Η ΑΠΟΣΥΡΣΗ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΠΟΝΟ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ

Τι κρύβεται πίσω από την απόσυρσή μας μπροστά στον πόνο του άλλου; Μπορεί να είναι άμυνα απέναντι σε κάτι ψυχικά δυσβάσταχτο. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το βάρος που αποκτά η απουσία για εκείνον που τη βιώνει.

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή μιας σχέσης που ο ένας άνθρωπος βρίσκεται σε βαθιά ευαλωτότητα. Η οδύνη του είναι παρούσα και η σχέση έρχεται αντιμέτωπη με κάτι που δεν μπορεί να παραμεριστεί ή να χωρέσει εύκολα σε λόγια. Σε αυτές τις στιγμές, ορισμένοι άνθρωποι αποσύρονται.

Η απόσυρση αυτή μπορεί να βιωθεί από εκείνον που υποφέρει ως μια δεύτερη ψυχική πληγή. Δεν αφορά μόνο την απουσία ενός προσώπου. Αφορά και τη διάψευση μιας εσωτερικής προσδοκίας: ότι, μέσα στη μεγάλη ευαλωτότητα, ο άλλος θα μπορούσε να παραμείνει ψυχικά παρών.

Η απουσία αποκτά τότε σημασία μέσα στη σχέση. Επηρεάζει την εμπιστοσύνη, μετακινεί την εικόνα που είχε διαμορφωθεί για τον άλλον και αφήνει ένα ίχνος στον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτός ο δεσμός.

Η πρώτη ανάγνωση της απόστασης είναι συχνά η αδιαφορία. Ο άνθρωπος που απομακρύνεται μπορεί να φανεί ψυχρός, απόμακρος ή ανίκανος να σταθεί απέναντι στη δυσκολία του άλλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόσταση φανερώνει πράγματι τα όρια μιας σχέσης ή μια περιορισμένη συναισθηματική διαθεσιμότητα. Υπάρχουν δεσμοί που μοιάζουν σταθεροί όσο η ζωή παραμένει διαχειρίσιμη και δοκιμάζονται όταν εμφανίζεται η οδύνη. Η απόσταση, όμως, δεν έχει πάντοτε την ίδια σημασία.

Όταν η οδύνη του άλλου γίνεται ψυχικά δυσβάσταχτη

Για ορισμένους ανθρώπους, η οδύνη του άλλου αγγίζει δικές τους δύσκολες περιοχές. Φέρνει στην επιφάνεια φόβο, ενοχή, αίσθηση ανεπάρκειας ή παλιότερες εμπειρίες αβοήθητου. Ο πόνος που βρίσκεται απέναντί τους δεν παραμένει μόνο ένα γεγονός της ζωής του άλλου. Ενεργοποιεί κάτι εσωτερικό, το οποίο δεν έχει ακόμη γίνει ανεκτό.

Η απόσυρση μπορεί τότε να λειτουργεί ως άμυνα. Ο άνθρωπος απομακρύνεται μπροστά στην αίσθηση ότι η εγγύτητα με τον πόνο τον υπερβαίνει. Δεν γνωρίζει πώς να σταθεί, πώς να ανταποκριθεί ή πώς να διατηρήσει την εσωτερική του ισορροπία. Η απόσταση γίνεται ένας τρόπος να προστατευθεί από μια εμπειρία που τον κατακλύζει.

Εικονογράφηση: Ελένη Καστρινογιάννη

Αυτή η κατανόηση δεν αναιρεί την εμπειρία εκείνου που μένει μόνος μέσα στη δική του δοκιμασία. Η ψυχική αιτία μιας συμπεριφοράς δεν εξαφανίζει τις συνέπειές της. Η απόσυρση μπορεί να προστατεύει τον έναν και ταυτόχρονα να πληγώνει τον άλλον.

Ο πόνος του ενός δεν αναιρεί τον πόνο του άλλου

Για τον άνθρωπο που βρίσκεται μέσα στην οδύνη, η απουσία του άλλου δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Συμβαίνει σε μια στιγμή κατά την οποία ο ψυχισμός του είναι ήδη εκτεθειμένος. Τότε η απουσία αποκτά μεγαλύτερη ένταση και καταγράφεται μέσα στη σχέση.

Ο άνθρωπος που βρίσκεται σε ευαλωτότητα δεν συναντά μόνο το γεγονός που τον έχει πληγώσει. Συναντά και την ποιότητα των δεσμών του. Βλέπει ποιος μπορεί να παραμείνει διαθέσιμος, ποιος απομακρύνεται, ποιος διατηρεί μια ήσυχη και σταθερή παρουσία και ποιος υποχωρεί μέσα στη δική του αμηχανία.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΤΑΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ Η ΕΓΓΥΤΗΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΤΟΝ ΥΠΕΡΒΑΙΝΕΙ. ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΠΩΣ ΝΑ ΣΤΑΘΕΙ, ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΘΕΙ Ή ΠΩΣ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΕΙ ΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΤΟΥ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ.

Η παρουσία δεν έχει μία μόνο μορφή. Μπορεί να είναι λεκτική ή σιωπηλή, άμεση ή διακριτική. Δεν χρειάζεται να είναι τέλεια. Αποκτά σημασία η δυνατότητα του άλλου να παραμένει εσωτερικά παρών όταν η σχέση συναντά την οδύνη.

Από την πλευρά εκείνου που αποσύρεται, η απόσταση μπορεί να συνδέεται με την ανάγκη να διατηρήσει μια στοιχειώδη ψυχική συνοχή. Από την πλευρά εκείνου που υποφέρει, η ίδια απόσταση μπορεί να βιώνεται ως εγκατάλειψη.

Πώς καταγράφονται οι δύο εμπειρίες;

Οι δύο εμπειρίες συνυπάρχουν. Δεν ακυρώνει η μία την άλλη. Δεν έχουν, όμως, την ίδια θέση μέσα στη συγκεκριμένη στιγμή. Ο άνθρωπος που βρίσκεται στη μεγάλη ευαλωτότητα βιώνει πρώτα την απουσία. Η εσωτερική δυσκολία εκείνου που αποσύρεται μπορεί να γίνει κατανοητή αργότερα. Εκείνη τη στιγμή, όμως, το αποτύπωμα της απουσίας είναι ήδη παρόν.

ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, Η ΟΔΥΝΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΓΓΙΖΕΙ ΔΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. ΦΕΡΝΕΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΦΟΒΟ, ΕΝΟΧΗ, ΑΙΣΘΗΣΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Ή ΠΑΛΙΟΤΕΡΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΒΟΗΘΗΤΟΥ.

Το δύσκολο είναι να κρατηθούν και οι δύο πλευρές, χωρίς η απόσυρση να γίνει κατηγορία και χωρίς να μετατραπεί σε υπεράσπιση. Υπάρχει ο άνθρωπος που δεν αντέχει την οδύνη του άλλου, επειδή έρχεται σε επαφή με δικές του δύσκολες περιοχές. Και υπάρχει ο άνθρωπος που, μέσα στη δική του δοκιμασία, αισθάνεται ότι ένας σημαντικός δεσμός δεν μπόρεσε να τον συναντήσει.

Η μία πλευρά φωτίζει την εσωτερική δυσκολία εκείνου που αποσύρεται. Η άλλη φωτίζει το αποτύπωμα που αφήνει η απουσία.

Η αντοχή ενός δεσμού φαίνεται και στον τρόπο με τον οποίο στέκεται απέναντι στην οδύνη. Υπάρχουν στιγμές όπου η παρουσία δεν αλλάζει το γεγονός, δεν καταργεί την απώλεια και δεν μεταβάλλει τη δυσκολία. Μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος βιώνει τον εαυτό του μέσα σε αυτήν. Και αυτό, σε ορισμένες στιγμές, είναι ήδη πολύ.

Η Κατερίνα Κοτσιφάκου είναι κλινική ψυχολόγος-αναλύτρια ομάδας και ψυχοθεραπεύτρια ζεύγους & οικογένειας.

Βρείτε εδώ τα audio articles που είναι διαθέσιμα αυτή τη στιγμή.

Για να ακούτε τα άρθρα του OW που είναι διαθέσιμα σε ηχητική μορφή, μπορείτε να μας ακολουθήσετε σε Spotify και σε Apple Podcasts.