ΥΠΑΡΧΕΙ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΑΠΟΤΡΑΠΕΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ;
Οι περισσότερες περιπτώσεις καρκίνου των ωοθηκών ξεκινούν από τις σάλπιγγες. Τι σημαίνει αυτό για την αποτροπή του;
Όταν επικοινώνησα με την Δρ Svetlana Bajalica Lagercrantz, καθηγήτρια στο Τμήμα Ογκολογίας-Παθολογίας του Karolinska Institutet της Σουηδίας με εξειδίκευση στη Γενετική και δη στον κληρονομικό καρκίνο, για να ζητήσω τις συμβουλές της προς τα άτομα των οποίων οι γονείς εμφάνισαν κάποτε κάποιον τύπο καρκίνου, ομολογώ πως άκουσα μια συμβουλή που δεν περίμενα.
Λέγοντάς της πως η μητέρα μου είχε εμφανίσει στο παρελθόν καρκίνο στον μαστό και πως έκανε στην πορεία γονιδιακό έλεγχο που αποκάλυψε ένα γονίδιο ενδιάμεσου κινδύνου, η Δρ Lagercrantz μου πρότεινε ως ασφαλέστερο προληπτικό μέτρο: Αν έχεις κι εσύ το ίδιο γονίδιο, μετά την εμμηνόπαυση αφαίρεσε τις ωοθήκες σου.
Επρόκειτο για μια κουβέντα «στο πόδι», όμως αντίστοιχη ήταν, μεταξύ άλλων, και η πρόταση του Γυναικολόγου-Ογκολόγου Δρ. Βασίλη Σιούλα σε προγενέστερη συνέντευξη. Και, όπως διαπιστώνω ψάχνοντάς το περισσότερο, αυτή είναι η πρακτική που ενθαρρύνεται τελευταία από τους μεγαλύτερους σχετικούς οργανισμούς, όπως η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία, το Αμερικανικό Κολλέγιο Χειρουργών και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Γυναικολογικής Ογκολογίας. Μάλιστα, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία ξεκινά τώρα ενημερωτική καμπάνια πάνω στο θέμα για γιατρούς και κοινό.
Η αφαίρεση των σαλπίγγων μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου των ωοθηκών κατά 80%
Η χειρουργική αφαίρεση των γυναικείων γεννητικών οργάνων ίσως ακούγεται ακραία μέθοδος πρόληψης, ωστόσο οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Η Dr. Rebecca Stone, χειρουργός ογκολόγος στο Johns Hopkins Medicine, εξηγεί σε άρθρο στους New York Times ότι «ο καρκίνος των ωοθηκών δεν θα έπρεπε να ονομάζεται έτσι. Γιατί σχεδόν σε κάθε περίπτωση –ειδικά στην πολύ επιθετική μορφή του– ξεκινά από τις σάλπιγγες. Το 20% των περιπτώσεων που ξεκινά πράγματι στις ωοθήκες αποτελεί μια διαφορετική περίπτωση και συνήθως θεραπεύεται».
Έτσι, συνεχίζει η ίδια, «οι γυναίκες που αφαιρούν τις σάλπιγγές τους μειώνουν τον κίνδυνο να εμφανίσουν κάποια στιγμή καρκίνο των ωοθηκών κατά 80%. Και πρόκειται για μια επέμβαση των 5 λεπτών που μπορεί να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο οποιουδήποτε άλλου χειρουργείου κοιλίας, όπως η υστερεκτομή, η απολίνωση των σαλπίγγων, η αφαίρεση χολής ή η αποκατάσταση μιας κήλης».
ΣΤΟ 80% ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ, Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΑΛΠΙΓΓΕΣ.
Προς αποφυγή πρόκλησης πανικού, ο κίνδυνος να διαγνωστεί μια γυναίκα με καρκίνο ωοθηκών υπολογίζεται στατιστικά στο 1,1%. Καθώς όμως πρόκειται για μια μορφή που δεν εντοπίζεται εύκολα μέσω κάποιου ιατρικού ελέγχου, όταν τελικά μια γυναίκα εμφανίσει συμπτώματα, όπως πρήξιμο ή κοιλιακό άλγος, ο καρκίνος αυτός συνήθως έχει εξελιχθεί δραματικά. Εξυπακούεται πως ακολουθούν άμεσα χειρουργεία και χημειοθεραπείες, αλλά σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει θεραπεία.
Ο λόγος που είναι τόσο δύσκολο να εντοπιστεί σε απεικονιστική εξέταση είναι ότι ξεκινά ως μικροσκοπικές κηλίδες καρκινικών κυττάρων που διαφεύγουν από το διευρυμένο άκρο της σάλπιγγας, το οποίο εφάπτεται στην ωοθήκη. Τα κύτταρα αυτά διασπείρονται έπειτα στην ωοθήκη και την κοιλιακή χώρα, όπου συνεχίζουν να αναπτύσσονται.
Η σύσταση της Δρ Lagercrantz να αφαιρέσω τις ωοθήκες μου τοποθετήθηκε χρονικά στην εμμηνόπαυση, όταν δεν θα τίθεται πια ζήτημα γονιμότητας. Ωστόσο, πολλές γυναίκες, ειδικά αν έχουν βεβαρημένο ιστορικό καρκίνων στην οικογένεια, έχει χρειαστεί να προχωρήσουν στην επέμβαση αυτή πολύ νωρίτερα, ενώ είναι ακόμα γόνιμες, προκειμένου να προφυλαχθούν.
Η επέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει μόνο τις σάλπιγγες (ονομάζεται αμφοτερόπλευρη σαλπιγγεκτομή), οι οποίες αφαιρούνται, ενώ οι ωοθήκες παραμένουν ανέπαφες στη θέση τους. Έτσι, συνεχίζουν να παράγουν κανονικά οιστρογόνα και άλλες ορμόνες, έτσι η γυναίκα δεν μπαίνει σε διαδικασία χειρουργικής εμμηνόπαυσης, κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις νεότερες.
Αυτός είναι και ένας λόγος για τον οποίο η διατήρηση των ωοθηκών –όταν δεν υπάρχει σαφής ιατρική ένδειξη για την αφαίρεσή τους– δεν είναι αμελητέα υπόθεση, ακόμη και μετά την εμμηνόπαυση. Όπως έχουμε γράψει στο OW, νεότερα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι οι ωοθήκες δεν μετατρέπονται απλώς σε «ανενεργά» όργανα με το τέλος της αναπαραγωγικής ζωής. Συνεχίζουν για χρόνια να παράγουν ανδρογόνα, ενώ διερευνάται πλέον και ο πιθανός ρόλος τους σε ανοσολογικές και φλεγμονώδεις διεργασίες. Τα σχετικά ευρήματα βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, υπογραμμίζουν όμως ότι η προληπτική αφαίρεση των ωοθηκών δεν είναι μια απόφαση χωρίς βιολογικό κόστος και χρειάζεται εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου και οφέλους.
Αν πάντως ο γιατρός επιλέξει να αφαιρέσει τις ωοθήκες, τότε θα αφαιρεθούν ταυτόχρονα και οι σάλπιγγες, διότι ενώ οι ωοθήκες μπορούν να επιβιώσουν χωρίς τις σάλπιγγες, οι σάλπιγγες δεν μπορούν να επιβιώσουν χωρίς τις ωοθήκες, από τις οποίες εξαρτώνται για την αιμάτωσή τους.
Το ζητούμενο είναι κάθε γυναίκα, ειδικά με ιστορικό καρκίνου στην οικογένεια, να γνωρίζει πως ο καρκίνος των ωοθηκών, αν και είναι σχεδόν αδύνατον να διαγνωστεί πολύ έγκαιρα, υπάρχει τρόπος να αποτραπεί και να αποφευχθεί έτσι ένας πολύ σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή της.