BRAIN FOG: ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΟΜΙΧΛΗ ΚΑΙ ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ

Τι είναι το brain fog και γιατί το μυαλό σου μοιάζει «θολό»; Δες τι μπορεί να προκαλεί προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης και πώς αντιμετωπίζονται.

Οι περισσότεροι γνωρίζουμε τον αγγλικό όρο «brain fog», ο οποίος περιγράφει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το μυαλό μας όταν νιώθουμε ότι η μνήμη μας αλλά και άλλες γνωστικές λειτουργίες δεν λειτουργούν όπως συνήθως, κάπως σαν να βρισκόμαστε σε ομίχλη. Θα την αντιληφθούμε πιθανώς επειδή θα παρατηρήσουμε ότι δεν μπορούμε να θυμηθούμε τι παρακολουθούσαμε πριν από λίγο στην τηλεόραση, τους κωδικούς μας στην τράπεζα, τα ονόματα όχι μόνο των γνωστών αλλά κάποιες φορές και των φίλων μας.

Μπορεί ακόμα να δυσκολευόμαστε να στείλουμε ένα μέιλ, να ολοκληρώσουμε μία εργασία, να προγραμματίσουμε τις δραστηριότητες για αύριο. Η διανοητική αυτή θολούρα δεν είναι ένα συγκεκριμένο σύμπτωμα, αλλά μάλλον ένα σύνολο συμπτωμάτων, όπως η σύγχυση, η αίσθηση ότι χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο για να σκεφτούμε, το να ξεχνάμε εύκολα, η δυσκολία στην εύρεση λέξεων και η πνευματική κόπωση.

Ο φόβος μας είναι ο εξής: Μπορεί άραγε αυτή να είναι η αρχή μιας αργής και οδυνηρής παρακμής προς τα γηρατειά; Το πιο πιθανό είναι να μην ισχύει κάτι τέτοιο και να πρόκειται για μία κατάσταση κατά την οποία –για κάποιους λόγους– ο εγκέφαλός μας λειτουργεί σε κατάσταση επιβράδυνσης.

Τι προκαλεί τη «νοητική ομίχλη»;

Πιθανότατα έχουμε ακούσει να αναφέρονται στην «ομίχλη» του μυαλού κυρίως σε σχέση με τις γυναίκες, ως άλλη μία δυσάρεστη εκδήλωση της εμμηνόπαυσης που επηρεάζει και τον εγκέφαλο, καθώς μειώνονται τα οιστρογόνα στον οργανισμό. Όμως, η θολούρα αυτή του μυαλού μπορεί να μας απασχολήσει και ως σύμπτωμα της Covid-19 αλλά και άλλων καταστάσεων, όπως κάποιες λοιμώξεις, ένας τραυματισμός στο κεφάλι, αυτοάνοσες διαταραχές, άγχος ή κατάθλιψη, ενώ μπορεί βέβαια  να είναι απλώς το αποτέλεσμα ενός υπερφορτωμένου μυαλού. Η τάση μας να κάνουμε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, να έχουμε διαρκώς εκκρεμότητες στο μυαλό μας και να προσπαθούμε να βρίσκουμε λύσεις δεν βοηθά στην αντιμετώπιση της «ομίχλης» που νιώθουμε κάποιες φορές να κατακλύζει το μυαλό μας.

Όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται υπό πίεση κατ’ αυτόν τον τρόπο, η μνήμη αλλά και οι γνωστικές λειτουργίες δοκιμάζονται. Ειδικά υπό τέτοιου είδους συνθήκες, η βραχυπρόθεσμη μνήμη πλήττεται και η συγκέντρωση επιτυγχάνεται τελικά δύσκολα.

Επειδή, αν και σπάνιο, υπάρχει δυστυχώς το ενδεχόμενο της πρώιμης άνοιας, αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, είναι σκόπιμο να ζητήσουμε ιατρική συμβουλή, ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να πρόκειται για κάτι παθολογικό και όχι, για παράδειγμα, για συνέπεια άγχους, ορμονικών μεταβολών ή κάποιας λοίμωξης.

Εικονογράφηση: Χριστίνα Αβδίκου

Πρόκειται για γυναικεία υπόθεση;

Οι γυναίκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν «εγκεφαλική ομίχλη», καθώς η κατάσταση αυτή επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ορμόνες. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Women’s Brain Health Initiative, ένα εντυπωσιακό 60% των γυναικών άνω των 40 ετών βιώνει «εγκεφαλική ομίχλη» και είναι γενικά αποδεκτό ότι υπάρχουν διαφορές μεταξύ του ανδρικού και του γυναικείου εγκεφάλου που καθιστούν τις γυναίκες πιο ευάλωτες.

Πώς μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε

Μπορεί να μας φαίνεται εκ πρώτης όψεως δύσκολο, ακόμα και καταστροφικό το να αφαιρέσουμε κάποιες από τις έγνοιες που κυριαρχούν στο μυαλό μας. Όμως, αν προσπαθήσουμε να το κάνουμε, θα συνειδητοποιήσουμε ότι μπορεί να αποδειχτεί η λύση για να νιώθουμε πιο ξεκούραστοι πνευματικά, να βλέπουμε το μυαλό μας να λειτουργεί καλύτερα και «γρηγορότερα».

ΕΙΝΑΙ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΝΑ ΑΦΙΕΡΩΝΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΧΡΟΝΟ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΓΧΟΥΣ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΑΠΟΣΥΝΔΕΟΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΝΑ ΧΑΛΑΡΩΝΟΥΜΕ.

Θα μας βοηθήσει να φτιάξουμε μία ρουτίνα που θα ακολουθούμε όπως την έχουμε προγραμματίσει, χωρίς να τη φορτώνουμε με πολλά πράγματα και υποχρεώσεις και κάνοντας αρκετά διαλείμματα.

Σκόπιμο είναι επίσης να εστιάζουμε σε μία εργασία τη φορά, ώστε να μην αποσπάται εύκολα η προσοχή μας, και να κρατάμε σημειώσεις αν βλέπουμε ότι δεν καταφέρνουμε να τα θυμόμαστε όλα.

Μία άλλη καλή ιδέα είναι να φτιάχνουμε λίστες, για παράδειγμα μία με όσα πρέπει να κάνουμε και μία με όσα «θα ήταν ωραίο να γίνουν» για κάθε μέρα ή εβδομάδα. Αυτό λειτουργεί με δύο τρόπους:

• Μας βοηθά να βγάλουμε τα περισσότερα από το μυαλό μας, ώστε να μην αισθανόμαστε την πίεση να θυμόμαστε όλα όσα πρέπει να γίνουν.
• Διαπιστώνουμε ότι δεν χρειάζεται να τα κάνουμε όλα αμέσως, γεγονός που μας ανακουφίζει και από την πίεση χρόνου.

Δίνουμε χρόνο και χώρο στον εγκέφαλό μας

Ο τρόπος με τον οποίο περνάμε τον –ίσως ανύπαρκτο– ελεύθερο χρόνο μας είναι επίσης καθοριστικός. Αν και το να απομακρυνόμαστε από ό,τι συμβαίνει μπορεί να φαίνεται αντίθετο στη λογική, είναι ζωτικής σημασίας να αφιερώνουμε λίγο χρόνο μακριά από τους παράγοντες άγχους, ώστε να αποσυνδεόμαστε και να χαλαρώνουμε.

Το να βρισκόμαστε όλη την ημέρα μπροστά στον υπολογιστή και στη συνέχεια στο κινητό μας ελέγχοντας τα email και τα κοινωνικά δίκτυα σημαίνει ότι ο εγκέφαλός μας δεν έχει ουσιαστικά την ευκαιρία να ξεκουραστεί. Είναι σημαντικό να βγούμε έξω και να κάνουμε μια βόλτα μετά τη δουλειά, ώστε να επικεντρωθούμε στο να «είμαστε» παρά στο να «κάνουμε».

ΠΙΘΑΝΩΣ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΟΤΙ ΠΛΗΣΙΑΖΟΥΜΕ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΜΑΣ, ΟΠΩΣ Η ΚΑΚΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ Ή Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΑΝΤΕΠΕΞΕΛΘΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ.

Σημαντική είναι και μία ρουτίνα χαλάρωσης το βράδυ για να δώσουμε στον εαυτό μας και στο μυαλό μας χώρο, χρόνο και ηρεμία πριν πέσουμε τελικά για ύπνο. Έτσι, είναι πιο πιθανό να έχουμε βαθύτερο νυχτερινό ύπνο, επιτρέποντας στον εγκέφαλο και στο σώμα μας να ξεκουραστούν και να ανανεωθούν, ώστε να ξυπνήσουμε αναζωογονημένοι και με καθαρό μυαλό.

Αλλά ακόμα και όταν δουλεύουμε, αν δεν μπορούμε να συγκεντρωθούμε, είναι σκόπιμο να απομακρυνθούμε για λίγο από ό,τι κάνουμε και να επιστρέψουμε μετά από ένα μικρό διάλειμμα, με μεγαλύτερη παραγωγικότητα και συγκέντρωση.

Δεν αγνοούμε τα προειδοποιητικά σημάδια

Σημαντικό είναι να προσπαθήσουμε να μάθουμε τα όριά μας, τα οποία είναι διαφορετικά για τον καθένα. Πιθανώς να υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια ότι πλησιάζουμε στα όριά μας, όπως είναι η κακή συγκέντρωση, το γεγονός ότι οι άνθρωποι γύρω μας παρατηρούν μια αλλαγή ή η αίσθηση ότι δεν μπορούμε να αντεπεξέλθουμε στις απαιτήσεις της ημέρας. Μπορεί επίσης να μην υπάρχουν συγκεκριμένα προειδοποιητικά σημάδια, αλλά μια συσσώρευση συμπτωμάτων. Συχνά, αντιλαμβανόμαστε αρχικά μια συντριπτική κούραση που δεν ταιριάζει με τον χαρακτήρα μας.

Ευχαριστούμε τον δρα Ανδρέα Γαλανόπουλο, νευρολόγο, για τη συνεργασία.