ΕΡΕΥΝΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΗΝ ΠΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ – ΤΙ ΕΔΕΙΞΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Μια σύντομη άσκηση ευγνωμοσύνης μπορεί να βελτιώσει τη διάθεση, όμως ο τρόπος με τον οποίο την εκφράζουμε φαίνεται να κάνει τη διαφορά. Τι έδειξε η μεγαλύτερη διεθνής μελέτη μέχρι σήμερα, που συνέκρινε έξι διαφορετικές πρακτικές σε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους από 34 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Από τις παραδοσιακές τελετουργίες των Σαχά στη Σιβηρία μέχρι την Ημέρα των Ευχαριστιών στη Βόρεια Αμερική, η ευγνωμοσύνη αποτελεί μία εκ των πιο διαδεδομένων ανθρώπινων εκφράσεων. Κάπως έτσι πέρασε στο μικροσκόπιο των ερευνητών, όπου μελετήθηκε για τις πιθανές ευεργετικές της επιδράσεις και κατέληξε εργαλείο της σύγχρονης Θετικής Ψυχολογίας. Ωστόσο, δεν υπάρχει μία μόνο έκφραση ευγνωμοσύνης και, όπως έδειξε η μεγαλύτερη διεθνής μελέτη για το θέμα, ούτε μία εξίσου αποτελεσματική σε κάθε κουλτούρα.

Την έρευνα, που συντόνισαν οι Nicholas Coles (Πανεπιστήμιο της Φλόριντα) και Michael McCullough (Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο), με συνεργασία δεκάδων ερευνητών από όλο τον κόσμο, συμπεριέλαβε 10.772 εθελοντές από 34 χώρες από κάθε ήπειρο, ανάμεσα στις οποίες ήταν και η Ελλάδα. 

Οι συμμετέχοντες επέλεξαν και ολοκλήρωσαν μία από έξι σύντομες ασκήσεις ευγνωμοσύνης μέσω μιας διαδικτυακής πλατφόρμας, σε μια διαδικασία που διήρκησε περίπου 20 λεπτά. Αμέσως μετά, αξιολογήθηκαν η συναισθηματική τους διάθεση, η αισιοδοξία, η ικανοποίηση από τη ζωή, ο φθόνος και το αίσθημα κοινωνικής ανταπόδοσης. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό PNAS.

Η μεγαλύτερη έρευνα για την ευγνωμοσύνη έδειξε πως η έκφρασή της και τα οφέλη από αυτήν διαφέρουν ανά χώρα. iStock

Οι 6 ασκήσεις ευγνωμοσύνης

Η μελέτη συνέκρινε έξι διαφορετικές πρακτικές ευγνωμοσύνης:

• Αναστοχασμός τύπου Naikan. Το Naikan είναι μια ιαπωνική πρακτική αυτοπαρατήρησης με έμφαση στις σχέσεις και στην αμοιβαιότητα. Βασίζεται στον αναστοχασμό και στην επίγνωση της στήριξης που λαμβάνουμε από τους άλλους, αλλά και των δικών μας εγωκεντρικών τάσεων. Η λέξη προέρχεται από τα nai (μέσα) και kan (κοιτάζω) και έχει τις ρίζες της στον Βουδισμό της Αγνής Γης. Οι συμμετέχοντες εξέτασαν τι έλαβαν, τι προσέφεραν και πώς θα μπορούσαν να βοηθήσουν περισσότερο τους γύρω τους.
• Ευγνωμοσύνη μέσω νοητικής αφαίρεσης. Οι εθελοντές κλήθηκαν να σκεφτούν πέντε πράγματα της προηγούμενης ημέρας για τα οποία ένιωθαν ευγνωμοσύνη και στη συνέχεια να φανταστούν πώς θα ήταν η ζωή τους χωρίς αυτά.
• Ευγνωμοσύνη προς μια ανώτερη δύναμη. Οι συμμετέχοντες έγραψαν ένα γράμμα προς τον Θεό, μια ανώτερη δύναμη ή μια πνευματική οντότητα, εκφράζοντας ευγνωμοσύνη για όσα έχουν λάβει.
• Μήνυμα ευγνωμοσύνης. Οι συμμετέχοντες έγραψαν και έστειλαν ένα μήνυμα ευγνωμοσύνης σε κάποιο πρόσωπο.
• Γράμμα χωρίς αποστολή. Οι συμμετέχοντες έγραψαν ένα γράμμα ευγνωμοσύνης προς κάποιο πρόσωπο, χωρίς όμως να το παραδώσουν. Η πρακτική είχε μεγαλύτερη επίδραση από την απλή λίστα, αλλά μικρότερη από την άμεση αποστολή του μηνύματος.
• Λίστα ευγνωμοσύνης. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν πέντε πράγματα για τα οποία ένιωθαν ευγνωμοσύνη.

Ανάμεσα στις παρεμβάσεις που εξετάστηκαν ήταν το Naikan, μια ιαπωνική πρακτική αυτοπαρατήρησης με έμφαση στις σχέσεις και στην αμοιβαιότητα. iStock

Η πιο πετυχημένη (και η πιο αποτυχημένη) άσκηση ευγνωμοσύνης

Τα μηνύματα ευγνωμοσύνης αποδείχθηκαν η πιο αποτελεσματική παρέμβαση. Η πράξη της επικοινωνίας –η ουσιαστική κοινωνική επαφή– φαίνεται να ενισχύει άμεσα τα θετικά συναισθήματα, να περιορίζει τα αρνητικά και να αυξάνει την επιθυμία για αμοιβαία προσφορά. Μάλιστα, η άμεση αποστολή του μηνύματος είχε αισθητά μεγαλύτερη θετική επίδραση από τη σύνταξη μιας επιστολής που δεν στάλθηκε ποτέ. Το εύρημα υποδηλώνει ότι η ευγνωμοσύνη παράγει μεγαλύτερα οφέλη όταν εκφράζεται και φτάνει στον αποδέκτη της.

Στον αντίποδα, η απλή καταγραφή μιας λίστας ευγνωμοσύνης πέντε πραγμάτων είχε την πιο ασθενή επίδραση, παρότι ήταν η πιο δημοφιλής άσκηση. Είναι ενδιαφέρον πως, αν και πρόκειται για παρέμβαση που συστήνεται ευρέως στον χώρο της θετικής ψυχολογίας, τα δεδομένα έδειξαν ότι επιφέρει ελάχιστες αλλαγές στη διάθεση και σχεδόν μηδενική επίδραση σε κοινωνικά συναισθήματα, όπως η μείωση της ζήλιας ή η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η εσωτερική αναπόληση θετικών γεγονότων δεν αρκεί· η κοινωνική διάσταση είναι που κάνει τη διαφορά.

Η σύνταξη και αποστολή μηνυμάτων ευγνωμοσύνης αποδείχθηκε η πιο αποτελεσματική παρέμβαση. iStock

Ο ρόλος της κουλτούρας και η θέση της Ελλάδας

Πέρα από τη φύση της παρέμβασης, το πολιτισμικό υπόβαθρο φάνηκε να επηρεάζει το αποτύπωμα της ευγνωμοσύνης. Οι διαφορές ανά χώρα αποδείχθηκαν πολύ μεγαλύτερες από τις διαφορές ανάμεσα στις ίδιες τις ασκήσεις. Συνολικά, οι παρεμβάσεις σημείωσαν τη μεγαλύτερη επιτυχία στο Μεξικό, ενώ είχαν σχεδόν μηδενικό αντίκτυπο στη Νορβηγία. Χώρες όπως η Βραζιλία, η Κολομβία και η Ινδία βρέθηκαν στη μέση της κλίμακας, ενώ η Ελλάδα κινήθηκε προς το χαμηλότερο μέρος της κατάταξης, καταλήγοντας 21η μεταξύ των 34 χωρών.

Οι επιστήμονες εξέτασαν τους λόγους για τους οποίους ορισμένοι πολιτισμοί ανταποκρίνονται περισσότερο, μέσα από διαφορετικά πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Το τελικό αποτέλεσμα φαίνεται να διαμορφώνουν παράγοντες όπως:

• η αυστηρότητα των κοινωνικών κανόνων (cultural tightness),
• η αποδοχή της κοινωνικής ιεραρχίας,
• η θρησκευτικότητα,
• η τάση για απόλαυση και
• τα επίπεδα κοινωνικής ανοχής.

Η ευγνωμοσύνη βελτιώνει τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη, σε ποσοστό που αγγίζει το 98% των χωρών. iStock

Για παράδειγμα, σε μέρη με αυστηρότερους κοινωνικούς κανόνες, οι παρεμβάσεις ευγνωμοσύνης φάνηκαν να συνδέονται με μικρότερες βελτιώσεις στο συναίσθημα, την αισιοδοξία και την ικανοποίηση από τη ζωή. Παρ' όλα αυτά, τονίζουν οι ερευνητές, οι αναλύσεις είναι διερευνητικές και για τις περισσότερες από τις πολιτισμικές μεταβλητές τα στοιχεία είναι προκαταρκτικά. Συνεπώς, απαιτείται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθούν οι μηχανισμοί και οι συσχετίσεις.

Τα οφέλη της ευγνωμοσύνης είναι πανανθρώπινα

Η συνολική εικόνα της μελέτης ήταν σύνθετη. Η ευγνωμοσύνη συνδέθηκε συνολικά με περισσότερη αισιοδοξία, μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή, λιγότερο φθόνο και ισχυρότερο αίσθημα κοινωνικής ανταπόδοσης, χωρίς τα οφέλη να εμφανίζουν ίδια συνέπεια σε όλα τα κράτη.

Το μοναδικό εύρημα που αποδείχθηκε σχεδόν καθολικό ήταν η ενίσχυση της καλής διάθεσης. Η ευγνωμοσύνη βελτιώνει τη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη, σε ποσοστό που αγγίζει το 98% των χωρών.