ΜΕΝΤΕΓΙΝ: ΠΩΣ Η ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΚΟΛΟΜΒΙΑΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΑ ΤΟΥΣ ΚΑΥΣΩΝΕΣ
Το Μεντεγίν είναι η πόλη της Κολομβίας που γέμισε «Πράσινους Διαδρόμους» και κατάφερε να βελτιώσει την καθημερινότητα των κατοίκων της.
Οι μέρες του καύσωνα με βρήκαν μεταξύ Ηρακλείου και Αθήνας. Περπατώντας στο κέντρο των δύο πόλεων, αυτό που αναζητούσα απεγνωσμένα ήταν η σκιά κάποιου δέντρου, που θα μπορούσε να μου προσφέρει για λίγο μια ανάσα. Και στις δύο περιπτώσεις διέσχισα ολόκληρα τετράγωνα και τα δέντρα που συνάντησα ήταν όχι μόνο μετρημένα στα δάχτυλα των χεριών, αλλά ταλαιπωρημένα και παρατημένα. Δεν φτάνει που δεν έχουμε πράσινο στις πόλεις μας, ακόμα κι αυτό που έχουμε δεν φαίνεται να το αγαπάμε.
Μετά διαβάζω για το Μεντεγίν, την πόλη της Κολομβίας που μπορεί κάποτε να χαρακτηριζόταν «murder capital of the world» και να ήταν διαβόητη λόγω της δράσης των καρτέλ ναρκωτικών και του Πάμπλο Εσκομπάρ, ωστόσο πλέον είναι γνωστή για κάτι τελείως διαφορετικό. Σήμερα, η πόλη αυτή αποτελεί παράδειγμα αστικής καινοτομίας και προσαρμογής στην κλιματική κρίση.
Από το τσιμέντο στους πράσινους διαδρόμους
Όπως η Αθήνα και το Ηράκλειο, έτσι και το Μεντεγίν αναπτύχθηκε γρήγορα, με την αστική επέκταση να γίνεται εις βάρος των χώρων πρασίνου και της βλάστησης. Όμως, οι δρόμοι και το τσιμέντο απορροφούν και διατηρούν τη θερμότητα, ενισχύοντας το φαινόμενο της «αστικής θερμικής νησίδας».
Η ανάγκη για αλλαγή ήταν εμφανής, έτσι το 2016 ξεκίνησε μια διαφορετική προσέγγιση στον αστικό σχεδιασμό, που περιλάμβανε περισσότερο χώρο για τους ανθρώπους και τα φυτά. Τι συμβαίνει στην Ελλάδα; Ε, καμία σχέση.
Στο πλαίσιο μιας 3ετούς πρωτοβουλίας ύψους περίπου 16 εκατ. δολαρίων δημιουργήθηκαν περισσότεροι από 30 «Πράσινοι Διάδρομοι» (Corredores Verdes) κατά μήκος δρόμων και υδάτινων οδών. Συνολικά βελτιώθηκαν ή δημιουργήθηκαν περισσότερα από 700.000 τμ2 πρασίνου, ενώ οι διάδρομοι αυτοί περιλαμβάνουν περίπου 20 χλμ. διαδρομών με σκιά, ποδηλατόδρομους και πεζόδρομους.
Σκοπός δεν ήταν να συγκεντρωθεί όλο το πράσινο σε μερικά μεγάλα πάρκα, αλλά να απλωθεί σε ολόκληρη την πόλη, ώστε οι κάτοικοι να μπορούν να βιώνουν καλύτερες συνθήκες στην καθημερινότητά τους. Έτσι, οι πράσινες διαδρομές συνδέουν κράσπεδα, πλατείες, πάρκα, κάθετους κήπους, πεζοδρόμια, αλλά και κάποιους από τους επτά λόφους που περιβάλλουν το Μεντεγίν.
Ακόμα και υποδομές που συγκρατούν θερμότητα, όπως σταθμοί του μετρό, πρασίνισαν. Σε κυβερνητικά κτίρια δημιουργήθηκαν πράσινες στέγες και κάθετοι κήποι. Για παράδειγμα, στο δημαρχείο της πόλης εγκαταστάθηκε ένας από τους πρώτους πράσινους κήπους, με σχεδόν 100.000 φυτά και 12 είδη σε επιφάνεια 1.810 τμ2.
Όταν ξεκίνησε το πρόγραμμα, προστέθηκαν στους δρόμους και τα πάρκα της πόλης 120.000 φυτά και 12.500 δέντρα. Μέχρι το 2021, ο αριθμός είχε φτάσει τα 2,5 εκατ. και τις 880.000, αντίστοιχα. Η προσπάθεια δεν σταματά και ο σχεδιασμός για την περίοδο 2024-2027 δίνει έμφαση στην επέκταση των πράσινων χώρων και στην αποκατάσταση ρεμάτων και ποταμών. Προβλέπει επίσης τη δημιουργία περισσότερων πράσινων διαδρόμων, πάρκων και χώρων πρασίνου.
Τα πολλαπλά κέρδη της πόλης
Όσον αφορά την αντιμετώπιση της ζέστης, το αποτέλεσμα ήταν αισθητό. Στα πρώτα τρία χρόνια του προγράμματος, η θερμοκρασία στο Μεντεγίν μειώθηκε κατά 2°C, ενώ εκτιμάται ότι, καθώς τα δέντρα θα μεγαλώνουν, η θερμοκρασία θα μπορούσε να μειωθεί ακόμη και 4-5°C τις επόμενες δεκαετίες. Με τη σειρά της, η πτώση αυτή μπορεί να περιορίσει την ανάγκη για ενεργοβόρα συστήματα ψύξης, όπως τα κλιματιστικά.
Οι πράσινοι διάδρομοι δεν φαίνεται να επηρεάζουν μόνο τη θερμοκρασία. Με την κατασκευή νέων ποδηλατοδρόμων, η χρήση του ποδηλάτου στην πόλη αυξήθηκε κατά 34,6%.
Παράλληλα, μεταξύ 2016 και 2019 μειώθηκαν σημαντικά τα επίπεδα των PM2.5 και του όζοντος στο έδαφος και στο ίδιο διάστημα μειώθηκε η νοσηρότητα από οξείες αναπνευστικές λοιμώξεις. Επίσης, σε έναν μόνο από τους διαδρόμους, η νέα βλάστηση εκτιμάται ότι θα μπορούσε να απορροφά σχεδόν 161.000 κιλά CO₂ τον χρόνο κατά την αρχική φάση ανάπτυξης των φυτών.
Τέλος, ενισχύθηκε η βιοποικιλότητα. Σε ένα δείγμα των πράσινων διαδρόμων καταγράφηκαν 30 διαφορετικά είδη πεταλούδων, ενώ αναφέρεται και επιστροφή πουλιών στις περιοχές αυτές.
Η διατήρηση του πρασίνου απαιτεί δουλειά
Ένα ακόμη στοιχείο του εγχειρήματος αφορά τους ανθρώπους που ανέλαβαν να το υλοποιήσουν και να το συντηρήσουν. Περισσότεροι από 100 κάτοικοι από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες εκπαιδεύτηκαν για να εργαστούν ως δημοτικοί κηπουροί και τεχνικοί φύτευσης.
Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όπως όλα, έτσι και η αστική βλάστηση χρειάζεται συντήρηση από καιρό σε καιρό και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να προβλέπεται το αντίστοιχο κονδύλι στον προϋπολογισμό. Κάτι που δεν είναι εύκολο.
Πέρα από αυτό, εξίσου σημαντική είναι η συστηματική αξιολόγηση των πράσινων διαδρόμων, ώστε τα οφέλη τους να παραμείνουν ευρεία και μακροχρόνια.