Ο ΑΓΡΑΦΟΣ ΝΟΜΟΣ ΤΩΝ ΣΟΥΗΔΩΝ ΠΟΥ ΒΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ

Ο άγραφος νόμος που εξηγεί γιατί οι Σουηδοί δεν καμαρώνουν για τις επιτυχίες τους έχει όνομα και λέγεται Jantelagen.

Από τη μία, υπάρχουν άνθρωποι που δεν χάνουν ευκαιρία να μιλήσουν για τα κατορθώματά τους, που φροντίζουν να υπενθυμίζουν διαρκώς πόσο σημαντικοί είναι και να τραβούν την προσοχή, ακόμη κι όταν προσπαθούν να το κάνουν διακριτικά. Αν μάλιστα τους υποδείξεις ότι δεν είναι το κέντρο του κόσμου, είναι πιθανό να γουρλώσουν τα μάτια και να σε κοιτάξουν σαν να τους προσέβαλες προσωπικά. Λες και η αρχή αυτή δεν ισχύει για όλους μας.

Από την άλλη, υπάρχουν κοινωνίες όπου το να προβάλλεις διαρκώς τον εαυτό σου δεν θεωρείται απαραίτητα προσόν, αλλά δείγμα κακής συμπεριφοράς. Στις κοινωνίες αυτές, η επιτυχία ή ο πλούτος δεν σου δίνουν το δικαίωμα να αισθάνεσαι ανώτερος από τους άλλους και η υπερβολική αυτοπροβολή δεν θα προκαλέσει απαραιτήτως θαυμασμό.

Καλώς ήρθες στον κόσμο του Jantelagen, του περίφημου «Νόμου του Γιάντε», που εφαρμόζουν οι Σουηδοί και συνδέεται με την κουλτούρα τους.

Τι είναι το Jantelagen;

Δεν πρόκειται για κάποιον επίσημο νόμο ούτε για έναν κατάλογο κανόνων που υποχρεούται κανείς να ακολουθεί. Θα έλεγα ότι πρόκειται για έναν πολιτισμικό κώδικα, μια νοοτροπία που περιγράφει την επιφυλακτικότητα απέναντι στην έπαρση, την επίδειξη πλούτου και την ανάγκη να ξεχωρίζεις διαρκώς από τους άλλους.

Ο όρος προέρχεται από σατιρικό μυθιστόρημά του Δανονορβηγού συγγραφέα Aksel Sandemose, που κυκλοφόρησε το 1933. Στο βιβλίο του, ο συγγραφέας περιγράφει τη φανταστική πόλη Γιάντε και μια κοινωνία στην οποία όποιος τολμά να θεωρήσει τον εαυτό του ξεχωριστό αντιμετωπίζει την αποδοκιμασία των γύρω του.

iStock

Η φανταστική αυτή πόλη είχε 10 κανόνες:

1. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι είσαι κάτι ξεχωριστό.
2. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι είσαι τόσο καλός όσο εμείς.
3. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι είσαι πιο έξυπνος από εμάς.
4. Δεν πρέπει να φαντάζεσαι ότι είσαι καλύτερος από εμάς.
5. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι γνωρίζεις περισσότερα από εμάς.
6. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι είσαι πιο σημαντικός από εμάς.
7. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι είσαι καλός σε οτιδήποτε.
8. Δεν πρέπει να γελάς μαζί μας.
9. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι νοιάζεται κανείς για σένα.
10. Δεν πρέπει να πιστεύεις ότι μπορείς να μας διδάξεις κάτι.

Στην πραγματικότητα, ο συγγραφέας δεν εξυμνούσε αυτή τη νοοτροπία, αλλά σατίριζε τον κομφορμισμό, την κοινωνική πίεση και την τάση μιας κλειστής κοινότητας να περιορίζει όποιον προσπαθεί να διαφοροποιηθεί.

Σήμερα, οι Σουηδοί δίνουν στο Jantelagen μια ηπιότερη ερμηνεία. Δεν είναι απαραίτητο να κρύβεις τις ικανότητές σου ή να αρνείσαι τις επιτυχίες σου. Η βασική ιδέα είναι ότι δεν χρειάζεται να αισθάνεσαι ανώτερος από τους άλλους επειδή πέτυχες κάτι που εκείνοι δεν έχουν πετύχει. Παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας είναι και οριζόντια δομή που παρατηρείται στα πανεπιστήμια, όπου επιλέγεται η χρήση του μικρού ονόματος ακόμη και στην επικοινωνία με καθηγητές.

iStock

Οι δυο πλευρές του Jantelagen

Η έννοια του Jantelagen συνδέεται με κοινωνικές αντιλήψεις που δίνουν αξία στην ισότητα, στη συνεργασία και στην αποφυγή της υπερβολικής επίδειξης κύρους.

Μπορεί να το θεωρήσεις ως προτροπή να μην αισθάνεσαι ανώτερος από κανέναν και, αντίστροφα, να μην θεωρείς κάποιον ανώτερό σου μόνο και μόνο επειδή είναι πλουσιότερος ή πιο επιτυχημένος. Η δεύτερη ανάγνωση μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την καταστολή της προσωπικότητας προς την ισότιμη αντιμετώπιση των ανθρώπων.

Η έμφαση στην ισότητα μπορεί να σε βοηθήσει να συνεργάζεσαι καλύτερα, να αντιμετωπίζεις τους άλλους με σεβασμό και να μην ταυτίζεις την οικονομική ή επαγγελματική επιτυχία με την ανθρώπινη αξία. Σε μια κοινωνία όπου δεν χρειάζεται να αποδεικνύεις διαρκώς ότι είσαι καλύτερος από τους γύρω σου, μπορεί να υπάρχει περισσότερος χώρος για συνεργασία και αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Αν η ταπεινότητα μετατραπεί σε υποχρέωση να μην διαφέρεις, τότε μπορεί να γίνει περιοριστική. Αν φοβάσαι να μιλήσεις για τις ικανότητές σου, να διεκδικήσεις μια θέση ή να εκφράσεις μια πρωτότυπη ιδέα επειδή δεν θέλεις να θεωρηθείς υπερόπτης, το αποτέλεσμα δεν είναι η ισότητα αλλά η αυτολογοκρισία.

iStock

Τι μπορείς να κρατήσεις από τον Νόμο του Γιάντε;

Δεν χρειάζεται να συμφωνήσεις με κάθε πλευρά του Jantelagen ούτε να είσαι Σουηδός για να αναγνωρίσεις το χρήσιμο μήνυμά του. Μπορείς να είσαι φιλόδοξος χωρίς να υποτιμάς τους άλλους, να χαίρεσαι για τις επιτυχίες σου χωρίς να τις χρησιμοποιείς ως μέτρο σύγκρισης και να αναγνωρίζεις την αξία σου χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει να υπερισχύεις σε κάθε συζήτηση.

Ταπεινότητα δεν σημαίνει να προσποιείσαι ότι δεν έχεις ικανότητες και ισότητα δεν σημαίνει ότι όλοι είμαστε ίδιοι.