αξία που μπορεί να έχει ένας άδειος χώρος φαίνεται ότι αποτελεί βασική αρχή της ιαπωνικής αισθητικής και εκφράζεται μέσα από την έννοια του «Ma», η οποία έχει βαθύτερο νόημα από την έννοια του «κενού» χώρου.

Το «Μa» αναφέρεται στο διάστημα που παρεμβάλλεται ανάμεσα στα πράγματα, σε εκείνο το συνειδητό κενό που επιτρέπει στα αντικείμενα, στο φως και στους ανθρώπους να συνυπάρχουν αρμονικά. Στην ιαπωνική αισθητική, το κενό δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως έλλειψη, αλλά ως ενεργό στοιχείο της σύνθεσης και της εμπειρίας.

iStock

Το JAPAN HOUSE Los Angeles αναφέρει ότι η φιλοσοφία αυτή είναι εμφανής στα παραδοσιακά ιαπωνικά σπίτια, όπου τα λιγοστά αντικείμενα τοποθετούνται με προσοχή ώστε να αναδεικνύεται ο χώρος γύρω τους. Ένα βάζο, ένα έργο τέχνης ή ένα κλαδί λουλουδιών δεν αποκτούν αξία μόνο από την παρουσία τους, αλλά και από το κενό που τα περιβάλλει.

Όπως εξηγούν ειδικοί του ιαπωνικού design, το «Ma» βασίζεται στην ιδέα ότι η απουσία αντικειμένων είναι εξίσου σημαντική με την παρουσία τους. Αντί κάθε διαθέσιμη επιφάνεια να γεμίζει, ο άδειος χώρος γίνεται «ανάσα», που ενισχύει την αίσθηση της ισορροπίας, της φωτεινότητας και της ηρεμίας μέσα στο σπίτι, υπενθυμίζοντάς μας ότι μερικές φορές αυτό μπορεί να κάνει έναν χώρο να λειτουργεί καλύτερα για την ψυχική μας ευεξία.

Γιατί οι άδειοι χώροι μπορεί να μας χαλαρώνουν

Η αλήθεια είναι ότι, ανεξάρτητα από την αισθητική του καθενός, ένα περιβάλλον με λιγότερα οπτικά ερεθίσματα μπορεί να μας φαίνεται πιο ήρεμο και ξεκούραστο. Δεν είναι τυχαίο ότι τα ειδικά κέντρα ή τα καταλύματα που δίνουν έμφαση στην ευεξία ακολουθούν πιο λιτές γραμμές τόσο στην αρχιτεκτονική όσο και στην εσωτερική διαμόρφωση των χώρων.

iStock

Ένα πιο λιτό οπτικά περιβάλλον φαίνεται ότι μπορεί να:

• μειώσει το αίσθημα της νοητικής υπερφόρτωσης,
• διευκολύνει τη συγκέντρωση,
• ενισχύσει το αίσθημα ελέγχου,
• συμβάλει στη χαλάρωση μετά από μια απαιτητική ημέρα,
• δημιουργήσει αίσθηση τάξης και ηρεμίας.

Οι χώροι που αξίζει να μείνουν πιο «ανάλαφροι»

Καθώς δεν είναι εύκολο να περάσουμε από τη μια μέρα στην άλλη στην ιαπωνική αφαιρετική φιλοσοφία, ούτε βέβαια μπορούμε να ξεφορτωθούμε μεμιάς όλη μας την προίκα, οι ειδικοί δίνουν μερικές ιδέες για να αρχίσουμε σταδιακά να «ελαφραίνουμε» την ατμόσφαιρα του σπιτιού μας, αν βέβαια επιθυμούμε κάτι τέτοιο.

• Η είσοδος: Είναι το πρώτο πράγμα που βλέπουμε όταν επιστρέφουμε στο σπίτι. Όσο πιο καθαρή και λιτή είναι, τόσο πιο ευχάριστη γίνεται η μετάβαση από την ένταση της ημέρας στην ξεκούραση.
• Το κομοδίνο: Στο υπνοδωμάτιο, η απλότητα έχει ιδιαίτερη αξία. Ένα κομοδίνο γεμάτο βιβλία, χαρτιά και μικροαντικείμενα μπορεί να λειτουργεί ως διακριτική υπενθύμιση εκκρεμοτήτων, ενώ ένας πιο λιτός χώρος ενισχύει το αίσθημα ηρεμίας πριν από τον ύπνο.

iStock

• Ο πάγκος της κουζίνας: Η κουζίνα είναι ένας από τους πιο πολυσύχναστους χώρους του σπιτιού, γι’ αυτό και ο ελεύθερος χώρος αποκτά ιδιαίτερη αξία. Όταν οι επιφάνειες παραμένουν όσο το δυνατόν πιο απαλλαγμένες από περιττές συσκευές, σκεύη και υπολείμματα μαγειρικής, η καθημερινότητα γίνεται πιο λειτουργική και ο χώρος αποπνέει μεγαλύτερη αίσθηση τάξης και ηρεμίας.
• Το σαλόνι: Σε έναν χώρο που προορίζεται για ξεκούραση και σύνδεση, το κενό έχει τη δική του λειτουργία. Δεν χρειάζεται κάθε γωνιά να φιλοξενεί κάποιο έπιπλο ή διακοσμητικό. Όπως αναφέραμε, η ισορροπία δημιουργείται συχνά από αυτά που λείπουν.