ΟΙ 3 ΔΕΙΚΤΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΧΟΝΤΑΙ 13 ΧΡΟΝΙΑ ΖΩΗΣ ΧΩΡΙΣ ΑΝΟΙΑ

Ο αριθμός των ανθρώπων με άνοια στην Ελλάδα προβλέπεται να αυξηθεί κατά 41% έως το 2050. Πρόσφατη έρευνα φωτίζει τρεις δείκτες υγείας που αποκαλύπτουν αν θα καθυστερήσει η εμφάνισή της κατά 13 χρόνια.

Στις 15 Ιουλίου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε έναν ανανεωμένο οδηγό για την άνοια, βασισμένο στα πιο πρόσφατα και επικαιροποιημένα δεδομένα για τη νευρολογική διαταραχή. Στις σελίδες του περιλάμβανε συστάσεις για υγιεινές συμπεριφορές με προστατευτική δράση, όπως η διακοπή του καπνίσματος, καθώς και προβλήματα υγείας που πρέπει να παραμένουν ρυθμισμένα για να μην αυξάνεται ο κίνδυνος άνοιας, όπως η υπέρταση και ο διαβήτης.

Τα παραπάνω παραδείγματα δεν επιλέχθηκαν τυχαία, καθώς πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι το κάπνισμα, η αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης επηρεάζουν τα χρόνια θα ζήσει κάποιος χωρίς άνοια. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη δημοσίευση στο Neurology, οι άνθρωποι που στα 48 τους χρόνια δεν είχαν υπέρταση ή διαβήτη και δεν κάπνιζαν έζησαν κατά μέσο όρο σχεδόν 13 χρόνια περισσότερο χωρίς άνοια σε σύγκριση με όσους είχαν και τους τρεις παράγοντες κινδύνου.

Η ερευνητές, μια ομάδα από το NYU Langone Health, βασίστηκαν σε δεδομένα της μεγάλης μελέτης Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC). Ανέλυσαν στοιχεία από 12.409 ανθρώπους, με μέση ηλικία τα 56 έτη, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για περίπου 26 χρόνια. Στο διάστημα αυτό, 3.008 συμμετέχοντες εμφάνισαν άνοια, ενώ 5.238 πέθαναν χωρίς να έχουν εμφανίσει τη διαταραχή. Με βάση τις εκτιμήσεις της μελέτης, όσοι δεν είχαν κανέναν από τους τρεις παράγοντες κινδύνου είχαν περίπου 30 χρόνια ζωής χωρίς άνοια, έναντι περίπου 17 ετών για όσους είχαν και τους τρεις.

Σε νέα έρευνα φάνηκε ότι οι άνθρωποι που στα 48 τους χρόνια δεν είχαν υπέρταση ή διαβήτη και δεν κάπνιζαν έζησαν κατά μέσο όρο σχεδόν 13 χρόνια περισσότερο χωρίς άνοια σε σύγκριση με όσους είχαν και τους τρεις παράγοντες κινδύνου. iStock

«Τα ευρήματά μας υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι πρέπει να αποτρέπουν ενεργά αυτούς τους παράγοντες στη μέση ηλικία ως στρατηγική για τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου για περισσότερο από μία δεκαετία», δήλωσε ο Josef Coresh, MD, PhD, ανώτερος ερευνητής της μελέτης και ιδρυτικός διευθυντής του Optimal Aging Institute στο NYU Langone.

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΡΟΒΛΕΠΕΤΑΙ ΝΑ ΑΥΞΗΘΕΙ ΚΑΤΑ 41% ΕΩΣ ΤΟ 2050.

Ποιο φύλο ζει περισσότερα χρόνια χωρίς άνοια;

Η διάρκεια ζωής χωρίς άνοια διέφερε και ανάλογα με το φύλο και τη φυλή. Στις γυναίκες παρατηρήθηκε μεγαλύτερη επιβίωση χωρίς εμφάνιση άνοιας συγκριτικά με τους άντρες σε όλες τις κατηγορίες κινδύνου. Μεταξύ όσων είχαν και τους τρεις παράγοντες, οι γυναίκες έζησαν κατά μέσο όρο 18,1 χρόνια χωρίς άνοια από την έναρξη της παρακολούθησης, έναντι 16,6 ετών για τους άντρες.

Αντίστοιχη διαφορά καταγράφηκε μεταξύ των φυλετικών ομάδων που εξετάστηκαν. Οι λευκοί συμμετέχοντες με τους τρεις παράγοντες κινδύνου έζησαν κατά μέσο όρο 19,6 χρόνια χωρίς άνοια, έναντι 16 ετών για τους μαύρους συμμετέχοντες.

Μεταξύ όσων είχαν και τους τρεις παράγοντες (κάπνισμα, διαβήτης, υπέρταση), οι γυναίκες έζησαν κατά μέσο όρο 18,1 χρόνια χωρίς άνοια από την έναρξη της παρακολούθησης, έναντι 16,6 ετών για τους άντρες. iStock

Η μέση ηλικία ως παράθυρο πρόληψης

Η μελέτη επικεντρώθηκε σε παράγοντες κινδύνου που καταγράφηκαν στη μέση ηλικία, καθώς η υπέρταση, ο διαβήτης και το κάπνισμα έχουν ήδη συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας αργότερα στη ζωή. Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τον ρόλο του γονιδίου APOE-ε4, το οποίο σχετίζεται με έντονη γενετική προδιάθεση για άνοια. Οι φορείς του έζησαν λιγότερα χρόνια χωρίς άνοια συγκριτικά με όσους δεν το έφεραν, ανεξάρτητα από το αγγειακό προφίλ τους.

Η ανάλυση έδειξε ακόμη ότι η παρουσία των τριών παραγόντων κινδύνου δεν συνδεόταν μόνο με εμφάνιση άνοιας νωρίτερα στη ζωή, αλλά και με μικρότερη συνολική επιβίωση χωρίς τη νόσο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η συχνότητα της άνοιας στις πολύ μεγάλες ηλικίες φαινόταν χαμηλότερη μεταξύ των ατόμων υψηλότερου κινδύνου. Το εύρημα αποδόθηκε στους ανταγωνιστικούς κινδύνους θανάτου (competing risks), δεδομένου πως αρκετοί από τους εν λόγω συμμετέχοντες είχαν πεθάνει από καρδιαγγειακά ή άλλα αίτια προτού εμφανίσουν άνοια.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιλαμβάνει τη διακοπή καπνίσματος στις συμπεριφορές με προστατευτική δράση έναντι της άνοιας. iStock

Η επιβίωση μετά την εμφάνιση της άνοιας κυμάνθηκε κατά μέσο όρο από 3 έως 4,1 χρόνια, ανάλογα με την ομάδα κινδύνου. «Η ανακάλυψη νέων τρόπων καθυστέρησης της άνοιας είναι ζωτικής σημασίας, καθώς το 42% των Αμερικανών κινδυνεύουν να εμφανίσουν την πάθηση οποιαδήποτε στιγμή μετά την ηλικία των 55 ετών», δήλωσε ο Coresh.

Η άνοια αναμένεται να αποτελέσει ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση και στην Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες. Σύμφωνα με την έκθεση The Prevalence of Dementia in Europe 2025 του οργανισμού Alzheimer Europe:

• Στις 27 χώρες της Ε.Ε. ο αριθμός των ανθρώπων με άνοια εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από 9,1 εκατ. το 2025 (2,02%) σε 14,3 εκατ. το 2050 (3,41%).
• Στο σύνολο της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των χωρών εκτός Ε.Ε., αναμένεται να αυξηθεί από 12,1 εκατ. (1,77%) σε 19,9 εκατ. (3,01%).
• Στην Ελλάδα ο αριθμός των ανθρώπων με άνοια προβλέπεται να αυξηθεί από 236.473 το 2025 (2,38%) σε 334.109 το 2050 (3,79%).

Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές επεσήμαναν πως πρόκειται για μελέτη παρατήρησης και επομένως δεν μπορεί να αποδείξει ότι η αποφυγή των τριών παραγόντων καθυστερεί από μόνη της την άνοια. Επιπλέον, οι παράγοντες κινδύνου μετρήθηκαν μία φορά, με αποτέλεσμα να μην καταγραφούν πιθανές αλλαγές στην αρτηριακή πίεση, τον διαβήτη ή το κάπνισμα κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών.