ΤΟ ΣΤΑΘΕΡΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ – ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ
Γιατί να αγοράσει κάποιος σήμερα σταθερό τηλέφωνο, όταν έχει ήδη smartphone; Η απάντηση μπορεί να βρίσκεται λιγότερο στη νοσταλγία για τη δεκαετία του 2000 και περισσότερο στην ανάγκη για απόσταση από μια συσκευή που έχει κυριεύσει την καθημερινότητά του.
Ένα ασύρματο ακουστικό παλιού τύπου που κουμπώνει σε θύρα Type-C, μια επιτοίχια βάση με σπιράλ καλώδιο όπου «παρκάρεις» το smartphone σου, ένα ροζ σταθερό τηλέφωνο αγορασμένο από κατάστημα με είδη διακόσμησης και design, όχι από παλαιοπωλείο. Είναι αντικείμενα που βρίσκεις σήμερα σε σπίτια νέων ενηλίκων ή και εφήβων, και παραπέμπουν στην αισθητική της δεκαετίας του 2000 και στη νοσταλγία για μια εποχή πριν από την κυριαρχία των smartphones. Περισσότερο, ενδεχομένως, αντανακλούν μια προσπάθεια να μειωθεί η αδιάκοπη σωματική επαφή με το κινητό.
«Τα smartphones σχεδιάστηκαν ώστε να είναι συνεχώς μαζί μας», λέει η ερευνήτρια Jess Hardley από τα Edith Cowan University και RMIT University, εξηγώντας σε πρόσφατη δημοσίευσή της στο M/C Journal γιατί μας είναι τόσο δύσκολο να τα αποχωριστούμε. «Τα μεταφέρουμε από δωμάτιο σε δωμάτιο, τα κρατάμε σε απόσταση αναπνοής και δεν το σκεφτόμαστε καν πριν τα πιάσουμε ή τα τσεκάρουμε».
Πριν από 20 χρόνια, η ανθρωπολόγος Mizuko Ito είχε περιγράψει το κινητό ως μια στενή και οικεία τεχνο-κοινωνική πρόσδεση, μια προσωπική συσκευή η οποία στηρίζει επικοινωνίες που αποτελούν μια σταθερή, ελαφριά και καθημερινή παρουσία στη ζωή μας. Ο ίδιος ο σχεδιασμός των οθονών αφής, προσθέτει η Hardley, που απαιτεί γυμνό δέρμα για να «αναγνωρίσει» η οθόνη το άγγιγμα, έκανε το χέρι κυριολεκτικά εξάρτημα της συσκευής, μια σχέση που περιγράφει ως αμοιβαία «διαμόρφωση» ανάμεσα σε χέρι και αντικείμενο.
Σε μια από τις μελέτες περίπτωσης της Hardley, ένας νεαρός συμμετέχων, ο Ravi, φτάνει στη δουλειά και συνειδητοποιεί ότι ξέχασε το κινητό στο σπίτι. Δεν θα γυρίσει να το πάρει, γιατί θέλει να αποδείξει στον εαυτό του ότι δεν εξαρτάται απ’ αυτό. Όμως όλη μέρα το χέρι του πηγαίνει αυθόρμητα στην τσέπη. Πιο πολύ από τη σύνδεση, του λείπει η ίδια η κίνηση, η μυϊκή μνήμη.
Η Hardley αναφέρει ότι, μέσα από περισσότερα από δέκα χρόνια έρευνας με Αυστραλούς χρήστες smartphones, έχει δει ανθρώπους να δημιουργούν σκόπιμα φυσική απόσταση από τις συσκευές τους. Μία συμμετέχουσα τής είπε ότι κλείδωνε το κινητό της σε ένα συρτάρι στη δουλειά, επειδή το mobile gaming είχε λάβει διαστάσεις εμμονής και επηρέαζε τη συγκέντρωσή της.
«Αυτό που με ενδιέφερε δεν ήταν μόνο ότι οι άνθρωποι ήθελαν να χρησιμοποιούν λιγότερο τα τηλέφωνά τους. Είναι ότι συχνά δημιουργούν σωματική απόσταση από τη συσκευή, βάζοντάς τη σε άλλο δωμάτιο, κλειδώνοντάς την κάπου ή κάνοντας πιο δύσκολη την πρόσβαση σε αυτή», λέει.
Η ίδια τάση αποτυπώνεται και στην αυξανόμενη χρήση phone-free events, περιορισμών εφαρμογών, ειδικών θηκών στις οποίες κλειδώνονται τα τηλέφωνα κατά τη διάρκεια συναυλιών και ρυθμίσεων grayscale για μείωση του χρόνου οθόνης και ξεκούραση των ματιών.
Η γενιά Ζ ανακαλύπτει το καλώδιο
Κάτι τέτοιο φαίνεται να επιδιώκουν πολλοί άνθρωποι νεότερων γενιών, όπως η Gen Z. Το 2024, η Alaina Demopoulos κατέγραψε για τον Guardian μια σειρά νεαρών χρηστών που έχουν αποκτήσει vintage ή ρετρό αισθητικής σταθερά τηλέφωνα, ενώ εξακολουθούν να χρησιμοποιούν κανονικά το κινητό τους για τις καθημερινές ανάγκες.
Η 24χρονη τότε Nicole Randone πόζαρε με ένα μωβ σταθερό τηλέφωνο που είχαν λανσάρει οι αδελφές Olsen το 2003, ένα κομμάτι από τη «νοσταλγία των '00s» που χτίζει γύρω του όλη την αισθητική του δωματίου της. Η Sunny, παρόμοιας ηλικίας, έδειχνε ένα σταθερό της εταιρείας Hello Kitty, το οποίο συνέδεε μέσω Bluetooth με το iPhone της, ώστε οι κλήσεις να φτάνουν και στις δύο συσκευές ταυτόχρονα.
Δεν είναι ακριβώς επιστροφή στην παλιά τεχνολογία. Άλλωστε, αναφέρει το ρεπορτάζ, μόλις 1 στα 4 αμερικανικά νοικοκυριά διέθετε γραμμή για σταθερό το 2022, από 63% που το 2010. Φαίνεται περισσότερο με επιλογή ενός διαφορετικού τρόπου να μιλήσεις, σε ένα σταθερό σημείο, χωρίς να κρατάς ή να κοιτάς μια οθόνη, με το καλώδιο να μπλέκεται στα δάχτυλα –εκείνες οι χαρακτηριστικές κινήσεις που μπλέκονταν τα ακροδάχτυλα στη σπείρα– και με εντονότερη παρουσία στο παρόν της στιγμής, αφού δεν υπάρχει δυνατότητα για scrolling.
Η Hardley, που βλέπει στα retro αξεσουάρ μια σύνδεση με την προσπάθεια αποχής από τη συνεχή αλληλεπίδραση με το smartphone, σημειώνει: «Εκ πρώτης όψης, αυτά τα προϊόντα μπορεί να μοιάζουν παιχνιδιάρικα ή νοσταλγικά. Όμως δείχνουν επίσης κάτι πιο σημαντικό. Οι άνθρωποι φαίνεται να αναζητούν πρακτικούς τρόπους για να διακόψουν τη διαρκή συνήθεια να παίρνουν στο χέρι και να αλληλεπιδρούν με τα τηλέφωνά τους».
ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΜΕ ΝΑ ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ SMARTPHONES, ΑΛΛΑ ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΕΠΙΣΗΣ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΤΕ, ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΩΣ ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ.
Πώς η αναλογικότητα θα βοηθήσει τα παιδιά
Στις αρχές του 2026, ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Journal of Medical Internet Research έθετε το εξής ερώτημα: Βοηθά η επιστροφή στην αναλογική ζωή την ψυχική υγεία και την ευεξία παιδιών και εφήβων; Στο κείμενο, που συνέταξε η δημοσιογράφος και ανταποκρίτρια της επιστημονικής επιθεώρησης Sara Novak, αποτυπώνεται η αυξανόμενη τάση γονιών να καθυστερούν συνειδητά την αγορά smartphone στα παιδιά τους, προκρίνοντας εναλλακτικές όπως τα σταθερά με δυνατότητα δικτύωσης Wi-Fi και υπηρεσίες που επιτρέπουν κλήσεις μόνο σε εγκεκριμένη λίστα επαφών, χωρίς εφαρμογές ή μηνύματα.
Σύμφωνα με το άρθρο, παρότι δεν συμφωνούν όλες οι μελέτες για το αν η ηλικία απόκτησης κινητού συνδέεται καθαυτή με τον κίνδυνο κατάθλιψης, παχυσαρκίας ή διαταραχών ύπνου, που αποδίδονται στη χρήση smartphone, φαίνεται πως η ποιότητα και η ένταση της χρήσης κάνει τη διαφορά.
Μάλιστα, όπως έχει τονίσει ο Michael Rich, διευθυντής του Digital Wellness Lab στο Harvard Medical School, ο πιο ισχυρός προγνωστικός παράγοντας της σχέσης ενός παιδιού με την ψηφιακή τεχνολογία είναι το παράδειγμα που δίνουν οι ίδιοι οι γονείς με τη χρήση του κινητού, παρά η ηλικία που το απέκτησε.
Τι χώρο πιάνει το smartphone στη ζωή μας
Αν έχεις προλάβει τα παλιά τηλέφωνα και μαζί την ξεγνοιασιά της μη απάντησης, τη δυνατότητα να μένεις με τον εαυτό σου χωρίς ρητές και υπόρρητες απαιτήσεις να απαντάς σε όποιον σε ψάχνει τη στιγμή που σε ψάχνει, ίσως καταλαβαίνεις γιατί εμφανίστηκε η τάση. Το επιτοίχιο ντοκ, το ακουστικό με το σπιράλ καλώδιο που «αλλάζει εποχή» στο κινητό και το σταθερό για παιδιά που δεν έχει καν οθόνη δείχνουν πόσο διαφορετικοί μπορεί να είναι οι τρόποι απομάκρυνσης από το smartphone.
Σύμφωνα με τη Hardley, η ρήξη μπορεί να έχει διαφορετική μορφή και ένταση:
- μπορεί το κινητό να απουσιάζει παντελώς, όπως στην περίπτωση του Ravi,
- να παραμένει πάνω μας αλλά εκτός λειτουργίας, όπως συμβαίνει σε διάφορα events, όπου οι κανόνες επιτρέπουν το κινητό αλλά μόνο κλειστό ή χωρίς χρήση της οθόνης,
- η χρήση να διακόπτεται εξωτερικά, με φυσικό περιορισμό, όπως στα phone jails, στις κλειδωμένες θήκες σε συναυλίες ή στις σχολικές απαγορεύσεις.
«Η δημοτικότητα των phone-free events, των phone jails και των retro αξεσουάρ δείχνει ότι οι άνθρωποι αμφισβητούν τη σχέση συνεχούς διαθεσιμότητας που έχουμε με τα smartphones εδώ και πολλά χρόνια», λέει η Hardley για τη μετατόπιση του κόσμου ως προς τα smartphones. «Εξακολουθούμε να ζούμε σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται από τα smartphones, αλλά βλέπουμε επίσης τα πρώτα σημάδια μιας νέας συζήτησης για το πότε, πού και πώς θέλουμε να αποτελούν μέρος της ζωής μας».
SLOW MONDAY NEWSLETTER
Θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου; Μπες στη λογική του NOW. SLOW. FLOW.
Κάθε Δευτέρα θα βρίσκεις στο inbox σου ό,τι αξίζει να ανακαλύψεις.
