ΠΩΣ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙΣ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΟΥ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ Η ΝΕΑ ΤΟΥ ΔΑΣΚΑΛΑ

Μήπως δεν ταιριάζει στο παιδί σου ο νέος του δάσκαλος ή η νέα του δασκάλα; Δες τι προτείνουν οι ειδικοί για να βοηθήσεις την κατάσταση από την αρχή της σχολικής χρονιάς.  

Η νέα σχολική χρονιά έφερε και φέτος στα παιδιά (και στους γονείς με έναν τρόπο) καινούριο πρόγραμμα, καινούρια τετράδια, βιβλία και τσάντα, καινούριους συμμαθητές και ίσως έναν καινούριο δάσκαλο ή μια καινούρια δασκάλα. Μόλις λίγες μέρες αργότερα, ενδέχεται στο σπίτι να άρχισε το γνωστό οικογενειακό δράμα: «δεν τον συμπαθώ», «με έχει βάλει στο μάτι», «με αδικεί», «δεν τα εξηγεί καλά» κτλ., ένας μακρύς κατάλογος δηλαδή παραπόνων για έναν ή περισσότερους νέους εκπαιδευτικούς,που μπήκαν στη σχολική ζωή του παιδιού.

Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις είναι να μπούμε αμέσως στη θέση του συνήγορου του παιδιού μας ή, στο αντίθετο σενάριο, να προσπεράσουμε γρήγορα τα λόγια του, μιας και τα ακούμε σταθερά στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τη δεδομένη χρονική στιγμή καλό θα είναι να κρατήσουμε μια ισορροπία: να ακούσουμε τη δυσφορία που εκφράζει το παιδί μας, αναλογιζόμενοι συγχρόνως ότι ο δάσκαλος ή η δασκάλα που δεν ταιριάζει απόλυτα στην προσωπικότητα ή στον τρόπο που ένα παιδί μαθαίνει, δεν είναι απαραίτητο ότι θα φέρει την καταστροφή. Συχνά μάλιστα, μια τέτοια συγκυρία, μπορεί να γίνει αφορμή, ώστε να μάθει το παιδί κάτι που θα του χρειαστεί πολλές φορές στο μέλλον: πώς να συνεργάζεται με ανθρώπους που δεν λειτουργούν όπως το ίδιο.

Γιατί η σχέση δασκάλου και μαθητή είναι σημαντική;

Αυτή η τόσο δυνατή σχέση δασκάλου και μαθητή, που μεταφορικά «συνοδεύει» και την ενήλικη ζωή, επιδρά στην ψυχολογία παιδιών και εφήβων με τρόπο που δεν περιορίζεται μόνο στα παράπονα που κατά καιρούς τα παιδιά μεταφέρουν στο σπίτι.

Ανασκόπηση, που συγκέντρωσε δεδομένα από 26 μετα-αναλύσεις και περίπου 2,64 εκατομμύρια μαθητές και μαθήτριες, δείχνει ότι η ποιότητα της σχέσης εκπαιδευτικού-μαθητή συνδέεται σημαντικά με ένα ευρύ φάσμα αποτελεσμάτων.

iStock

Οι ερευνητές διαπίστωσαν, ότι η παραπάνω σχέση επηρέαζε τους μαθητές και τις μαθήτριες σε πολλά επίπεδα:

• Στη σχολική επίδοση
• Στα ακαδημαϊκά συναισθήματα
• Στην κατάλληλη μαθητική συμπεριφορά
• Στις εκτελεστικές λειτουργίες και στον αυτοέλεγχο
• Στο κίνητρο για μάθηση
• Στην αίσθηση του «ανήκειν» στο σχολείο και στη συμμετοχή
• Στην σχολική ευημερία
• Στον εκφοβισμό (bullying)

Η ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ ΝΑ ΠΑΡΟΥΝ ΑΜΕΣΩΣ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΤΟΥ ΣΤΕΡΗΣΕΙ ΚΑΤΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: ΤΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙ ΝΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΕΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥ ΜΙΑ ΔΥΣΚΟΛΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.

Όταν δάσκαλος και παιδί έχουν διαφορετικό χαρακτήρα

Είναι λογικό να επιθυμούμε για το παιδί μας έναν εκπαιδευτικό που να το καταλαβαίνει, να το ενθαρρύνει και να αναγνωρίζει τις δυνατότητές του. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος να διδάσκει κάποιος, όπως δεν υπάρχει και ένας μοναδικός τρόπος για να μαθαίνει ένα παιδί.

Ένας αυστηρός και οργανωτικός δάσκαλος για παράδειγμα, μπορεί να δυσκολεύει ένα παιδί που χρειάζεται περισσότερη ενθάρρυνση. Ένας εκπαιδευτικός που επιμένει πολύ στη λεπτομέρεια μπορεί να φαίνεται υπερβολικά απαιτητικός σε έναν μαθητή ή μια μαθήτρια που προτιμά περισσότερη ελευθερία.

Η προσωπικότητα, η συμπεριφορά και τα χαρακτηριστικά τόσο του/της μαθητή/τριας όσο και του εκπαιδευτικού μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα της μεταξύ τους σχέσης. Μια μετα-ανάλυση που συμπεριέλαβε 55 μελέτες και δημοσιεύτηκε στο Journal of Personality, βρήκε ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των μαθητών και, σε μικρότερο βαθμό, των εκπαιδευτικών συνδέονται άμεσα με την ποιότητα της σχέσης τους.

Συνεπώς, το γεγονός ότι ένα παιδί δεν αισθάνεται αμέσως άνετα με τον νέο του δάσκαλο ή τη νέα του δασκάλα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα· ενδέχεται απλώς να υπάρχει μια αναντιστοιχία χαρακτήρων, η οποία δεν χρειάζεται (και ίσως δεν μπορεί) να «διορθωθεί» άμεσα. Αυτό που έχει αξία, κατά τους ειδικούς, είναι να δώσουμε προσοχή στη σχέση αυτή και στον τρόπο με τον οποίο το παιδί μαθαίνει να τη διαχειρίζεται.

Σενάριο 1ο: Να πάρουμε αμέσως το μέρος του παιδιού μας

«Έχεις δίκιο, κι εγώ δεν συμπαθώ αυτόν τον δάσκαλο», «σε αδίκησε» ,«θα μιλήσω εγώ με τη δασκάλα σου». Φράσεις όπως οι παραπάνω, μπορεί να μοιάζουν με την τέλεια απάντηση, η οποία θα κάνει το παιδί να αισθανθεί ότι το καταλαβαίνουμε και παράλληλα εκφράζει την επιθυμία μας να το προστατεύσουμε με κάθε τρόπο. Στην πραγματικότητα, όμως, ενδέχεται αυτή η φυσική αντίδρασή μας να πάρουμε αμέσως το μέρος του παιδιού, να του στερήσει κάτι σημαντικό:την ευκαιρία να προσπαθήσει να διαχειριστεί μόνο του μια δύσκολη κατάσταση.

ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΟΥΝ ΕΝΑΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΤΟΥΣ ΣΕ «ΕΧΘΡΟ» ΚΑΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΣΕ ΜΟΝΙΜΟ «ΘΥΜΑ» ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ.

Ο Δρ. Ronald Stolberg, κλινικός ψυχολόγος, οικογενειακός θεραπευτής, συγγραφέας και καθηγητής στο Alliant International University, υποστηρίζει ότι οι γονείς δεν χρειάζεται να μετατρέπουν έναν εκπαιδευτικό που δεν ταιριάζει στο παιδί τους σε «εχθρό» και το ίδιο σε μόνιμο «θύμα» μιας κατάστασης και υπενθυμίζει ότι το παιδί θα συναντήσει στη ζωή του πολλούς ανθρώπους με διαφορετικές προσωπικότητες και τρόπους συμπεριφοράς. Η διαχείριση μιας μη ιδανικής σχέσης στο σχολείο, μπορεί επομένως να αποτελέσει μια πρώιμη άσκηση σε δεξιότητες όπως η υπομονή, η ανοχή και η επίλυση προβλημάτων.

• Αντί λοιπόν για τη φράση «Ο δάσκαλος είναι άδικος», μπορούμε π.χ. να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι σε ενόχλησε. Θες να δούμε μαζί τι μπορείς να κάνεις την επόμενη φορά;»
• Αντί να πούμε «Μην ασχολείσαι μαζί του», μπορούμε να προτείνουμε το εξής: «Δεν χρειάζεται να σου αρέσει ο τρόπος του. Χρειάζεται να βρεις εσύ έναν τρόπο να συνεργαστείς μαζί του».
• Και αντί να σπεύσουμε να πούμε «Θα τον πάρω εγώ τηλέφωνο τη δασκάλα σου αύριο», μπορούμε να δοκιμάσουμε: «Τι θα ήθελες να της πεις; Θες να το σκεφτούμε μαζί;»

Κοντολογίς, ο στόχος μας δεν είναι να συμφωνήσουμε αμέσως με το παιδί, ότι ο δάσκαλος ή η δασκάλα του είναι ο κακός ή η κακή της υπόθεσης. Ο στόχος είναι να το βοηθήσουμε να βρει έναν τρόπο να συνεργαστεί μαζί του/της.

iStock

Σενάριο 2ο: Να πάρουμε αμέσως το μέρος του δάσκαλου ή της δασκάλας

Δεν είναι λίγες οι φορές που βιαστικά παίρνουμε το μέρος του δάσκαλου ή της δασκάλας, όταν ένα παιδί μάς εκφράζει τα παράπονά του.

Είτε για να μην κακομάθουμε το παιδί, είτε γιατί η εμπιστοσύνη μας στα λεγόμενά του έχει κλονιστεί, κοινώς έχουμε βαρεθεί κάθε χρόνο να ακούμε την ίδια επωδό για δασκάλους και καθηγητές που «αδικούν» τους μαθητές τους, φωνάζουν ή «δεν βάζουν βαθμούς».

ΟΤΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ/ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ, ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΙΣΘΑΝΘΕΙ ΟΤΙ ΕΧΕΙ ΕΝΑΝ ΕΝΗΛΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕΙ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΑΥΤΗ ΓΙΑ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΙ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΕΥΘΥΝΗ.

Σε κάθε περίπτωση, η προσέγγιση που προτείνουν οι ειδικοί, ώστε να μην προσπεράσουμε αβίαστα όσα μάς λέει το παιδί μας, αλλά και για να κατανοήσουμε καλύτερα τι έχει συμβεί, είναι η συζήτηση.

Αν επιστρέψει στο σπίτι εκνευρισμένο επειδή θεωρεί ότι ο δάσκαλος ή η δασκάλα το αδικεί, είναι καλό να προτιμήσουμε ερωτήσεις όπως:

«Τι ακριβώς συνέβη;»

«Τι είπες εσύ;»

«Τι είπε εκείνος/η;»

«Έχει συμβεί ξανά;»

«Τι θα ήθελες να γίνει διαφορετικά;»

Έτσι, βοηθάμε το παιδί να ξεχωρίσει ένα συναίσθημα από ένα γεγονός. Για παράδειγμα, η φράση «Ο δάσκαλος με μισεί» είναι μια γενική ερμηνεία, ενώ π.χ η φράση «Μου έβαλε χαμηλό βαθμό στην εργασία» είναι ένα γεγονός που μπορούμε να εξετάσουμε.

Αυτή η διάκριση, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς τα παιδιά συχνά βλέπουν μια δυσάρεστη εμπειρία ως συνολική απόρριψη. Ο γονιός μπορεί να τα βοηθήσει να εξετάσουν τι ακριβώς συνέβη, χωρίς να ακυρώνει το συναίσθημά τους.

Δείχνουμε προσοχή στο τι λέμε μπροστά στο παιδί για τον δάσκαλο ή τη δασκάλα του. Ακόμη κι αν εμείς πιστεύουμε ότι ο εκπαιδευτικός έχει άδικο, καλό είναι να μη μετατρέψουμε το σπίτι σε στρατόπεδο κατά του δασκάλου ή της δασκάλας. Το παιδί μπορεί εύκολα να υιοθετήσει τη δική μας άποψη κι έτσι κάθε παρατήρηση που θα λαμβάνει στην τάξη θα επιβεβαιώνει ότι ο δάσκαλος ή η δασκάλα είναι αυστηρός/ή, κάθε χαμηλός βαθμός θα είναι «εκδίκηση» και κάθε διαφωνία θα δείχνει ότι ο δάσκαλος ή η δασκάλα «το έχει βάλει στο μάτι».

Ο Stolberg επισημαίνει ακριβώς αυτόν τον κίνδυνο: Όταν οι γονείς εκφράζουν αρνητικά σχόλια για τον εκπαιδευτικό, το παιδί μπορεί να αισθανθεί ότι έχει έναν ενήλικα με το μέρος του και να χρησιμοποιήσει τη στάση αυτή για να αποφεύγει τη δική του ευθύνη.

Πότε χρειάζεται να παρέμβει ο γονιός;

Υπάρχει, φυσικά, μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να μην ταιριάζει στο παιδί μας ο νέος του δάσκαλος ή η νέα του δασκάλα και σε μια πραγματικά προβληματική κατάσταση.

Αν το παιδί περιγράφει επαναλαμβανόμενη ταπείνωση, προσβολές, εκφοβισμό, διακρίσεις που επηρεάζουν την απόδοσή του ή την επιθυμία του να πάει στο σχολείο, τότε δεν μιλάμε για απλή ασυμφωνία χαρακτήρων μεταξύ δασκάλου και μαθητή.

Σε αυτή την περίπτωση, όπως λένε οι ειδικοί, οι γονείς χρειάζεται να ακούσουμε με προσοχή τα παράπονα που εκφράζει το παιδί μας, να καταγράψουμε συγκεκριμένα περιστατικά και να επικοινωνήσουμε με το σχολείο, με ψυχραιμία αλλά και εγρήγορση.

Δεν ζητάμε ποτέ από ένα παιδί να μπορέσει να αντέξει τα πάντα, αλλά προσπαθούμε να του δείξουμε πώς να ξεχωρίζει μια φυσιολογική δυσκολία από μια κατάσταση που χρειάζεται τη βοήθεια ενός ενήλικα ή/και ενός ειδικού.