ΣΤΑΜΑΤΑ ΝΑ ΛΕΣ «ΣΥΓΓΝΩΜΗ» ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΝΤΑ

Λες «συγγνώμη» όταν αργείς, όταν ζητάς κάτι, όταν χρειάζεσαι χρόνο ή ακόμη κι όταν κάποιος άλλος πέφτει πάνω σου στον δρόμο. Η συχνή απολογία μπορεί να δείχνει ενσυναίσθηση και ενδιαφέρον για τους άλλους, όμως η ψυχολογία αποκαλύπτει και μια άλλη πλευρά αυτής της συνήθειας.

Ζητάς συγγνώμη όταν αργείς λίγα λεπτά, όπως και κάθε φορά που θες να ρωτήσεις κάτι. Έχεις έτοιμη μια συγγνώμη για τις φορές που χρειάζεσαι λίγο χρόνο για τον εαυτό σου, και πολλές ακόμα για τους περαστικούς που πέφτουν πάνω σου κατά λάθος ή τους βιαστικούς που έτυχε να είσαι μπροστά τους στην ουρά. Ψελλίζεις «συγγνώμη» τόσο συχνά κι αβίαστα, που έχεις πάψει να αναρωτιέσαι αν πράγματι έκανες κάτι για το οποίο πρέπει να απολογηθείς.

Κυκλοφορούν αμέτρητα άρθρα που προσπαθούν να εξηγήσουν την παραπάνω συμπεριφορά και τη «φυλή της άπειρης συγγνώμης». Σε κάποια, η αξιολόγηση είναι θετική, ενώ άλλα εντοπίζουν σκοτεινά κίνητρα. Υπάρχει και μια τρίτη κατηγορία άρθρων που παρουσιάζουν λίστες με πράγματα για τα οποία οι ευτυχισμένοι άνθρωποι, οι συνειδητοποιημένοι και όσοι δεν είναι people-pleasers, έχουν σταματήσει να απολογούνται. Συνήθως αναφέρονται στην ανάγκη για ξεκούραση, στην άρνηση μιας πρόσκλησης, στα προσωπικά όρια, στις ανάγκες και στα συναισθήματά μας.

Ωστόσο, η ψυχολογική έρευνα μάς λέει ότι η σχέση μας με τη συγγνώμη συνδέεται με τον τρόπο που υπάρχουμε στις σχέσεις μας με τους άλλους, με το πώς αντιλαμβανόμαστε την ευθύνη, τις ανάγκες και τις επιθυμίες.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Γιατί κάποιοι άνθρωποι απολογούνται διαρκώς;

Μια θεωρία συνδέει τις πολλές συγγνώμες με φόβο ή έλλειψη αυτοπεποίθησης, όμως τα σχετικά ευρήματα εντοπίζουν σχέσεις με περισσότερα χαρακτηριστικά, όπως η ενσυναίσθηση, η ενοχή, η ταπεινότητα και ο έντονος προσανατολισμός στις ανάγκες των άλλων. Ένας άνθρωπος που ζητά συχνά συγγνώμη μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος στο πώς επηρεάζει τους γύρω του. Μπορεί να αντιλαμβάνεται πιο γρήγορα κάτι που πιθανώς ενόχλησε και προσπαθεί άμεσα να διορθώσει την κατάσταση.

Ένας άλλος πιθανός μηχανισμός πίσω από την τάση των ανθρώπων να ζητούν διαρκώς συγγνώμη είναι το όριο ανοχής στο τι θεωρείται παράπτωμα. Έρευνα πάνω στις διαφορές των φύλων έχει δείξει ότι οι γυναίκες, κατά μέσο όρο, ζητούν συχνότερα συγγνώμη επειδή αντιλαμβάνονται περισσότερες καταστάσεις ως προσβλητικές ή ως αρκετά σοβαρές για να απολογηθούν.

Η διαφορά φάνηκε να μειώνεται όταν άνδρες και γυναίκες αναγνώριζαν εξίσου πως μια κατάσταση απαιτεί «συγγνώμη», επιβεβαιώνοντας ότι η καθημερινή χρήση της λέξης σχετίζεται άμεσα με το πώς εκτιμάμε την προσωπική μας ευθύνη.

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΖΗΤΟΥΝ ΣΥΧΝΟΤΕΡΑ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΕΠΕΙΔΗ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΟΣΒΛΗΤΙΚΕΣ Ή ΩΣ ΑΡΚΕΤΑ ΣΟΒΑΡΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΠΟΛΟΓΗΘΟΥΝ.

Οι πολλές συγγνώμες είναι δίκοπο μαχαίρι

Η συχνότητα που ένα άτομο ζητά συγγνώμη μπορεί να λειτουργεί υπέρ ή κατά του στις κοινωνικές του σχέσεις. Σύμφωνα με έρευνες, οι άνθρωποι που απολογούνται συχνά αξιολογούνται ως πιο ζεστοί και συνεργάσιμοι, με μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους άλλους. Η συγγνώμη δίνει την αίσθηση ότι αναγνωρίζουν την εμπειρία του συνανθρώπου τους και ενδιαφέρονται για το πώς αισθάνεται.

Θετικός θα είναι ο αντίκτυπος της συγγνώμης ακόμη κι αν δεν έφερες καμία ευθύνη για ό,τι συνέβη. Σε πειράματα με «περιττές συγγνώμες», οι συμμετέχοντες έδειξαν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε ανθρώπους που απολογήθηκαν για μια δυσάρεστη κατάσταση την οποία δεν είχαν προκαλέσει. Η συγγνώμη λειτούργησε ως ένδειξη ενσυναίσθησης και καλοπροαίρετης στάσης.

Υπάρχει και ένα «αλλά» στη συνήθεια της συγγνώμης. Η ίδια έρευνα που βρήκε ότι οι πολλές συγγνώμες αντανακλούν έναν ευπροσήγορο και φιλικό χαρακτήρα, έδειξε επίσης ότι οι άνθρωποι που απολογούνται συχνά ίσως θεωρηθούν λιγότερο δυναμικοί και λιγότερο ικανοί να διεκδικήσουν τη θέση τους. Φαίνεται, σύμφωνα με τους ερευνητές, σαν να χρειάζονται διαρκώς την άδεια των άλλων.

ΕΝΑ ΠΕΡΙΤΤΟ «ΣΥΓΓΝΩΜΗ» ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ ΠΟΥ, ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑ, ΔΕΝ ΤΗ ΔΩΣΑΜΕ.

Πότε χρειάζονται και πότε περισσεύουν οι συγγνώμες;

Μια χρήσιμη διάκριση είναι να εξετάζεις τι ακριβώς έχει συμβεί πριν ζητήσεις συγγνώμη. Αν πράγματι ενόχλησες με κάτι που είπες ή έκανες, αν έχεις αθετήσει μια συμφωνία, αν μίλησες με άσχημο τρόπο ή το λάθος σου είχε συνέπειες σε κάποιον άλλον, μια απολογία και μια συγγνώμη θα έχουν ουσιαστικό βάρος. Η ενοχή σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να σε κινητοποιήσει να αναλάβεις την ευθύνη και να διορθώσεις τη συμπεριφορά σου, και έτσι να αποκαταστήσεις τις σχέσεις σου.

Δεν ισχύει το ίδιο όταν ζητάς λίγο χρόνο για τον εαυτό σου, όταν αρνείσαι κάτι που δεν μπορείς να αναλάβεις ή όταν εκφράζεις μια διαφορετική άποψη. Μελέτη γύρω από την καταπίεση και φίμωση του εαυτού μας (self-silencing) κατέληξε ότι η συστηματική καταστολή των αναγκών, των επιθυμιών, των σκέψεων και των συναισθημάτων προκειμένου να διατηρούνται ομαλές οι σχέσεις μας, συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας και περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης.

Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι, αν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε την κάπως απλουστευμένη ορολογία στις δημοφιλείς λίστες, δεν έχουν απαραίτητα λιγότερη ενσυναίσθηση ούτε αποφεύγουν τις συγγνώμες. Πιο πιθανό είναι να έχουν μάθει να ξεχωρίζουν τις ευθύνες τους από τα προσωπικά όρια και ανάγκες. Ένα περιττό «συγγνώμη» προς τους άλλους μπορεί να είναι μια συγγνώμη που χρωστάμε στον εαυτό μας που, για μια ακόμη φορά, δεν τη δώσαμε.

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.