ΘΑ ΔΙΑΒΑΖΕΣ 15΄ ΤΗ ΜΕΡΑ ΓΙΑ 0,50 ΕΥΡΩ ΤΟΝ ΜΗΝΑ;

Μπορεί το ασυνήθιστο πείραμα που ξεκινά στη Σιγκαπούρη να βάλει την αγάπη για ανάγνωση στην καθημερινότητα των πολιτών της;

Πριν από λίγο καιρό δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα της PISA, του διεθνούς προγράμματος του ΟΟΣΑ που αξιολογεί την ικανότητα των 15χρονων μαθητών να χρησιμοποιούν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους στην ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες, προκειμένου να ανταποκρίνονται σε προκλήσεις της πραγματικής ζωής.

Τα νούμερα που δόθηκαν στη δημοσιότητα δεν είναι μια είδηση για την οποία θα πρέπει να πανηγυρίσουμε. Σε διεθνές επίπεδο, οι επιδόσεις παιδιών και εφήβων παραμένουν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, με τον ΟΟΣΑ να καταγράφει τη χαμηλότερη μέχρι σήμερα μέση επίδοση στους παραπάνω τομείς.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Οι 15χρονοι μαθητές μας συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 434 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, έναντι 482 στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, 424 στα Μαθηματικά, έναντι 463, και 423 στην Κατανόηση Κειμένου, έναντι 461.

Βέβαια, σε σχέση με το 2022, η Ελλάδα δεν παρουσίασε θεαματική επιδείνωση, αυτό όμως δεν συνιστά επιτυχία.

Η Σιγκαπούρη στην κορυφή της λίστας

Η Σιγκαπούρη βρίσκεται στην κορυφή της PISA 2025 στην Κατανόηση Κειμένου, με μέση επίδοση 535 μονάδες. Όμως, η χώρα δεν θεωρεί ότι το πρόβλημα της ανάγνωσης έχει λυθεί. Τον Σεπτέμβριο του 2026, το National Library Board εγκαινίασε το ReadSG, μια πενταετή εθνική εκστρατεία που φιλοδοξεί να κάνει την ανάγνωση καθημερινή συνήθεια.

Το ArtScience Μουσείο της Σινγκαπούρης στη μαρίνα Bay Sands. iStock

Πώς; Μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας, όπου οι συμμετέχοντες καταγράφουν τις καθημερινές αναγνωστικές τους συνεδρίες και συγκεντρώνουν εικονικά νομίσματα, τα οποία μπορούν να εξαργυρώσουν σε χρήματα. Η λογική είναι περισσότερο αυτή του παιχνιδιού.

Χρειάζονται 50 μέρες συνεδριών ανάγνωσης για να κερδίσει κάποιος 1 δολάριο Σιγκαπούρης (περίπου 0,70 ευρώ), με κάθε συνεδρία να διαρκεί τουλάχιστον 15 λεπτά, ενώ επιτρέπεται η καταγραφή μίας μόνο συνεδρίας τη μέρα.

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Σινγκαπούρης. iStock

Η αμοιβή, φυσικά, δεν πρόκειται να κάνει κανέναν πλούσιο, όμως στόχος δεν είναι το οικονομικό κέρδος, αλλά η δημιουργία μιας μικρής, επαναλαμβανόμενης συνήθειας.

Όπως το έθεσε η επικεφαλής του National Library Board, Melissa Tam, ζούμε σε έναν κόσμο «εξαιρετικής αφθονίας» περιεχομένου, πληροφορίας και ερεθισμάτων. Ανά πάσα στιγμή μπορούμε να σκρολάρουμε εκατοντάδες τίτλους, να δούμε ένα βίντεο ή να πάρουμε μια περίληψη σχεδόν για οτιδήποτε. Η πρόκληση είναι να ξαναβρούμε τον χρόνο για βαθύτερη ανάγνωση.

Γιατί η επιτροπή επέλεξε το χρονικό όριο των 15 λεπτών; Επειδή είναι εξαιρετικά μικρό και μπορούν οι περισσότεροι να πιάσουν τον στόχο αυτό, αφού δεν απαιτεί από κανέναν να διαβάζει ένα βιβλίο τη βδομάδα. Η λογική του ReadSG είναι ότι οι συνήθειες χτίζονται με μικρά βήματα και συνέπεια.

iStock

Τι θα γίνει με το brain rot;

Το πρόγραμμα της Σιγκαπούρης έρχεται σε μια εποχή που η ικανότητα συγκέντρωσης μειώνεται και οι συνήθειες γύρω από την ανάγνωση υποχωρούν διεθνώς. Οι εκπαιδευτικοί δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν το λεγόμενο «brain rot», την αντίληψη ότι η υπερβολική κατανάλωση ρηχού διαδικτυακού περιεχομένου οδηγεί σε υποβάθμιση των γνωστικών μας ικανοτήτων, αλλά και το αδιάκοπο doomscrolling.

ΖΟΥΜΕ ΣΕ ΕΝΑΝ ΚΟΣΜΟ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗΣ ΑΦΘΟΝΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ, ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΩΝ. Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΞΑΝΑΒΡΟΥΜΕ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΓΙΑ ΒΑΘΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ.

Έτσι, τα παιδιά και οι έφηβοι εκπαιδεύονται να ζουν σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από αλγορίθμους σχεδιασμένους να σε κρατούν στην οθόνη. Η ανάγνωση ενός βιβλίου, όμως, απαιτεί να είσαι παρών/ούσα και να αφιερώνεις χρόνο.

Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι η πτώση στην αναγνωστική επίδοση αφορά, μεταξύ άλλων, δεξιότητες που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, όπως η αξιολόγηση, η σύνδεση πληροφοριών από διαφορετικές πηγές και η κριτική σκέψη.

Pexels Ray Zhu

Έχει τιμή η αγάπη για το βιβλίο;

Αν πληρώνεις κάποιον για να διαβάσει, κινδυνεύεις να του μάθεις ότι η ανάγνωση είναι μια αγγαρεία για την οποία πρέπει να ανταμείβεται;

Η συζήτηση γύρω από το ερώτημα αυτό έχει ξεκινήσει στη Σιγκαπούρη. Υπάρχουν εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η ανάγνωση θα έπρεπε να είναι από μόνη της η ανταμοιβή, ενώ άλλοι θεωρούν ότι, δεδομένων των συνθηκών, δεν είναι τόσο κακή ιδέα το να προσφέρεις ένα μικρό κίνητρο για να καλλιεργηθεί μια συνήθεια.

Ίσως αυτό που μένει να κρατήσουμε από το πείραμα της Σινγκαπούρης δεν είναι αν τελικά θα πετύχει ή όχι. Αυτό που έχει μεγάλη αξία είναι η σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζεται η ανάγνωση ως δημόσια υπόθεση, καθώς το ReadSG υποστηρίζεται από περισσότερους από 40 εταίρους και συνδέεται με δράσεις που χρησιμοποιούν τα λεπτά ανάγνωσης για φιλανθρωπικούς σκοπούς.