ΜΙΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΓΕΙΤΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΚΑΝΑΔΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΔΡΟΜΩΝ

Στο Τορόντο σχεδιάζεται μια βιώσιμη γειτονιά που βάζει τη φύση στο επίκεντρο του αστικού σχεδιασμού, μετατρέποντας τους δρόμους σε πάρκα και «σφουγγάρια».

Τι θα γινόταν αν, αντί να σχεδιάζουμε πρώτα τους δρόμους μιας πόλης και μετά να προσπαθούμε να χωρέσουμε σε κάποια κενό πάρκα, δέντρα και πλατείες, κάναμε το αντίστροφο; Τι θα γινόταν αν οι δρόμοι δεν ήταν μόνο χώροι για να περνούν αυτοκίνητα, μηχανάκια και πατίνια, αλλά τόποι που μπορεί ένας κάτοικος να απολαύσει, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην προστασία της πόλης από τις πλημμύρες;

Αυτή η λογική βρίσκεται πίσω από τον σχεδιασμό του Ookwemin Minising, της βιώσιμης γειτονιάς που σχεδιάζεται στο Τορόντο. Το Ookwemin Minising σημαίνει «τόπος της μαύρης κερασιάς» και η ονομασία επιλέχθηκε για να αναγνωρίσει τη φυσική ιστορία της περιοχής, την προσπάθεια περιβαλλοντικής αποκατάστασης, αλλά και τη μελλοντική φροντίδα των αυτόχθονων φυτοκοινωνιών.

Οι άνθρωποι που έχουν αναλάβει το συγκεκριμένο έργο θέλουν να δώσουν περισσότερο χώρο στη φύση, χωρίς να θυσιάσουν τη δυνατότητα ανέγερσης νέων κατοικιών. Πώς θα το καταφέρουν αυτό; Υιοθετώντας έναν άλλο τρόπο αστικού σχεδιασμού.

Όταν ο δρόμος γίνεται πάρκο

«Ο δρόμος είναι σχεδόν σαν μια δημόσια αυλή», λέει ο Rasmus Astrup από το δανέζικο γραφείο που συμμετέχει στον σχεδιασμό της νέας αυτής βιώσιμης γειτονιάς. Μπορεί να είναι δρόμος, αλλά και δημόσιος χώρος. Μπορεί να εξυπηρετεί την κινητικότητα, αλλά και να φιλοξενεί δέντρα. Μπορεί να είναι όμορφος, αλλά ταυτόχρονα λειτουργικός.

Στην καρδιά του Ookwemin Minising θα βρίσκεται το Centre Commons, μια διαδρομή μήκους περίπου 800 μέτρων χωρίς αυτοκίνητα. Θα φιλοξενεί περίπου 400 δέντρα και σχεδιάζεται ως ένας γραμμικός δημόσιος χώρος, πιο κοντά στην έννοια του πάρκου παρά σε εκείνη ενός συμβατικού δρόμου.

Όμως, και οι δρόμοι στους οποίους θα επιτρέπεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων θα σχεδιαστούν έτσι ώστε σημαντικό μέρος τους να καταλαμβάνεται από πράσινο.

Waterfront Toronto

Αλλάζοντας τον τρόπο που βλέπουμε τους δρόμους

Το αρχικό σχέδιο για το Ookwemin Minising ήταν πιο κοντά στο κλασικό μοντέλο της βορειοαμερικανικής πόλης με τους φαρδείς δρόμους και τα οικοδομικά τετράγωνα με πολυκατοικίες. Η πρόταση αυτή, ωστόσο, δέχθηκε αρνητική κριτική από την κοινότητα και ο δημόσιος φορέας που διαχειρίζεται την ανάπτυξη της περιοχής αποφάσισε να αναζητήσει έναν διαφορετικό τρόπο σχεδιασμού.

Η απάντηση των σχεδιαστών ήταν να σταματήσουν να αντιμετωπίζουν τους δρόμους ως χώρους ανάμεσα στα κτίρια, αλλά να τους αντιμετωπίσουν ως αστικούς χώρους.

Έτσι, οι δρόμοι σχεδιάζονται με ήπιες κλίσεις, ώστε να κατευθύνουν το νερό προς ειδικά διαμορφωμένα κανάλια φύτευσης. Εκεί, το νερό θα απορροφάται και θα συγκρατείται από το έδαφος και τα φυτά, πριν καταλήξει στο συμβατικό σύστημα αποχέτευσης. Οι φυτεύσεις και το είδος του εδάφους θα επιλέγονται ανάλογα με τις ανάγκες διαχείρισης των υδάτων, αλλά και με άλλους στόχους, όπως η ενίσχυση της βιοποικιλότητας.

Η ιδέα των «sponge streets», των δρόμων δηλαδή που λειτουργούν σαν σφουγγάρια, δεν είναι καινούργια. Η διαφορά είναι ότι στο Ookwemin Minising οι σχεδιαστές δεν χρειάζεται να πάρουν έναν υπάρχοντα δρόμο και να προσπαθήσουν να χωρέσουν εκ των υστέρων δέντρα, παρτέρια και συστήματα απορρόφησης νερού. Τα στοιχεία αυτό εντάσσονται ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού της βιώσιμης αυτής γειτονιάς.

«SPONGE STREETS» EINAI ΟΙ ΔΡΟΜΟΙ ΠΟΥ ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΗΠΙΕΣ ΚΛΙΣΕΙΣ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΥΝ ΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣ ΕΙΔΙΚΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΜΕΝΑ ΚΑΝΑΛΙΑ ΦΥΤΕΥΣΗΣ. ΕΚΕΙ, ΤΟ ΝΕΡΟ ΑΠΟΡΡΟΦΑΤΑΙ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΑΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ, ΠΡΙΝ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙ ΣΤΟ ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ.

Το γεγονός ότι η περιοχή δεν είναι απολύτως επίπεδη, οδήγησε την ομάδα σχεδιασμού στο να μελετήσει πώς η ίδια η τοπογραφία κατευθύνει το νερό. Έτσι, «απομακρυνθήκαμε από ένα πολύ ορθολογικό και εξαιρετικά μηχανικά σχεδιασμένο σύστημα που δεν έχει καμία σχέση με τις φυσικές ροές και είναι στην πραγματικότητα εύθραυστο», λέει ο Astrup. Αντί γι' αυτό, οι δρόμοι ακολουθούν σε μεγαλύτερο βαθμό τις φυσικές ροές του νερού.

Από βιομηχανική περιοχή σε ζωντανό τοπίο

Η ιδέα αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν διαβάζει κανείς την ιστορία της περιοχής. Τα Port Lands ήταν για περισσότερο από έναν αιώνα μια βιομηχανική ζώνη. Είχε προηγηθεί διευθέτηση της κοίτης του ποταμού Don, ενώ τμήματα των υγροτόπων είχαν καλυφθεί με χώμα, ώστε να δημιουργηθεί χώρος για εργοστάσια και άλλες υποδομές.

Οι παρεμβάσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη ρύπανση της περιοχής και την αύξηση του κινδύνου πλημμύρας. Έτσι, τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη πρόγραμμα ανάπλασης, που περιλαμβάνει τον καθαρισμό της περιοχής, τη μορφολογική αποκατάσταση του ποταμού και τη δημιουργία χώρων πρασίνου. Μέσα σε αυτό το μεταμορφωμένο τοπίο δημιουργείται το Ookwemin Minising.

Waterfront Toronto

Οι δρόμοι ως ζωντανά συστήματα

Ο σχεδιασμός της γειτονιάς ενσωματώνει γνώση, αφηγήσεις και πρακτικές των αυτόχθονων κοινοτήτων. Μία από τις βασικές αρχές είναι η ιδέα της «συμβίωσης» με άλλα είδη. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το πράσινο δεν θα λειτουργεί μόνο ως χώρος για τους ανθρώπους, αλλά ένα δίκτυο φυτεύσεων θα δημιουργεί διαδρομές μέσα από τις οποίες θα μπορούν να μετακινούνται και άλλα είδη.

Οι αρμόδιοι έχουν δώσει στη συνολική προσέγγιση το όνομα Growing Streets, αντιμετωπίζοντας τους δρόμους ως δυναμικά, ζωντανά συστήματα που εξελίσσονται με τον χρόνο. Η ιδέα, επομένως, δεν είναι να δημιουργηθεί μια γειτονιά που θα παραμείνει ίδια για πάντα, αλλά να δημιουργηθεί ένας χώρος που θα μεγαλώνει και θα αλλάζει μαζί με τους ανθρώπους, τα φυτά και το οικοσύστημά του.

Το Ookwemin Minising αναμένεται να φιλοξενήσει περίπου 21.000 ανθρώπους και 2.900 θέσεις εργασίας, με τους πρώτους κατοίκους να αναμένονται στις αρχές της δεκαετίας του 2030.