ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΙΣ ΩΟΘΗΚΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ; ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΤΙΜΟΤΕΡΟ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ Ή ΟΧΙ;

Μια έρευνα φέρνει στο φως καινούργια δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία η προληπτική αφαίρεση των ωοθηκών στην εμμηνόπαυση ίσως να μην είναι ένα καλό σενάριο για το γυναικείο σώμα. Κι αυτό επειδή οι ωοθήκες δεν παραμένουν άχρηστες ή ανενεργές με το τέλος της αναπαραγωγικής ηλικίας, αλλά αποκτούν νέο ρόλο.

Η προληπτική αφαίρεση των ωοθηκών, για λόγους φυσικά που κάτι τέτοιο κρίνεται αναγκαίο, είναι μια επέμβαση που ενδείκνυται στη διεθνή βιβλιογραφία μετά την εμμηνόπαυση. Βασίζεται σε μια βαθιά ριζωμένη πεποίθηση για το γυναικείο σώμα: ότι οι ωοθήκες, με τη λήξη της αναπαραγωγικής περιόδου, απλώς «σβήνουν» και μετατρέπονται σε αδρανή, ανενεργά όργανα.

Τώρα όμως, μια νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Molecular Human Reproduction ανατρέπει αυτή την άποψη. Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τη Francesca Duncan από το Πανεπιστήμιο Northwestern στο Ιλινόις των ΗΠΑ, ανακάλυψαν ότι οι ωοθήκες δεν σταματούν να λειτουργούν, απλώς αλλάζουν ρόλο: από όργανα αναπαραγωγής μετατρέπονται σε όργανα του ανοσοποιητικού συστήματος, επηρεάζοντας ενδεχομένως τη γήρανση ολόκληρου του σώματος.

Κατά την εξέταση ωοθηκών από γυναίκες ηλικίας 50 έως 75 ετών, η ομάδα της Duncan ανακάλυψε ότι τα κύτταρα του οργάνου παρήγαγαν διαφορετικές πρωτεΐνες με την πάροδο της ηλικίας, ένα εντελώς καινούργιο εύρημα. «Για μένα, αυτό ήταν πραγματικά αποκαλυπτικό, διότι αν αυτό το όργανο δεν κάνει τίποτα, θα περίμενε κανείς ότι δεν θα υπήρχαν αλλαγές με την ηλικία. Όλα θα φαίνονταν ίδια», είπε η Duncan. «Είναι πλέον σαφές ότι κάτι άλλο συμβαίνει με αυτό το όργανο». Τι όμως;

Τι έδειξε η έρευνα για τη λειτουργία των ωοθηκών

Τα ευρήματα είναι αρκετά ενδιαφέροντα και θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την τρέχουσα βιβλιογραφία, ωστόσο βρίσκονται ακόμη σε πολύ αρχικό στάδιο για να μπορέσουν οι ειδικοί να μιλήσουν με βεβαιότητα.

Σύμφωνα με τη νέα έρευνα, μετά την εμμηνόπαυση οι ωοθήκες ναι μεν αδειάζουν από ωάρια, παρατηρείται όμως μια μαζική εισροή εκεί κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως Τ-κύτταρα (T-cells) και μακροφάγα (δηλαδή τα κύτταρα που «τρώνε» κυτταρικά υπολείμματα και φλεγμονές). Θα λέγαμε με πολύ απλά λόγια ότι οι ωοθήκες αποκτούν μια νέα, ανοσολογική ταυτότητα, καθώς εντάσσονται στο στράτευμα του ανοσοποιητικού συστήματος.

iStock

Ας δούμε γιατί μπορεί να γίνεται αυτό. Όταν μια γυναίκα μπαίνει στην εμμηνόπαυση, η ωοθήκη εξαντλεί τα ωάριά της. Ο ιστός της αρχίζει να συρρικνώνεται και γεμίζει με κύτταρα που έχουν γεράσει και δεν λειτουργούν πια. Το ανοσοποιητικό σύστημα βλέπει αυτά τα «βιολογικά σκουπίδια» και στέλνει τα στρατεύματά του –όπως τα μακροφάγα κύτταρα– για να καθαρίσουν την περιοχή. Μέχρι εδώ, η διαδικασία είναι φυσιολογική και απαραίτητη. Το πρόβλημα είναι ότι το ανοσοποιητικό σύστημα... δεν φεύγει ποτέ.

Αντί να καθαρίσουν τον χώρο και να αποχωρήσουν, τα κύτταρα του ανοσοποιητικού εγκαθίστανται μόνιμα μέσα στην ωοθήκη. Επειδή δεν μπορούν να ολοκληρώσουν τον καθαρισμό, αρχίζουν να εκπέμπουν σήματα κινδύνου στο υπόλοιπο σώμα για να ζητήσουν ενισχύσεις. Αυτά τα σήματα κινδύνου είναι οι κυτοκίνες. Οι κυτοκίνες είναι ουσίες που προκαλούν φλεγμονή. Όταν η ωοθήκη γεμίζει με αυτές, μετατρέπεται σε μια εστία που σιγοκαίει.

Οι ωοθήκες συνδέονται με τη φλεγμονή

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτή η λειτουργία των ωοθηκών επηρεάζει όλο το σώμα. Τα φλεγμονώδη σήματα μπορεί να παίζουν ρόλο στο πώς γερνούν άλλα όργανα (η καρδιά, ο εγκέφαλος, τα οστά κ.λπ.) τις δεκαετίες που ακολουθούν την εμμηνόπαυση. Είναι όμως νωρίς για να μιλήσουμε με βεβαιότητα.

iStock

Το εύρημα θα μπορούσε να βοηθήσει να εξηγηθεί γιατί οι γυναίκες τείνουν να είναι λιγότερο υγιείς από τους άντρες καθώς μεγαλώνουν, παρόλο που ζουν περισσότερο, εικάζει η Duncan. Η ωοθήκη μετά την αναπαραγωγική ηλικία θα μπορούσε να εκκρίνει μόρια που προδιαθέτουν τα άτομα σε χρόνια φλεγμονή κατά τα χρόνια της εμμηνόπαυσης. Όμως, το αν οι γηραιότερες ωοθήκες πραγματοποιούν πράγματι κάποια ανοσολογική σηματοδότηση ή απλώς γίνονται μια ακούσια δεξαμενή για τα κύτταρα του ανοσοποιητικού, παραμένει ασαφές. Το κενό στη γνώση της βιολογίας της ωοθήκης μετά την εμμηνόπαυση είναι «λίγο τρομακτικό», προσθέτει. «Το οφείλουμε πραγματικά στη γυναικεία υγεία να μελετήσουμε αυτή τη χρονική περίοδο».

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΝΕΑ ΕΡΕΥΝΑ, ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ, ΟΙ ΩΟΘΗΚΕΣ ΝΑΙ ΜΕΝ ΑΔΕΙΑΖΟΥΝ ΑΠΟ ΩΑΡΙΑ, ΠΑΡΑΤΗΡΕΙΤΑΙ ΟΜΩΣ ΜΙΑ ΜΑΖΙΚΗ ΕΙΣΡΟΗ ΕΚΕΙ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΟΥ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ.

Πώς βοηθάει αυτή η ανακάλυψη

Το ότι οι ωοθήκες δεν «πεθαίνουν» μετά την εμμηνόπαυση, αλλά κάνουν μια «δεύτερη δουλειά» ως κέντρα ελέγχου φλεγμονών και ανοσολογικών αντιδράσεων, είναι μια ανακάλυψη που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη προσεγγίζει τη γυναικεία υγεία μετά τα 50. Η προσοχή τώρα στρέφεται στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Πόσο χρήσιμος ή επιβλαβής είναι ο ρόλος που επιτελούν οι ηλικιωμένες ωοθήκες; Προς το παρόν δεν φαίνεται να υπάρχει κατηγορηματική απάντηση στην ερώτηση αφαίρεση ή όχι, καθώς όμως τα δεδομένα αλλάζουν, η ανάγκη για να επενδύσουμε στην έρευνα που αφορά τη γυναικεία υγεία μεγαλώνει.

Έτσι, αντί να προκριθεί βεβιασμένα μια χειρουργική επέμβαση, οι ερευνητές ψάχνουν φάρμακα που θα στοχεύουν μόνο τα γηρασμένα κύτταρα της ωοθήκης, ώστε να σταματήσουν την πρόκληση φλεγμονής, αφήνοντας ανέπαφη την ικανότητά της  να παράγει ορμόνες. Γιατί, ναι μεν σταματάει η παραγωγή ωαρίων και ποσοτήτων οιστρογόνων, όμως η παραγωγή ανδρογόνων (όπως η τεστοστερόνη) είναι χρήσιμη για πολλά χρόνια μετά την εμμηνόπαυση. Το λίπος του σώματος παίρνει αυτά τα ανδρογόνα και τα μετατρέπει σε μικρές δόσεις οιστρογόνων. Αυτή η ελάχιστη ορμονική «σταγόνα» προστατεύει τον εγκέφαλο από την άνοια, τα οστά από την οστεοπόρωση και την καρδιά από τα έμφραγματα.