ΑΥΞΑΝΟΝΤΑΙ ΡΑΓΔΑΙΑ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Στην Αγγλία πάνω από 1 εκατομμύριο παιδιά παραπέμφθηκαν για φροντίδα ψυχικής υγείας – με το άγχος να αποτελεί την κύρια αιτία. Τα νέα στοιχεία είναι ανησυχητικά και φανερώνουν την ανάγκη για ένα νέο σύστημα διαχείρισης των περιστατικών.

Αν σχετίζεσαι με γονείς, μαθητές ή δασκάλους, θα έχεις παρατηρήσει ότι όλο και περισσότερα παιδιά και έφηβοι αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας ή νευροδιαφορετικότητας. Για να σε προλάβουμε, όχι, δεν έχουν γίνει πιο ευαίσθητα τα σημερινά παιδιά, ούτε φταίει η σύγχρονη διαπαιδαγώγηση που είναι πιο μαλθακή. Ούτε και γίνεται υπερδιάγνωση για λόγους κερδοφορίας.

Η αύξηση των προβλημάτων είναι γεγονός μετρήσιμο και καταγεγραμμένο. Σχετική έρευνα που διενεργήθηκε το 2021 με πρωτοβουλία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) στο πλαίσιο της Διεθνούς Πρωτοβουλίας για την Υγεία ΙΣΝ και του Child Mind Institute κατέδειξε υψηλά ποσοστά για μια σειρά διαταραχών στην Ελλάδα, όπως διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας, άγχος, διαταρακτική συμπεριφορά, κατάθλιψη. Επιπλέον, σημαντικό ζήτημα αναδείχθηκε και ο εκφοβισμός.

Πρόσφατα, νέα στοιχεία από το Ηνωμένο Βασίλειο που αφορούν την περίοδο 2024-2025 και δείχνουν νούμερα σχεδόν διπλάσια σε σχέση με το 2018-2019, έρχονται να συμφωνήσουν. Ο αριθμός των παιδιών που παραπέμφθηκαν σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στην Αγγλία αυξήθηκε κατά 10% μέσα σε έναν χρόνο, ξεπερνώντας το 1 εκατομμύριο (ή 1 στα 10 παιδιά), σύμφωνα με σχετική έκθεση.

Το άγχος αναφέρθηκε ως ο πιο συχνός λόγος, αντιπροσωπεύοντας το 16% του συνόλου των παραπομπών, ενώ οι περιπτώσεις με υποψία αυτισμού αυξήθηκαν σχεδόν κατά 50% μέσα σε ένα μόνο έτος, ξεπερνώντας τις 9 χιλιάδες. Άλλες νευροαναπτυξιακές παθήσεις, όπως η ΔΕΠΥ και το σύνδρομο Tourette, αυξήθηκαν επίσης – κατά σχεδόν 25%.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Τα προβλήματα ψυχικής υγείας παραμελούνται

Στην ετήσια έκθεσή της με τίτλο Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Νέων: 2024-25, η Επίτροπος για τα Παιδιά, Rachel de Souza, προειδοποίησε ότι όλο και περισσότερα παιδιά αντιμετωπίζουν μεγάλες αναμονές για υποστηρικτική θεραπεία. Σκεφτείτε ότι στην Αγγλία, περισσότερα από 60 χιλιάδες παιδιά περιμένουν πάνω από 2 χρόνια για βοήθεια.

Λιγότερα από 1 στα 5 παιδιά με υποψία αυτισμού ή νευροαναπτυξιακών παθήσεων προχώρησαν τελικά στη λήψη υποστήριξης το 2024-25. Εκείνα που τα κατάφεραν, περίμεναν, κατά μέσο όρο, έναν ολόκληρο χρόνο, κάνοντας φανερό ότι η ζήτηση ξεπερνά τις δυνατότητες και τη χρηματοδότηση του συστήματος.

Κι αν στην Αγγλία «απαιτείται αλλαγή προσέγγισης» όπως δήλωσε η επίτροπος, ας σκεφτούμε λίγο τα πράγματα και στην Ελλάδα που για να περάσει ένα παιδί από το ΚΕΔΑΣΥ μπορεί να περιμένει ακόμη και χρόνο - μόνο για τη διάγνωση.

ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΩΣ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΑ, ΕΙΤΕ ΓΙΑΤΙ ΑΝΑΔΕΙΧΘΗΚΑΝ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΟΣΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΕΙΤΕ ΓΙΑΤΙ ΠΛΕΟΝ ΑΡΧΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΙΛΑΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ.

Οι καταγεγραμμένες ελλείψεις του ελληνικού συστήματος

Σύμφωνα με τα πορίσματα της ελληνικής πρωτοβουλίας του 2021, στην οποία αναφερθήκαμε παραπάνω, ορισμένες από τις βασικές ανάγκες που καταγράφηκαν στη χώρα μας είναι:

• η έλλειψη αρχικά αντιπροσωπευτικών δεδομένων για ζητήματα ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων,
• η έλλειψη σαφών διαδικασιών παραπομπής των ασθενών μεταξύ των υπηρεσιών,
• η υποστελέχωση των υπηρεσιών και η έλλειψη δομών στην Περιφέρεια,
• ελλείψεις σε εκπαιδεύσεις και εργαλεία ψυχοεκπαίδευσης για γονείς, φροντιστές, εκπαιδευτικούς και ειδικούς ψυχικής υγείας.

Επίσης η έρευνα έδειξε ότι το σημερινό σύστημα παιδικής προστασίας και φροντίδας της ψυχικής υγείας είναι κατακερματισμένο και χρειάζεται ανασυγκρότηση, καθώς βασίζεται σε μια κατά περίπτωση (ad hoc) εφαρμογή διαφορετικών πολιτικών και νομικών διατάξεων που αφορούν τους τομείς της υγείας, της κοινωνικής πρόνοιας, της εκπαίδευσης και της δικαιοσύνης.

Πού οφείλονται τα προβλήματα των παιδιών;

Πού οφείλεται όμως αυτή η κρίση στην ψυχική υγεία των παιδιών σε διεθνές επίπεδο; «Η σημερινή γενιά παιδιών και εφήβων ζει πολύ μεγάλες αλλαγές σε διεθνές επίπεδο. Πανδημία, εμπόλεμες συγκρούσεις, οικονομική κρίση, περιβαλλοντική επιβάρυνση. Φαίνεται πως τα προβλήματα είναι πολλά, είτε γιατί αναδείχθηκαν μέσα από τις τόσες αλλαγές είτε γιατί πλέον αρχίζουμε και μιλάμε περισσότερο για την ψυχική υγεία. Ωστόσο το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία εξακολουθεί να υπάρχει και έχουμε ακόμη μεγάλο δρόμο να διανύσουμε» μας είπε η Γιούλη Μπαλίκου, ψυχολόγος, Ph.d. μέλος της ομάδας συντονισμού της ελληνικής πρωτοβουλίας.

ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΚΑΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ.

Είναι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τόσο επικίνδυνα και τραυματικά για την παιδική και εφηβική ψυχολογία; «Φαίνεται από διάφορες έρευνες ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η χρήση των smartphones μπορεί να αυξήσουν την ψυχική δυσφορία, ενώ φαίνεται ότι συνδέονται και με αυτοτραυματική συμπεριφορά και αυτοκτονικότητα. Επηρεάζουν αρνητικά την αυτοαντίληψη και την αυτοεικόνα, ενώ έχουν και αρνητικές επιπτώσεις στον ύπνο και στη γνωστική και κοινωνικοσυναισθηματική λειτουργία.

»Ωστόσο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα smartphones ήρθαν για να μείνουν και αυτό που χρειαζόμαστε είναι η συνεργασία με ειδικούς ψυχικής υγείας και γονείς, ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα των παιδιών και των εφήβων και τα μέσα αυτά να γίνουν αρωγοί στην καθημερινότητά μας, όπως χρειάστηκε να γίνουν σε περίοδο πανδημίας ενισχύοντας τη δικτύωση και την επικοινωνία» σχολιάζει η ίδια.

Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΓΕΝΙΑ ΖΕΙ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟ: ΠΑΝΔΗΜΙΑ, ΕΜΠΟΛΕΜΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ.

Το πρώτο μέλημα του γονιού

Αν μπορούμε εμείς να κάνουμε κάτι πρώτα και πάνω απ' όλα είναι η αυτοφροντίδα της ψυχικής υγείας. Τα μικρά παιδιά μιμούνται συμπεριφορές και αντιδράσεις και υιοθετούν το παράδειγμά μας. «Είναι σημαντικό, λοιπόν, να γνωρίζουμε ότι δεν μπορείς να φροντίσεις και να ενισχύσεις το παιδί ή τον έφηβο, αν εσύ ο ίδιος δεν φροντιστείς πρώτα. Οι γονείς πρέπει να είναι ενήμεροι για θέματα ψυχικής υγείας και να είναι κοντά στα παιδιά τους» αναφέρει η κ. Μπαλίκου.