12% ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΚΟΙΝΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Ένας στους οκτώ νέους καρκίνους παγκοσμίως συνδέεται με κάποια λοίμωξη, σύμφωνα με νέα έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο. Ποια παθογόνα ευθύνονται και πώς μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο;

Τον Ιούλιο του 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κάλεσε σε άμεση δράση ώστε να αποτραπούν οι δυσοίωνες εκτιμήσεις για τον καρκίνο: τα νέα περιστατικά της νόσου αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστούν έως το 2050 και να φτάσουν τα 35 εκατ. ετησίως, από 20,6 εκατ. τον χρόνο σήμερα. Οι προβλέψεις, συνδυαστικά με την αύξηση διαγνώσεων σε νεότερες ηλικίες, αναγκάζουν τους επιστήμονες και φορείς δημόσιας υγείας να σηκώσουν μανίκια και να βρουν λύσεις.

Κομμάτι της προσπάθειας αυτής αποτελεί και η πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Oncology, σύμφωνα με την οποία το 12% (ή 1 στα 8) των νέων περιστατικών καρκίνου το 2024 –το πιο πρόσφατο έτος με διαθέσιμα δεδομένα– συνδέεται αιτιωδώς με 12 λοιμώξεις.

Σύμφωνα με τη δημοσίευση, αναγνωρίζοντας πώς σχετίζονται οι λοιμογόνοι παράγοντες με συγκεκριμένες μορφές καρκίνου, ανοίγει ένα νέο μονοπάτι για την πρόληψη και αντιμετώπιση κακοηθειών με πρακτικές όπως ο εμβολιασμός και κατάλληλες φαρμακευτικές αγωγές.

Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β ήταν το πρώτο που αναπτύχθηκε με στόχο την πρόληψη του καρκίνου. iStock

Τα 5 κυρίαρχα παθογόνα στις διαγνώσεις καρκίνου

Ιός HPV

Ορισμένοι τύποι του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) ευθύνονται για την πλειονότητα των περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, καθώς και για αρκετούς καρκίνους της κεφαλής και του τραχήλου, δηλαδή εκείνων που μπορούν να εμφανιστούν σε διάφορα σημεία του κεφαλιού και του λαιμού, όπως η στοματική κοιλότητα, οι αμυγδαλές, ο λάρυγγας, ο στοματοφάρυγγας, οι σιελογόνοι αδένες και η μύτη. Μάλιστα, οι καρκίνοι κεφαλής και τραχήλου είναι η συχνότερη σχετιζόμενη με HPV μορφή στους άντρες.

Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου το 4% των νέων διαγνώσεων καρκίνου το 2024 αποδόθηκε σε λοίμωξη από HPV.

Ιοί της ηπατίτιδας Β και C

Είναι από χρόνια γνωστό στην ιατρική και επιστημονική κοινότητα ότι οι λοιμώξεις από τους ιούς της ηπατίτιδας Β και C συνδέονται με πολλά περιστατικά καρκίνου του ήπατος. Η έκθεση αποδίδει στην ηπατίτιδα Β το 2% των νέων διαγνώσεων και κάτι λιγότερο από 1% στην ηπατίτιδα C.

Ο ιός Epstein-Barr (EBV), που προκαλεί τη λοιμώδη μονοπυρήνωση ή «νόσο του φιλιού», συνδέθηκε με περίπου 1% των νέων περιστατικών καρκίνου. iStock

Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού

Ισχυρές είναι και οι ενδείξεις για τη σύνδεση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (Helicobacter pylori) με τον καρκίνο του στομάχου, σε ποσοστό γύρω στο 4%. Το H. pylori είναι από τα πιο κοινά βακτήρια στον κόσμο και υπολογίζεται ότι μολύνει περίπου το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού. Εποικίζει κυρίως το στομάχι (τον βλεννογόνο) και τον δωδεκαδάκτυλο (αρχικό τμήμα λεπτού εντέρου).

Ιός EBV (λοιμώδης μονοπυρήνωση)

Ο ιός Epstein-Barr (EBV), ο οποίος προκαλεί τη λοιμώδη μονοπυρήνωση ή «νόσο του φιλιού», συνδέθηκε με περίπου 1% των νέων περιστατικών, ανάμεσα στα οποία λεμφώματα και καρκίνοι του ρινοφάρυγγα και του στομάχου. Πρόκειται για πολύ κοινό ιό, που εντοπίζεται στο 90% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Ποιες είναι οι άλλες 7 λοιμώξεις που συνδέονται με τον καρκίνο;

Η μελέτη εξέτασε επτά ακόμη λοιμογόνους παράγοντες που συνδέονται με την ανάπτυξη καρκίνου, αν και σε μικρότερο βαθμό. Σε αυτούς περιλαμβάνονται ο HIV, ο ανθρώπινος ερπητοϊός 8 (HHV-8), που σχετίζεται με το σάρκωμα Kaposi, ο ανθρώπινος Τ-λεμφοτρόπος ιός τύπου 1 (HTLV-1) και ο ιός polyoma των κυττάρων Merkel.

Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης τρεις παρασιτικοί σκώληκες της ομάδας των τρηματωδών (Trematoda): το Schistosoma haematobium, που σχετίζεται με τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης, και τα Opisthorchis viverrini και Clonorchis sinensis, που συνδέονται με τον καρκίνο των χοληφόρων.

Πώς οι λοιμώξεις προκαλούν καρκίνο

Κάθε παθογόνο έχει τους δικούς του μηχανισμούς που ευνοούν την καρκινογένεση. Για παράδειγμα:

• Ο HIV καταστέλλει το ανοσοποιητικό σύστημα, διευκολύνοντας τον πολλαπλασιασμό άλλων ιών με καρκινογόνο δράση.
• Το H. pylori προκαλεί βλάβες στους ιστούς και παράγει τοξίνες που διαταράσσουν τους φυσιολογικούς μηχανισμούς ελέγχου της ανάπτυξης και της διαίρεσης των κυττάρων, συντελώντας στην ανάπτυξη καρκίνου.
• O EBV μπορεί να παραμένει κρυμμένος μέσα στα Β-λεμφοκύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος και να διαταράσσει τις λειτουργίες τους, ωθώντας τα να αναπτύσσονται διαρκώς. Μεταξύ άλλων, εξηγεί στο περιοδικό ΤΙΜΕ η Claire Shannon-Lowe, ιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ στη Βρετανία,παρεμποδίζει φυσιολογικές διαδικασίες κυτταρικής «εκκαθάρισης», οι οποίες συμβάλλουν τόσο στην απομάκρυνση του ιού όσο και στην αναστολή της ανάπτυξης καρκίνου.

Υπάρχει τρόπος πρόληψης;

Οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν πως οι περισσότεροι άνθρωποι που προσβάλλονται από τους ως άνω λοιμογόνους παράγοντες δεν θα εμφανίζουν καρκίνο εξαιτίας τους. Έπειτα, η εμφάνισή του μπορεί να καθυστερήσει για χρόνια μετά τη λοίμωξη, και συνήθως αποτελεί έναν μόνο από τους παράγοντες που συντελούν στη νόσο.

Εφόσον κάποιοι καρκίνοι οφείλονται σε ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις, η πρόληψη και αντιμετώπισή τους θα μπορούσε να περιλαμβάνει τον εμβολιασμό και κατάλληλες φαρμακευτικές αγωγές. iStock

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα σχετικά υψηλά ποσοστά καρκίνου του ρινοφάρυγγα σχετιζόμενου με EBV στην Κίνα, στα οποία εκτιμάται ότι συμμετέχουν τόσο η γενετική προδιάθεση όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Σε σχέση με τα μέτρα προστασίας, και πάλι εξαρτάται από το είδος της λοίμωξης. Το H. pylori, για παράδειγμα, μπορεί να εκριζωθεί με αντοβιοτικά, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στομάχου, ενώ η διαχείριση του HIV με αντιρετροϊκή αγωγή περιορίζει τον κίνδυνο καρκίνου που σχετίζεται με τη λοίμωξη. Για άλλες λοιμώξεις, υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια και σε κάποιες περιπτώσεις η πρόληψη του καρκίνου αποτέλεσε βασικό στόχο κατά την ανάπτυξή τους.

«Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β ήταν το πρώτο που αναπτύχθηκε με στόχο την πρόληψη του καρκίνου», λέει η Rumgay. Αντίστοιχα, το εμβόλιο κατά του HPV, που εγκρίθηκε πριν από 20 χρόνια, αποσκοπεί στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και, τα επόμενα χρόνια, οι επιδημιολόγοι αναμένεται να έχουν σαφέστερη εικόνα για την επίδραση του εμβολιασμού. «Όλο και περισσότεροι εμβολιασμένοι φτάνουν πλέον σε ηλικία που θα μπορούσαμε να δούμε τον αντίκτυπο στα ποσοστά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ή άλλων μορφών καρκίνου», εξηγεί.

Για τον ιό EBV, ο οποίος έχει συνδεθεί με διάφορες μορφές καρκίνου, δεν υπάρχει ακόμη αποτελεσματικό εμβόλιο. «Αυτό είναι κάτι που θέλουμε να αναδείξουμε με τη μελέτη μας», σημειώνει η Rumgay. Σύμφωνα με τον Lawrence Young, ιολόγο και ομότιμο καθηγητή Μοριακής Ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ, οι φαρμακευτικές εταιρείες έδειχναν παλαιότερα περιορισμένο ενδιαφέρον για ένα εμβόλιο κατά του EBV, καθώς πρόκειται για έναν πολύ διαδεδομένο ιό που συνήθως δεν προκαλεί θανατηφόρα νόσο. Έρευνες που τον συνδέουν και με τη πολλαπλή σκλήρυνση έχουν ενισχύσει το ενδιαφέρον, ενώ αρκετά υποψήφια εμβόλια βρίσκονται υπό μελέτη, ορισμένα σε κλινικές δοκιμές.