ΕΤΟΙΜΑΖΟΝΤΑΙ ΝΕΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΙΑ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ: ΠΟΥ ΘΑ ΥΠΕΡΤΕΡΟΥΝ;

Ποια φάρμακα μπορεί να έρθουν μετά τα GLP-1; Οι επιστήμονες δοκιμάζουν νέα χάπια και δραστικές ουσίες που υπόσχονται απώλεια λίπους με λιγότερες παρενέργειες.

Οι αγωνιστές GLP-1 και λοιπά νέα φάρμακα με παρόμοια δράση έφεραν επανάσταση στη θεραπεία της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2. Έγιναν περιζήτητα για την αποτελεσματικότητά τους στη μείωση της όρεξης και του βάρους, ενώ η έρευνα για τα παράπλευρα οφέλη τους συνεχίζει να αποφέρει καρπούς.

Έχει ενδιαφέρον πως, παρότι πολλοί τα εγκαταλείπουν μετά τον πρώτο χρόνο, κυρίως για τις ανεπιθύμητες ενέργειές τους, εξακολουθούν να μεσουρανούν. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, η χρήση τους σχεδόν τετραπλασιάστηκε το διάστημα 2024-2026.

Με τη μεγάλη ζήτηση και την ανάγκη για λιγότερες παρενέργειες να οδηγούν πλέον την έρευνα, οι επιστήμονες αναζητούν σκευάσματα και δραστικές ουσίες πιο ανεκτές στον οργανισμό και φιλικές στον χρήση. Μια τέτοια κίνηση ήταν και η σεμαγλουτίδη σε μορφή χαπιού, που έλαβε πράσινο φως από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων την άνοιξη του 2026, κάνοντας το φάρμακο προσβάσιμο σε ανθρώπους που δεν δύνανται, για οποιοδήποτε λόγο, να χρησιμοποιήσουν ενέσεις.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, η χρήση τους σχεδόν τετραπλασιάστηκε το διάστημα 2024-2026. iStock

Ποιες εναλλακτικές εξετάζουν οι επιστήμονες;

Πέραν των αναμενόμενων παρενεργειών, όπως οι γαστρεντερικές διαταραχές, ένα βασικό μειονέκτημα των φαρμάκων τύπου GLP-1 είναι πως, με τον περιορισμό της τροφής από την απώλεια όρεξης, χάνεται συχνά και μυϊκή μάζα. Εν προκειμένω, λύση θα μπορούσαν να δώσουν μηχανισμοί που στοχεύουν στις καύσεις, δηλαδή τη δαπάνη ενέργειας, αντί στη μείωση της κατανάλωσης φαγητού.

Προς αυτήν την κατεύθυνση κινούνται ερευνητές από το UC Berkeley, που παρουσίασαν πρόσφατα μια νέα προσέγγιση βασισμένη στη μοριακή ουσία TOFA (5-tetradecyloxy-2-furoic acid). Το μόριο TOFA εμποδίζει την παραγωγή λιπιδίων όπως η χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, ενώ ταυτόχρονα ενεργοποιεί υποδοχείς (PPARα και PPARδ) που εξαναγκάζουν τα κύτταρα να καίνε λίπος. Σε πειράματα με ζώα, η ένωση TOFA οδήγησε σε απώλεια βάρους αποκλειστικά από λίπος, διατηρώντας ακέραιη τη μυϊκή μάζα.

ΒΑΣΙΚΟ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΤΥΠΟΥ GLP-1 ΕΙΝΑΙ ΠΩΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΟΡΕΞΗΣ, ΧΑΝΕΤΑΙ ΣΥΧΝΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΜΑΖΑ. ΤΑ ΝΕΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΣΤΟΧΕΥΟΥΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΜΥΪΚΗΣ ΜΑΖΑΣ.

«Το σωματικό βάρος ανταποκρίνεται σε δύο μοχλούς: την πρόσληψη λιγότερων θερμίδων ή τη μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας. Τα GLP-1 βασίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στον πρώτο, οπότε εμείς στοχεύσαμε στον δεύτερο», εξήγησε ο Anders Näär, καθηγητής μεταβολικής βιολογίας στο UC Berkeley.

Οι επιστήμονες δοκιμάζουν νέα χάπια κατά της παχυσαρκίας, πιο φιλικά στον χρήστη ως προς τις παρενέργειες. iStock

Σε παρόμοιο μοτίβο κινούνται και ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης και το Ινστιτούτο Karolinska, οι οποίοι μελετούν ένα πειραματικό δισκίο που μειώνει το σάκχαρο και αυξάνει την καύση λίπους, χωρίς να μειώνει την όρεξη ή τη μυϊκή μάζα. Το μόριο που αναπτύσσουν οι επιστήμονες είναι ένας τύπος β2-αγωνιστή, μια κατηγορία φαρμάκου που δρα μέσω συγκεκριμένων υποδοχέων στους ιστούς. Έχει σχεδιαστεί ώστε να ενεργοποιεί τις οδούς σηματοδότησης στον μυϊκό ιστό χωρίς υπερδιέγερση της καρδιάς, σύνηθες πρόβλημα σε παλαιότερες ουσίες της ίδιας κατηγορίας.

«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ένα μέλλον στο οποίο μπορούμε να βελτιώσουμε τη μεταβολική υγεία χωρίς να χάνουμε μυϊκή μάζα. Οι μύες συνδέονται άμεσα με το προσδόκιμο ζωής», ανέφερε ο καθηγητής Tore Bengtsson από το Πανεπιστήμιο της Στοκχόλμης. Η ουσία βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης και πρόκειται να αξιολογηθεί σε μεγαλύτερη μελέτη Φάσης ΙΙ.

Και στις δύο περιπτώσεις, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι νέες προσέγγισεις δεν προορίζονται απαραιτήτως για να αντικαταστήσουν τα GLP-1, μπορούν όμως να λειτουργήσουν συνδυαστικά και συνεργατικά μαζί τους.

ΣΤΟ REDDIT, ΕΝΑ 44% ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ GLP-1 ΑΝΕΦΕΡΑΝ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΟΠΩΣ ΚΟΠΩΣΗ, ΡΙΓΗ, ΕΞΑΨΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΟΝ ΜΗΝΙΑΙΟ ΚΥΚΛΟ.

Οι «κρυφές» παρενέργειες των φαρμάκων τύπου GLP-1

Αξίζει μια ματιά στους λόγους –ιδιαίτερα στους λιγότερο γνωστούς– που οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τα τόσο αποτελεσματικά φάρμακα για τη διαχείριση του βάρους και της όρεξης. Περισσότερο φως επιχείρησε να ρίξει ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) για να αναλύσει περισσότερες από 400.000 αναρτήσεις στο Reddit από σχεδόν 70.000 χρήστες, σε διάστημα μεγαλύτερο των πέντε ετών. Η ανάλυση αφορούσε συζητήσεις για δραστικές ουσίες όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη (αγωνιστής των υποδοχέων των ορμονών GIP και του GLP-1).

Περίπου το 44% των χρηστών που συμπεριλήφθηκαν στην έρευνα ανέφεραν τουλάχιστον μία ανεπιθύμητη ενέργεια. Η μελέτη επιβεβαίωσε αρχικά τις ήδη γνωστές και καταγεγραμμένες παρενέργειες των εν λόγω φαρμάκων, όπως εκδηλώσεις από το γαστρεντερικό που κυριαρχούν στις αναφορές, αποδεικνύοντας ότι το αλγοριθμικό μοντέλο ανιχνεύει πραγματικά ιατρικά δεδομένα.

Παράλληλα, αποκαλύφθηκε μια σειρά από συμπτώματα που δεν αποτυπώνονται με συχνότητα και ένταση στις επίσημες οδηγίες:

• Η κόπωση βρέθηκε πολύ ψηλά στις αναφορές των χρηστών, αποτελώντας το δεύτερο συχνότερο σύμπτωμα.
• Αναφέρθηκαν διαταραχές θερμοκρασίας όπως ρίγη, εξάψεις και αίσθημα κρύου.
• Αξιοσημείωτες ήταν οι αναφορές που σχετίζονταν με την αναπαραγωγική υγεία, με ένα 4% των χρηστών να μιλούν για διαταραχές του μηνιαίου κύκλου, αιμορραγία μεταξύ περιόδων ή ασυνήθιστα έντονη αιμορραγία.

Πολλοί χρήστες εγκαταλείπουν τα πασίγνωστα φάρμακα για τον διαβήτη και την παχυσαρκία μετά τον πρώτο χρόνο, κυρίως λόγω των ανεπιθύμητων ενεργειών. iStock

«Τα αδιάγνωστα ή λιγότερο προβεβλημένα συμπτώματα είναι στοιχεία που προήλθαν από τους ίδιους τους ασθενείς αβίαστα, και οι κλινικοί γιατροί θα μπορούσαν να τα αξιολογήσουν», εξήγησε ο Sharath Chandra Guntuku, αναπληρωτής καθηγητής στο Penn Engineering. «Οι διαδικτυακές κοινότητες ασθενών λειτουργούν σαν ένα ζωντανό δίκτυο ανταλλαγής πληροφοριών. Οι άνθρωποι μοιράζονται εμπειρίες σε πραγματικό χρόνο, οι οποίες σπάνια φτάνουν μέχρι το γραφείο του γιατρού ή συνιστούν μια επίσημη αναφορά», πρόσθεσε ο καθηγητής Lyle Ungar.

Σε κάθε περίπτωση, οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελούν απόδειξη αιτιώδους συνάφειας, ξεκαθάρισαν οι ερευνητές. «Δεν μπορούμε να πούμε ότι τα GLP-1 προκαλούν πράγματι αυτά τα συμπτώματα. Ωστόσο, σχεδόν το 4% των χρηστών του Reddit στο δείγμα μάς ανέφεραν διαταραχές της περιόδου, ποσοστό που θα ήταν ακόμη υψηλότερο σε ένα αποκλειστικά γυναικείο δείγμα. Θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα σήμα που αξίζει να διερευνηθεί», σημείωσε ο Neil Sehgal, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Ποιοι μπορεί να μην ανταποκριθούν στις νέες θεραπείες;

Αν και οι πολλά υποσχόμενες θεραπείες βρίσκονται ακόμα στο στάδιο των κλινικών δοκιμών, μπορούμε να σχηματίσουμε μια εικόνα από μελέτες στα υφιστάμενα σκευάσματα. Φαίνεται, λοιπό, ότι η ανταπόκριση στη θεραπεία εξαρτάται και από τη σχέση ενός ανθρώπου με το φαγητό.

Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που καταφεύγουν στο φαγητό για να διαχειριστούν το στρες ή τα δύσκολα συναισθήματα δεν πετυχαίνουν τους στόχους των θεραπειών για απώλεια βάρους. iStock

Σε προοπτική μελέτη στην Ιαπωνία, που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Clinical Diabetes and Healthcare, 92 άτομα με διαβήτη τύπου 2 παρακολουθήθηκαν για έναν χρόνο από την έναρξη θεραπείας με αγωνιστή του υποδοχέα GLP-1. Οι ερευνητές αξιολόγησαν τρία διαφορετικά μοτίβα διατροφικής συμπεριφοράς:

• την κατανάλωση φαγητού ως αντίδραση στο στρες ή τη στενοχώρια (συναισθηματικό φαγητό),
• την κατανάλωση επειδή η εμφάνιση ή η μυρωδιά του φαγητού προκαλεί έντονη επιθυμία (διατροφή εξαρτώμενη από εξωτερικά ερεθίσματα)
• και τον συνειδητό περιορισμό τροφής για απώλεια βάρους (περιοριστική διατροφή).

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, τα άτομα που είχαν εντονότερη τάση να τρώνε επειδή το φαγητό τούς φαινόταν νόστιμο, πέτυχαν μεγαλύτερη απώλεια βάρους και καλύτερη ρύθμιση της γλυκόζης στη διάρκεια του έτους. Η συγκεκριμένη συμπεριφορά μειώθηκε επίσης σταθερά κατά την παρακολούθηση.

Αντιθέτως, η συναισθηματική κατανάλωση φαγητού δεν παρουσίασε αντίστοιχα αποτελέσματα. «Το συναισθηματικό φαγητό επηρεάζεται περισσότερο από ψυχολογικούς παράγοντες, τους οποίους η θεραπεία με αγωνιστές GLP-1 μπορεί να μην αντιμετωπίζει άμεσα. Τα άτομα με έντονη τάση για συναισθηματική κατανάλωση ενδεχομένως χρειάζονται επιπλέον συμπεριφορική ή ψυχολογική υποστήριξη», ανέφερε ο Takehiro Kato από το Gifu University.